Được mùa, giá thiếu ổn định

QĐND - Được coi là mùa vụ thuận lợi nhất trong năm với năng suất cao, ít thiệt hại về sâu bệnh, vụ Đông Xuân 2012-2013, theo ước tính, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long  (ĐBSCL) sẽ thu hoạch sản lượng khoảng 10,6 triệu tấn lúa. Thế nhưng hướng đi cho sản phẩm lúa gạo vẫn là một trong những bài toán hóc búa, vì giá lúa xuống thấp gây khó khăn cho người nông dân…

Được mùa, giá thấp

Những ngày cuối tháng 3, gia đình anh Lê Hoàng Nhã, xã Ninh Qưới, huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu đang vất vả thu hoạch lúa, trong tiết trời oi bức, nắng chói chang. Năm nay, trên 15 công (1 công = 1.200m2) gia đình anh tập trung sản xuất giống lúa chất lượng cao OM6976, năng suất vụ này đạt 40 giạ (1 giạ=25kg thóc)/công. Tưởng sẽ thắng lợi với vụ Đông Xuân, nhưng thương lái chỉ đến thu mua với giá 4.500 đồng/kg thóc tươi tại đồng và 5.100 đồng/kg thóc đã phơi khô nên sau một vụ mùa vất vả với nắng mưa, ước tính lợi nhuận chỉ được chưa đến 2 triệu đồng/công. Anh Nhã tâm sự:

- So với năm trước, giá thóc năm nay giảm gần 1000 đồng/kg, cộng thêm chi phí thuê máy, phân bón tăng hơn vụ trước 20.000 – 50.000 đồng/bao; thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) lên giá nên lợi nhuận chẳng được là bao.

Vụ Đông Xuân năm 2012-2013, toàn vùng ĐBSCL xuống giống 1,545 triệu héc-ta. Đến thời điểm này, nông dân đã thu hoạch được hơn 1,1 triệu héc-ta, đạt 74,4% diện tích đã xuống giống, năng suất bình quân đạt 6,8 tấn/ha. Tổng sản lượng cả vụ ước đạt 10,6 triệu tấn, trong đó sản lượng lúa thơm, lúa có phẩm chất gạo tốt chiếm hơn 70%. Ngay từ khi bắt đầu thu hoạch vụ Đông Xuân, bà con nông dân đã gặp rất nhiều khó khăn. Tại nhiều nơi, lúa Đông Xuân đã chín vàng trên các cánh đồng nhưng chưa dám thu hoạch vì thiếu người mua. Giá lúa liên tục giảm xuống còn 4.200 - 4.300 đồng/kg (giống IR 50404); lúa tươi hạt dài giá 4.400 - 4.500 đồng/kg... thương lái thấy không lời nên họ “bỏ luôn” không thèm mua. Tiến sĩ Dương Nghĩa Quốc, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh Đồng Tháp trao đổi:

- Đông Xuân là vụ chính trong năm, hầu hết nông dân làm lúa đều trông cậy vào vụ này để giải quyết hàng loạt vấn đề cần chi tiêu. Do đó, ngành chức năng và doanh nghiệp cần tính toán nâng giá lúa cao hơn để hỗ trợ nông dân, đồng thời, đẩy mạnh thu mua lúa càng nhanh càng tốt.

Gia đình anh Lê Hoàng Nhã, nông dân huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu thu hoạch lúa Đông Xuân.

Giải pháp nào cho cây lúa?

 Để hỗ trợ cho người trồng lúa, từ ngày 20-2-2013, các doanh nghiệp thuộc Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) thực hiện chính sách thu mua một triệu tấn gạo. Sau một tháng triển khai thu mua tạm trữ (từ ngày 20-2 đến 20-3), giá lúa đã nhích lên 300-400 đồng/kg. Tính đến nay, các thành viên VFA đã mua khoảng 900.000 tấn gạo, đạt khoảng 90% chỉ tiêu mua tạm trữ. Dự kiến đến ngày 30-3, sẽ hoàn tất việc thu mua tạm trữ. Nhưng hiệu quả của việc thực hiện mua tạm trữ lúa gạo tại nhiều địa phương vẫn chưa như mong muốn do bất cập về giá cả, thời điểm thu mua và số lượng lúa gạo thu mua. Nhiều doanh nghiệp chưa tổ chức tốt mạng lưới thu mua lúa, gạo đến tận người dân. Thông tin về các doanh nghiệp được giao chỉ tiêu mua tạm trữ lúa gạo cũng còn rất hạn chế. Vì vậy, các địa phương khó quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp trong thu mua tạm trữ lúa gạo, nông dân không có điều kiện bán lúa trực tiếp cho các doanh nghiệp mà phải qua thương lái với giá rẻ nên chưa bảo đảm được lợi nhuận từ 30% trên giá thành sản xuất trở lên theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ. Tại hội nghị bàn về sản xuất, tiêu thụ lúa và thủy sản vùng ĐBSCL được tổ chức ở Đồng Tháp mới đây, ông Lê Minh Hoan, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp trao đổi:

- Thời điểm triển khai thu mua lúa gạo tạm trữ (20-2) cũng là lúc đã có 60% diện tích lúa trong tỉnh thu hoạch. Trước đó, nhiều nông dân đã phải bán lúa cho tiểu thương nên không còn hưởng lợi từ việc mua tạm trữ. Hơn nữa, khi triển khai mua tạm trữ, VFA cũng chậm cung cấp các thông tin về số lượng doanh nghiệp trên địa bàn được phân bổ chỉ tiêu mua tạm trữ.

