Giữ nét đặc sắc của 18 thôn vườn trầu

Bà Nguyễn Thị Yến ở ấp Trung Lân chăm sóc vườn trầu của gia đình

Chợ Bà Điểm, không khí thật sôi động. Những quầy bán thực phẩm, bia, rượu, bánh kẹo, tấp nập người đến mua hàng. Chỉ có những quầy bán trầu, cau là thưa vắng khách. Quan sát, lâu lắm, tôi mới thấy một vài cụ già ghé mua chục quả cau với ít lá trầu. Hỏi chuyện bà Mười Vân, người bán trầu cau hơn 40 năm nay ở chợ Bà Điểm, tôi nhận được tiếng thở dài: “Buôn bán ế ẩm lắm chú ơi. Hồi này không có nhiều người ăn trầu. Đến cả đám cưới bây giờ người ta cũng ít mua trầu, mua cau. Tôi nay ra chợ bán trầu, cau cho vui tuổi già, cho đỡ nhớ thôi. Bữa giáp Tết, giá có nhích lên một chút, trầu bán được 40.000 đồng một ki-lô-gam, cau to giá 180.000 đồng một trăm quả. Sau Tết, giá xuống, càng vắng người mua. Buồn lắm, vài năm nữa, trầu, cau Bà Điểm chắc không còn. Vườn trầu giờ trở thành "vườn rầu" rồi chú ơi”.

Ông Phạm Văn Liên, Chủ tịch Hội Nông dân xã Bà Điểm cho biết: "Bà Điểm xưa kia nổi tiếng với những vườn trầu, vườn cau xanh mướt. Xã có diện tích tự nhiên hơn 700ha, trong đó phần lớn là đất nông nghiệp. Bao đời nay, người dân sống với nghề trồng trầu, trồng cau, sản xuất lúa và rau màu. Hơn chục năm qua, đô thị hóa, đất nông nghiệp bị thu hẹp dần, toàn xã chỉ còn hơn 160ha đất nông nghiệp, trong đó còn khoảng hơn 9ha trồng trầu, cau, rải rác ở các xóm, ấp. Diện tích vườn trầu, vườn cau ngày càng bị thu hẹp dần cũng có lý do nhu cầu tiêu dùng giảm, nên nhiều hộ phá bỏ vườn trồng các loại cây khác, hoặc lấy đất xây nhà trọ cho thuê. Để giữ lấy nghề truyền thống cha ông để lại, chúng tôi cũng chỉ biết động viên bà con ráng giữ lại một số vườn, chứ không dám khuyến khích bà con mở rộng diện tích trầu, cau, vì nhu cầu tiêu dùng của người dân bây giờ ít lắm. Cả xã Bà Điểm bây giờ chỉ còn chưa tới trăm hộ trồng trầu, cau”.

Tôi ghé thăm nhà chị Nguyễn Thị Yến ở ấp Trung Lân. Nghe hỏi về chuyện trồng trầu, cau, chị buồn rầu nói với tôi: "Ở ấp tôi, xưa kia nhà nào cũng trồng trầu, cau. Gia đình tôi cũng đã có tới mấy đời trồng trầu, cau, có lúc nhà trồng tới 3.000 gốc trầu, dẫu không giàu nhưng cũng có cuộc sống ổn định. Còn bây giờ nhà tôi trồng chưa tới 1.000 gốc trầu. Trước đây, vào dịp Tết và mùa cưới, thương lái đến tận nhà đặt tiền, có bao nhiêu mua hết bấy nhiêu. Trầu cau Bà Điểm được đưa đi khắp trong Nam, ngoài Bắc và ra cả nước ngoài. Bây giờ giá cây, nọc trầu, phân bón tăng cao, giá trầu lại bấp bênh, trồng không có lời nên còn ít người mặn mà…

Bà Điểm hôm nay không còn những chuyến xe thổ mộ với tiếng vó ngựa rộn rã trên đường làng, trên xe chất đầy những giỏ trầu, cau. Tôi thấy nhiều ngôi nhà cao tầng mang dáng dấp thị thành. Nhưng đây đó vẫn còn những hàng cau cao vút, những giàn trầu lá non xanh mướt và thấp thoáng bóng dáng người nông dân đang cần mẫn chăm sóc cho vườn trầu, vườn cau được thơm nồng. Bà Điểm vẫn ít nhiều giữ được nét đẹp miền quê của một làng nghề truyền thống Nam Bộ, nếu được quan tâm đầu tư đúng mức sẽ là điểm tham quan du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.

Xã đang trên đường đô thị hóa, đất nông nghiệp giảm dần, người dân không thiết tha với sản xuất nông nghiệp, với những vườn trầu, vườn cau. Làm thế nào để Bà Điểm vừa phát triển hiện đại, vừa giữ gìn được nét đẹp truyền thống của quê hương 18 thôn vườn trầu?

Anh Cao Văn Hai, Chủ tịch UBND xã Bà Điểm cho biết: "Cách đây gần chục năm, nhiều công ty du lịch của thành phố đã có ý định mở tuyến du lịch tham quan 18 thôn vườn trầu. Nhưng họ chỉ đến tìm hiểu rồi đi. Muốn thu hút khách du lịch về 18 thôn vườn trầu, phải đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Việc này địa phương không thể làm nổi nếu không được sự giúp đỡ của thành phố. Đề án quy hoạch khu du lịch làng nghề truyền thống lưu giữ những vườn cau, vườn trầu của Bà Điểm cũng đã được lập, nhưng chưa được cấp trên phê duyệt. Về phía địa phương, chúng tôi động viên, hỗ trợ, khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để các hộ gia đình có vườn trầu, cau, liên kết với các đơn vị du lịch đưa khách đến tham quan và mời gọi các nhà đầu tư tham gia vào việc đầu tư xây dựng khu du lịch sinh thái làng nghề truyền thống 18 thôn vườn trầu. Nhưng những lời mời gọi ấy vẫn chưa được sự hưởng ứng của các nhà đầu tư du lịch”.

Để ý, tôi thấy lác đác vài du khách chạy xe Honda ôm về thăm vườn trầu. Họ say sưa quay phim, chụp ảnh. Anh Võ Bá Nam, Việt kiều Pháp, khi về nước đã không quên mua cho mẹ anh vài ký trầu cùng buồng cau trái căng tròn. Anh nói với tôi: Trầu, cau này ở nước ngoài đắt lắm. Anh mua về để biếu mẹ cùng những người bạn của mẹ anh. Dù xa quê đã lâu, nhưng hương vị trầu cau Bà Điểm vẫn mặn nồng với những người Việt Nam xa xứ…

Bà Điểm, không chỉ được biết đến với những nét đẹp văn hóa của 18 thôn vườn trầu mà còn nổi tiếng về truyền thống kiên cường đấu tranh chống giặc ngoại xâm với tiếng mõ Nam Lân trong cuộc Khởi nghĩa Nam kỳ, sẽ trở thành một điểm du lịch đặc biệt nếu như được quan tâm đầu tư đúng mức. Nhưng rất tiếc, tiềm năng ấy của Bà Điểm đến nay vẫn chưa được đánh thức. Những vườn cau, vườn trầu đang bị thu hẹp dần. Mai này Bà Điểm liệu có còn những vườn trầu, vườn cau?