Khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế toàn cầu đã tác động mạnh đến các ngành sản xuất, trong đó có ngành phân bón mà chủ lực là Tổng Công ty Hóa chất Việt Nam (Vinachem). Cùng với đó, tình hình lũ lụt và thiên tai xảy ra liên tiếp trong thời gian qua ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước khiến cho việc tiêu thụ phân bón của doanh nghiệp (DN) bị đình đốn, tồn kho tăng lên mức kỷ lục...

Tồn kho vẫn nhập khẩu?!

Theo Vinachem, 2009 là năm khó khăn của ngành sản xuất phân bón không chỉ ở nước ta mà cả thế giới. Khó khăn trước hết là do tác động của khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế, giá nông sản, kể cả cây công nghiệp giảm mạnh, nên người dân không muốn đầu tư, mua phân bón. Từ đầu năm 2009, giá nguyên liệu thế giới giảm, tuy nhiên các cơ sở trong nước vẫn phải sản xuất phân bón bằng nguyên liệu nhập khẩu từ cuối năm ngoái với giá cao và bán ra với giá thấp hơn thị trường phân bón thế giới.

 Dây chuyển sản xuất phân bón NPK Thiên Nông. Ảnh: thiennong.vn.

Vinachem cho biết, tình trạng phân bón giả, kém chất lượng chưa được xử lý triệt để, khiến nông dân không yên tâm dùng phân hỗn hợp NPK, nên đã chuyển sang dùng phân đơn, phân hữu cơ vi sinh, ảnh hưởng đến việc  tiêu thụ phân bón vô cơ. Do lượng phân bón tồn kho của năm 2008 chuyển sang còn nhiều và do sản xuất từ nguyên liệu mua ở thời điểm giá cao, trong khi sức mua trên thị trường thấp, tiêu thụ chậm, nên từ đầu năm 2009, các DN chưa phát huy được hết năng lực sản xuất, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của Vinachem. Mặt khác, giá dầu mỏ thế giới và tỷ giá ngoại tệ biến động, giá than trong nước tiếp tục tăng từ tháng 9-2009 tác động đến chi phí, giá thành sản phẩm. Cụ thể, trong 15 ngày đầu tháng 9, Việt Nam đã nhập khẩu 279 nghìn tấn phân bón các loại, trị giá 74,86 triệu USD, tăng 107,9% về lượng và 86,5% về  giá trị so với cùng kỳ tháng 8. Lũy kế nhập khẩu phân bón tính từ đầu năm đến kỳ 1 tháng 9 là 3,1 triệu tấn, đạt 982 triệu USD và nếu so với cùng kỳ năm 2008 đã tăng 18,2% về lượng và tăng 15,24% về giá trị. Riêng phân urê, lũy kế lượng nhập khẩu loại phân này từ đầu năm đến kỳ 1 tháng 9 là 960 nghìn tấn, tăng 16,18% về lượng so với thời điểm tháng 8. Tính riêng trong 15 ngày đầu tháng 9 đã có 100,5 nghìn tấn urê nhập về Việt Nam, trị giá 27,9 triệu USD, tăng 74,4% về lượng và tăng 74,5% về giá trị so với kỳ 1 tháng 8.

Như vậy, mặc dù mặt hàng phân bón đã được cảnh báo tồn kho trong thời gian qua, nhưng lượng phân nhập khẩu, nhất là phân urê vẫn chưa có dấu hiệu chững lại.

Cần những giải pháp bảo vệ

Để tháo gỡ khó khăn, Vinachem đã và đang tích cực tìm đối tác kinh doanh, phát triển thị trường xuất khẩu (XK), xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu, phát huy thế mạnh và khả năng cạnh tranh về năng suất, giá thành, chất lượng sản phẩm để đáp ứng thị hiếu nhu cầu của thị trường. Các DN cũng áp dụng cơ chế bán hàng linh hoạt, hạ giá thành sản phẩm, khuyến mại trực tiếp đến người tiêu dùng để đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm. Vinachem đã phát triển thị trường XK nhưng cũng chỉ được vài chục nghìn tấn sang Cam-pu-chia, Hàn Quốc và Mi-an-ma với lượng XK nhỏ so với lượng tồn kho hiện nay.

Để tạo điều kiện cho Vinachem cũng như các DN sản xuất phân bón phát triển, Chính phủ tiếp tục duy trì các biện pháp kích cầu theo Quyết định 497 đến hết năm 2010 (mức hỗ trợ 2%) để hỗ trợ nông dân mua vật tư, phân bón. Nhưng tình trạng phân bón giả, kém chất lượng xuất hiện ở các địa phương không chỉ ảnh hưởng tới mùa vụ và tiêu thụ sản phẩm của các DN có uy tín mà còn ảnh hưởng tới chất lượng đất nông nghiệp sau này. Vì vậy, các cơ quan hữu quan cần tăng cường việc kiểm tra chất lượng hàng hóa sản xuất trong nước và nhập khẩu, nhất là xử lý nghiêm DN sản xuất, lưu thông hàng giả, hàng nhái kém chất lượng trên thị trường. Cùng với đó, việc đưa thông tin về chất lượng phân bón trên thị trường lên các phương tiện thông tin đại chúng cần cụ thể hơn, nêu rõ tên DN, tên thương mại của loại phân bón không đạt chất lượng sau khi có kết quả lấy mẫu, phân tích, để người tiêu dùng nắm được, yên tâm sử dụng phân bón của các nhà sản xuất chân chính.

Theo HNMO