Vấn đề đặt ra ở đây là chương trình tạm trữ cần phải tổ chức thực hiện một cách bài bản, căn cơ, ổn định dài hạn; xác định thời điểm mua tạm trữ lúa gạo cho phù hợp đối với từng địa phương; có mức giá sàn thu mua và sản lượng thu mua phù hợp, đồng thời cần phối hợp chặt giữa VFA và chính quyền các địa phương.

 Ông Huỳnh Thế Năng, Phó chủ tịch UBND tỉnh An Giang nói:

- Phương thức tạm trữ rất hiệu quả trong việc giải quyết những khó khăn về tiêu thụ sản phẩm từ cây lúa trong giai đoạn hiện nay. Thế nhưng, việc hỗ trợ lãi suất cho các doanh nghiệp thu mua chỉ là vấn đề tạm thời, về lâu dài cần phải thay đổi. Tốt nhất là sử dụng nhiều hình thức tạm trữ: Hình thức như hiện nay vẫn giữ nhưng giảm dần; triển khai thêm mua tạm trữ qua các doanh nghiệp có mô hình cánh đồng mẫu lớn. Thay vì hỗ trợ cho doanh nghiệp, nên hỗ trợ trực tiếp cho người dân trong mô hình cánh đồng mẫu lớn để họ tự tạm trữ, lúa gạo trong những bao chứa lớn từ 1 đến 10 tấn thóc mà vẫn giữ nguyên được chất lượng. Đây là mô hình trực tiếp và hiệu quả hơn để tránh cảnh mua tại đồng, bán tại chợ.

Sản xuất lúa còn nhiều thách thức

Theo kế hoạch diện tích vụ Hè Thu, ĐBSCL gieo trồng khoảng 1,68 triệu héc-ta, dự kiến sản xuất lúa Hè Thu 2013 sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Đặc biệt, do nắng gay gắt nên sự xâm nhập mặn xuất hiện sớm và lấn sâu làm hàng nghìn héc-ta đất trong nội đồng bị nhiễm mặn nặng nề ngay đầu mùa khô. Bên cạnh đó, cuối vụ Đông Xuân, thời tiết nắng nóng và độ ẩm cao khiến rầy nâu và các dịch bệnh trên cây lúa có thể phát triển.

Trước tình hình trên, các địa phương khu vực ĐBSCL đã thực hiện nhiều biện pháp như: Đóng cống, đắp đập (tạm thời) để trữ nước ngăn mặn; nạo vét một số trục kênh chính, củng cố bờ bao ngăn mặn, trữ ngọt, sửa chữa các cống, bọng để tăng khả năng trữ nước ngọt và giữ kín nước. Bộ NN&PTNT chỉ đạo công tác xuống giống lúa Hè Thu 2013 cần tuân thủ nguyên tắc: "Dựa vào dự báo các đợt rầy di trú kết hợp với việc theo dõi bẫy đèn; tình hình thủy văn (hạn, mặn) để xác định lịch gieo sạ cụ thể cho từng vùng, tiểu vùng nhằm bảo đảm tính tập trung, đồng loạt, né rầy và vận động nông dân vệ sinh đồng ruộng, cày ải bảo đảm thời gian cách ly nguồn bệnh". Để bảo đảm nguồn nước tưới tiêu, mỗi tỉnh, thành chủ động xây dựng phương án phòng chống hạn, xâm nhập mặn; tăng cường tuyên truyền trên phương tiện thông tin đại chúng về diễn biến thời tiết, nguồn nước để chính quyền và nhân dân địa phương phối hợp trong công tác chống hạn và xâm nhập mặn.

Vụ Hè Thu năm 2013, với ưu điểm áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật giúp giảm chi phí sản xuất thấp hơn từ 120 đồng đến 600 đồng/kg. Các chương trình “Cánh đồng mẫu lớn”, “Ghi chép sổ tay VietGAP”, “1 phải, 5 giảm”… vẫn là ưu tiên lựa chọn hàng đầu cho cây lúa đồng bằng. Bộ NN & PTNT định hướng xây dựng mô hình “Cánh đồng mẫu lớn”, tiến tới hình thành vùng nguyên liệu lúa hàng hóa, xuất khẩu gạo được trồng trong 1 triệu héc-ta và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam. Để việc tiêu thụ lúa, gạo trong thời gian tới được ổn định, Bộ NN&PTNT đề nghị các công ty thành viên của VFA làm đầu mối liên kết nông dân ký hợp đồng cung ứng đầu tư, thu mua, tiêu thụ lúa gạo.

Bài và ảnh: VIỆT HÀ