QĐND - Vừa qua, Tổng cục Đường bộ Việt Nam thuộc Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đã có công văn đề nghị 22 Sở GTVT điều chỉnh hành trình đối với một số tuyến xe khách liên tỉnh cố định có cự ly từ 300 đến 1000km. Các Sở GTVT sẽ lựa chọn 30% tổng số phương tiện của các doanh nghiệp, hợp tác xã vận tải đang hoạt động trên các tuyến trên để điều chỉnh sang lộ trình đi theo đường Hồ Chí Minh đoạn Hà Nội - Vinh thay vì đi Quốc lộ 1 như hiện nay.

Theo tính toán, hành trình mới sẽ dài hơn 60km nhưng các phương tiện sẽ tăng được tốc độ lưu thông, rút ngắn thời gian và giảm chi phí qua các trạm thu phí. Bên cạnh đó, hiện nay, trên Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Vinh đang có nhiều điểm tiến hành nâng cấp, sửa chữa làm ảnh hưởng đến các phương tiện lưu thông. Lưu lượng vận tải trên tuyến đường này hiện đã đạt mức từ 25.000 đến 40.000 đơn vị xe/ngày đêm, trong đó chủ yếu là xe tải và xe khách, gây ra nhiều điểm ùn tắc trong các đợt cao điểm. Trong khi đó, lưu lượng cao nhất trên đường Hồ Chí Minh đoạn Hà Nội - Vinh mới chỉ đạt hơn 7000 đơn vị xe/ngày đêm. Từ những thực tế này, có thể thấy chủ trương phân luồng một số xe chở khách đường dài đi đường Hồ Chí Minh là hợp lý và cần thiết. Nhưng khó khăn lại nằm ở chỗ: Chưa có doanh nghiệp vận tải nào tự nguyện đăng ký điều chỉnh tuyến để đi theo đường Hồ Chí Minh.

Nguyên nhân chính của thực trạng này bắt nguồn từ “thói quen” chạy xe khách đường dài của hầu hết doanh nghiệp. Chặng Hà Nội - Vinh trên Quốc lộ 1 thường được các nhà xe chia làm nhiều đoạn ngắn để "bắt khách" cũng như trả khách xuống, thậm chí là đón trả khách dọc đường không kể điểm dừng đỗ. Nếu đi đường Hồ Chí Minh, rõ ràng lượng khách dọc tuyến sẽ giảm đáng kể. Vì “túi tiền” của mình, các doanh nghiệp vận tải đang tìm cách “né” chủ trương của cơ quan quản lý đường bộ. Có những ý kiến cho rằng, các dịch vụ hỗ trợ cho vận tải hành khách trên đường Hồ Chí Minh còn chưa đáp ứng được nhu cầu, dẫn đến khó khăn cho doanh nghiệp. Nhưng trước khi có công văn của Tổng cục Đường bộ Việt Nam, đã có doanh nghiệp chạy tuyến đường này từ nhiều năm nay. Đó là những đơn vị chủ trương không đón trả khách dọc đường, khách lên xe tại bến đầu và xuống ở bến cuối cùng.

Rõ ràng, để giải quyết bài toán giảm tải cho Quốc lộ 1 và khai thác hiệu quả hơn đường Hồ Chí Minh không thể chỉ chờ đợi vào sự tự nguyện của doanh nghiệp vận tải khi lợi ích của họ sẽ bị ảnh hưởng.

Câu hỏi đặt ra là cơ quan quản lý Nhà nước, mà trực tiếp là tại các địa phương, có thể cương quyết để buộc 30% doanh nghiệp trên địa bàn phải điều chỉnh tuyến được không? Khi đó lại nảy sinh vấn đề chọn ai, bỏ ai, tiêu chí nào để lựa chọn. Từ chủ trương đến thực tế rất có thể lặp lại cơ chế xin-cho vốn dễ nảy sinh tiêu cực.

Mạnh Hưng