Hàng trăm hộ phải đi vay nặng lãi

Dàn máy chế biến tinh bột sắn của nhà máy chế biến nông sản xuất khẩu Phú Túc.

Từ "chủ nợ", nông dân thành “con nợ”

Từ thành phố Plei-cu (Gia Lai), sau gần 4 tiếng đồng hồ đi xe gắn máy, vượt qua đèo Chư Sê và đèo Tô Na, chúng tôi đến địa phận huyện Krông Pa. Nơi đây, có nhà máy “thiếu tiền” phải chịu nợ nông dân, buộc họ phải sống trong lo lắng, thiếu thốn, đặc biệt là phải đi vay tiền nặng lãi để sống và đầu tư cho sản xuất.

Gặp chúng tôi tại nương sắn (mì), cây lá lưa thưa, chị Nguyễn Thị Vân (ở thị trấn Phú Túc, huyện Krông Pa) cho biết: “Đã hơn 3 tháng nay, gia đình tôi lo đến mất ăn mất ngủ, khi nương sắn trồng 2 tháng rồi vẫn chưa có điều kiện chăm sóc. Cỏ mọc um tùm, đất bạc màu vì thiếu phân và thiếu nước tưới, khí hậu lại nắng nóng, khô hạn, nên cây sắn cứ chết dần, chết mòn. Để trang trải cho cuộc sống hằng ngày và đầu tư cho sản xuất, buộc lòng gia đình tôi cùng nhiều hộ dân ở đây phải đi vay tiền. Những khoản nợ cứ nhân lên theo thời gian. Các khoản tiền thuê xe công cày, bừa và làm cỏ rẫy sắn đang bị chủ nợ hối thúc cần phải thanh toán gấp”.

Còn theo anh Trần Đình Thanh, cũng ở thị trấn Phú Túc, thì gia đình anh và nhiều hộ dân ở đây, sẽ không lâm vào tình cảnh “nợ nần, vay mượn” như hiện nay nếu Nhà máy chế biến nông sản xuất khẩu (CBNSXK) Phú Túc thực hiện đúng như lời hứa, thanh toán một cách sòng phẳng cho nông dân tiền cung ứng nguyên liệu sắn cung cấp cho hoạt động của nhà máy. Theo quan điểm của anh Thanh: “Vụ mùa vừa qua, với sản lượng gần 50 tấn sắn nguyên liệu của gia đình đã bán cho nhà máy với giá 580 đồng/kg, gia đình anh đã có nguồn thu nhập gần 29 triệu đồng. Với số tiền ấy, gia đình đủ sức để trang trải nợ nần, tái đầu tư sản xuất. Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, gia đình anh vẫn chưa nhận được một đồng tiền nào của nhà máy trả cho sản phẩm đã mua của anh”.

Là “chủ nợ” của Nhà máy CBNSXK Phú Túc nhưng gia đình ông Thanh gần như đã hết đường xoay xở, đành tìm đến các tiểu thương đang hoạt động trên địa bàn để bán non các phiếu cung ứng 11 nguyên liệu sắn với giá 450-500 đồng/kg. Với hơn 5 triệu đồng thu được khi bán phiếu “non”, ông vẫn chưa đủ trả nợ tiền công thuê cày rẫy và làm cỏ. Đứng trước tình thế chẳng đừng, để duy trì sinh hoạt của gia đình, tạo điều kiện tái đầu tư sản xuất nông nghiệp, gia đình anh đành chấp nhận làm “con nợ” sau khi tìm mọi cách tiếp cận các tiểu thương để “vay nóng” (vay nặng lãi) với lãi suất gần 5%/tháng! Nói chuyện với chúng tôi, anh Thanh lắc đầu ngao ngán: “Muốn có điều kiện sinh sống, muốn tiếp tục sản xuất tôi đành phải vay nóng”.

