QĐND Online - Ngày 21-10, hàng loạt biện pháp nới lỏng chính sách tiền tệ của NH Nhà nước (NHNN) bắt đầu có hiệu lực. Trong đó, đáng chú ý nhất là lãi suất cơ bản VND giảm từ 14%/năm xuống còn 13%/năm, lãi suất tiền gửi dự trữ bắt buộc của các tổ chức tín dụng tăng từ 5%/năm lên 10%/ năm và NHNN sẽ thanh toán trước hạn 20.300 tỷ đồng tín phiếu bắt buộc cho NH nào có nhu cầu. Thế nhưng…

Ngân hàng “rộng cửa”

Lãi suất cơ bản giảm xuống 13%/năm đồng nghĩa với “trần” lãi suất cho vay tối đa của các NH hạ xuống 19,5%/năm. Lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu giảm và đặc biệt là lãi suất tiền gửi dự trữ bắt buộc tăng mạnh sẽ giúp các NH giảm bớt chi phí vốn. Tín phiếu bắt buộc được trả trước hạn cũng hỗ trợ thanh khoản, nguồn vốn cho các thành viên trong trường hợp cần thiết… Sự nới lỏng trên cũng sẽ gián tiếp tạo điều kiện để các nhà băng xem xét tiếp tục giảm lãi suất cho vay đầu ra, hỗ trợ doanh nghiệp vay vốn thúc đẩy sản xuất kinh doanh, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Giao dịch tại Ngân hàng An Bình (ảnh minh họa)

Tuy nhiên, trước đó, “đón đầu” tin giảm lãi suất cơ bản và cũng vì chính tính thanh khoản của mình, nhiều NH lớn nhỏ đã tiếp tục công bố giảm lãi suất cho vay. Ngày 11/10, NH Công thương Việt Nam (VietinBank) đã công bố điều chỉnh giảm lãi suất cho vay với mức giảm lên tới 1,3%/năm. Lãi suất cho vay VND ngắn hạn được VietinBank điều chỉnh từ 19,5%/năm xuống còn 18,2%/năm. VPBank cũng đã công bố mặt bằng lãi suất cho vay mới từ 13/10. Theo đó, lãi suất cho vay được ấn định linh hoạt tùy theo từng đối tượng khách hàng trên cơ sở xem xét tính khả thi của dự án, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng như mức độ quan hệ giữa khách hàng với NH.

Đặc biệt, cánh cửa tín dụng bất động sản của nhiều NH bắt đầu hé mở trở lại. Tại NH An Bình (ABBank) vẫn mở van tín dụng bất động sản tiêu dùng. Còn tại ACB, sau khoảng 3 tháng tạm ngưng, NH này bắt đầu tái triển khai cho vay, nhưng chỉ ưu tiên cho các khách hàng cá nhân mua nhà trả góp, có thu nhập ổn định.

Cơ sở của việc giảm lãi suất cả đầu ra lẫn đầu vào của các NH là do nguồn vốn khả dụng ngày càng trở nên thừa thãi. Nhờ thị trường tiền tệ ổn định nên hệ thống NH thương mại trên cả nước đã huy động được nguồn vốn dồi dào, thừa đáp ứng nhu cầu giải ngân tín dụng và nhu cầu rút tiền của khách hàng. Theo Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Giàu: “Hằng ngày, toàn hệ thống dư thừa từ 30.000 - 40.000 tỉ đồng”. Nguồn vốn thừa, tiền gửi dự trữ bắt buộc được tăng lãi suất từ 5% lên 10%, trong khi cho vay không tăng thì buộc các NH phải giảm lãi suất huy động để giảm lãi cho vay.

Người vay e dè

Lãi suất giảm và quan trọng hơn là đang theo xu hướng giảm, điều này đúng với kỳ vọng của khối doanh nghiệp. Nhưng đó là chuyện lãi suất, còn có giải ngân và tăng được mức cầu vay vốn hay không lại là chuyện khác; các NH và bản thân doanh nghiệp đi vay vẫn… ngập ngừng. 3 tháng vừa qua hay nói chính xác là cả quý III, tốc độ tăng trưởng tín dụng gần như bằng không. Nhiều lý do giải thích cho chuyện này, lớn nhất phải kể đến các NH thận trọng hơn khi nhìn vào bối cảnh kinh tế chung. Về phía khách hàng thì trần lãi suất 21%/năm là rào cản quá lớn với bài toán vay - trả. Đến nay, dù lãi suất cơ bản đã giảm, kéo theo lãi suất đầu ra cũng hạ nhiệt, nhưng các doanh nghiệp vẫn đang cố gắng tìm hướng khác tiếp cận vốn, thay vì đến NH. Đơn cử như tại ACB, đầu tháng 9 đã có tuyên bố về một khoản 15.000 tỷ đồng cho những tháng cuối năm, nhưng qua hơn một tháng triển khai, lượng giải ngân không quá cao. Trong đợt đầu, ACB đưa ra 5.000 tỷ đồng phục vụ doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể và khách hàng cá nhân, lãi suất tùy theo thời điểm giải ngân và quan hệ tín dụng của khách hàng, trung bình khoảng 20%/năm. Theo ông Phạm Trung Cang, Phó chủ tịch thường trực HĐQT ACB, sau một tháng triển khai, NH mới giải ngân được 1.000 tỷ đồng. Ở mảng cho vay tín dụng bất động sản, theo đánh giá của ACB, trong 100 người thì có 50 không muốn vay mua nhà vì lãi suất quá cao, 30 đang theo dõi diễn biến thị trường để xem có nên vay hay không, và 10 - 20 người còn lại là những người thực sự có nhu cầu, sẵn sàng vay và có khả năng chịu lãi suất cao trong năm đầu tiên.

Do kinh tế trong nước và thế giới suy giảm, việc làm ăn rất khó khăn, cơ hội kiếm lợi nhuận không còn tốt nên dù lãi suất cho vay đã giảm nhưng doanh nghiệp và cá nhân không còn mặn mà với nguồn vốn tín dụng. Công ty CP Chứng khoán Sài Gòn đã nhiệt tình mời nhà đầu tư vay tiền (hợp tác với NH) theo hình thức cầm cố cổ phiếu nhưng đa số đều... lắc đầu. Trong thời điểm chứng khoán phập phù, tâm lý chưa yên, xu hướng tăng chưa hình thành thì nhà đầu tư không dám vay tiền. Còn với doanh nghiệp, những năm trước khi thị trường thuận lợi, lãi suất tín dụng chỉ khoảng 12% - 14%/năm, doanh nghiệp vay tiền NH dễ tạo ra đòn bẩy tài chính, tăng hiệu quả hoạt động; nhưng hiện nay với mức lãi 18% - 19%/năm thì vốn tín dụng thật sự là gánh nặng.

Trong những tháng cuối năm, mặc dù theo quy luật, nhu cầu về vốn bao giờ cũng tăng cao, nhưng nếu tình hình chứng khoán và bất động sản vẫn ảm đạm như hiện nay, cộng với xu hướng thắt chặt đầu tư của các doanh nghiệp, thì dòng tiền vẫn vào NH mà không còn kênh đầu tư khác. “Đầu vào” rộng rãi, đầu ra khó khăn, NH thừa thanh khoản, đó là những nguyên nhân khiến cuộc đua hạ lãi suất chưa thể dừng lại.

Diên Vỹ