Cũng như gia cảnh chị Vân, anh Thanh, hàng trăm hộ dân trồng sắn tại huyện Krông Pa đành chọn một trong hai cách để “tự cứu mình”: Bán phiếu cung ứng nguyên liệu “non” lại cho tư thương bất chấp bị ép giá từ 15 đến 25%, hoặc chấp nhận đi vay nóng với lãi suất “cứa cổ”: 3-5%/tháng! Và đây cũng chính là thời điểm thuận lợi để các tiểu thương mặc sức tung hoành khi áp đặt các mức lãi suất cao “ngất ngưởng”: Nông dân bán phiếu cung ứng nguyên liệu “non” giảm 15-25% giá trị thực tế; mua hàng “nợ” chịu lãi suất 5%/tháng và vay “nóng” chịu lãi từ 3% đến 5%/tháng!

Đi qua những nương sắn đang vùi mình trong cát nóng, chúng tôi dừng lại trước nhà ông Hữu Hưng, một “lão nông” được cho là khá giả nhất ở thị trấn Phú Túc. Mỗi năm ông Hưng cung ứng gần 60 tấn nguyên liệu sắn cho Nhà máy CBNSXK Phú Túc. Nhưng sản phẩm thì bán cho nhà máy rồi, mà tiền thì không thấy nhà máy trả, cũng lâm vào cảnh nợ và chấp nhận bán phiếu “non” cho các tiểu thương. Ông Hưng đã nhiều lần đến tận trụ sở làm việc của lãnh đạo Nhà máy CBNSXK Phú Túc đòi tiền nhưng cũng chỉ nhận được câu trả lời quen thuộc: “Chưa có tiền!”.

Và thực trạng cứ tiếp diễn: Hàng trăm hộ nông dân lao động vất vả trên rẫy sắn vẫn khổ ngay sau khi thu hoạch thành quả lao động. Ngược lại, các tiểu thương buôn bán phân bón, đầu nậu cho vay “nóng” ở thị trấn Phú Túc, huyện Krông Pa lại được dịp vung tiền kiếm lời, càng đẩy hàng trăm nông dân vào cảnh thiếu thốn.

Niềm tin của nhà nông rạn vỡ...

Trước những bức xúc của người dân, UBND tỉnh Gia Lai đã giao Sở Thương mại – Du lịch, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ban Dân tộc tỉnh cùng phối hợp giải quyết vấn đề mua và thanh toán tiền cung ứng nguyên liệu cho nông dân huyện Krông Pa của Nhà máy CBNSXK Phú Túc. Ngày 7-5-2007, ông Trần Quốc Khánh, Phó giám đốc Sở Thương mại-Du lịch tỉnh đã ký công văn số 24/BC-TMDL báo cáo tình hình lên UBND tỉnh, trong đó nhấn mạnh: “… Nhà máy nợ tiền sắn của người dân với thời gian quá dài, gây khó khăn cho sinh hoạt, ổn định đời sống và tái đầu tư sản xuất…”. Đại diện đoàn kiểm tra của tỉnh, lãnh đạo Sở Thương mại – Du lịch yêu cầu: “… Nhà máy phải thanh toán dứt điểm nợ đọng cho nhân dân trước ngày 20-05-2007”.

Tuy nhiên, sau yêu cầu trên của UBND và đoàn kiểm tra tỉnh Gia Lai, người nông dân trồng sắn tại huyện Krông Pa vẫn chỉ nhận được câu trả lời quen thuộc, ngắn gọn của Nhà máy CBNSXK Phú Túc: “Chưa có tiền”! Được biết, chỉ riêng tại thị trấn Phú Túc, nhà máy đang nợ gần 3,5 tỷ đồng tiền nguyên liệu sắn của hơn 300 hộ nông dân với sản lượng hơn 6.000 tấn! Ngoài ra, hàng trăm tấn nguyên liệu sắn của bà con nông dân thôn Hoà Mỹ (xã Ia M’lăh) cũng chưa được nhà máy “thanh toán sòng phẳng” như lời hứa của lãnh đạo Nhà máy CBNSXK Phú Túc.

Từ khoản nợ dây dưa gần nửa năm của Nhà máy CBNSXK Phú Túc đối với nông dân trồng sắn, mối quan hệ mật thiết giữa nhà doanh nghiệp – nhà nông trên địa bàn huyện Krông Pa đã và đang xuất hiện những vết rạn nứt, ảnh hưởng không nhỏ đến năng lực, chất lượng sản xuất và sản phẩm lao động của người nông dân.

Bài và ảnh: LÊ QUANG HỒI