QĐND -Đưa Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 5-8-2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa X) về “nông nghiệp, nông dân, nông thôn” đi vào cuộc sống và thực hiện Chương trình xây dựng cánh đồng mẫu lớn, tỉnh Đắc Lắc đã tìm ra hướng đi phù hợp trong sản xuất cà phê. Đó là xây dựng “cánh đồng cà phê mẫu lớn”. Mô hình này được nhân rộng sẽ mang lại lợi ích cho cả nông dân và doanh nghiệp.

Thu nhập sẽ tăng thêm 10-15 triệu đồng/ha/năm

Từ tháng 4-2013, với sự liên kết của 4 nhà: Nhà nước, nhà khoa học, nhà nông và nhà doanh nghiệp, cụ thể gồm: UBND thành phố Buôn Ma Thuột, Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp Tây Nguyên, Công ty TNHH Đăk Man Việt Nam, Công ty cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang và Hội Nông dân xã Hòa Thuận, tỉnh Đắc Lắc đã triển khai Đề án xây dựng “cánh đồng cà phê mẫu lớn” tại xã Hòa Thuận, thành phố Buôn Ma Thuột. Thực chất, đây là “cánh đồng cà phê mẫu lớn” thí điểm đầu tiên ở Tây Nguyên. Tham gia mô hình này có 52 hộ nông dân, với tổng diện tích cà phê 37,5ha. Đề án sẽ được thực hiện trong 3 năm (từ năm 2013 đến năm 2015) với tổng kinh phí 4,37 tỷ đồng, trong đó nguồn kinh phí do Nhà nước và doanh nghiệp hỗ trợ 500 triệu đồng, nguồn huy động trong nhân dân 3,87 tỷ đồng.

Theo đó, vùng cà phê thuộc cánh đồng mẫu được Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp Tây Nguyên phân tích mẫu đất, trên cơ sở đó đưa ra quy trình hướng dẫn nông dân kỹ thuật làm đất, bón phân, tưới nước hợp lý, đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cây cà phê trong từng thời kỳ sinh trưởng và phát triển, hình thành vườn cây khỏe, kháng sâu bệnh, hạn chế việc sử dụng thuốc hóa học, nhằm tăng chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, nông dân còn tham gia các khóa tập huấn về sản xuất cà phê bền vững; được doanh nghiệp cung ứng vật tư đầu vào hỗ trợ 30% lượng phân bón lá, ứng trước thuốc bảo vệ thực vật; được doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm theo giá thị trường, đồng thời hỗ trợ thêm 300 đồng cho mỗi cân cà phê nhân đạt tiêu chuẩn cà phê chất lượng cao, thân thiện với môi trường.

Vườn Cà phê thuộc cánh đồng mẫu lớn ở xã Hòa Thuận đang vào vụ thu hoạch

Hòa Thuận là vùng chuyên canh cà phê của tỉnh Đắc Lắc. Hiện toàn xã có 1.400ha cà phê, chiếm gần 11% diện tích cà phê của thành phố Buôn Ma Thuột; trong tổng số 3.113 hộ dân, có tới 70% hộ sản xuất cà phê. Đây cũng là địa phương đi đầu trong xây dựng cánh đồng cà phê mẫu lớn, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất cà phê. Chị Thân Thiệu Lệ Quyên, cán bộ phụ trách nông nghiệp - địa chính xã cho biết: “Từ năm 2010, Hòa Thuận đã hình thành được 8 tổ liên kết sản xuất cà phê bền vững. Tuy nhiên, đó mới chỉ là sự liên kết sản xuất giữa các hộ nông dân với nhau. Chưa có sự vào cuộc của 4 nhà như mô hình “cánh đồng cà phê mẫu lớn” được triển khai từ tháng 4-2013. Vì vậy, nếu thực hiện đúng các bước đề án đặt ra, chắc chắn sẽ nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống nông dân”.

Theo đề án cánh đồng mẫu cà phê tại xã Hòa Thuận, nếu chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, vườn cây phát triển tốt, năng suất niên vụ 2013-2014 dự kiến đạt 3,5-4 tấn cà phê nhân/ha, sẽ tăng thêm thu nhập 1ha cà phê từ 10-15 triệu đồng/năm, trong đó 8-10 triệu đồng từ tiết kiệm chi phí đầu tư, và 2-5 triệu đồng từ nâng cao năng suất và giá trị sản phẩm. Điều dễ nhận thấy là việc xây dựng cánh đồng mẫu cà phê mà tỉnh Đắc Lắc đang triển khai đã mang lại lợi ích về kinh tế cả cho nông dân và doanh nghiệp. Đối với nông dân, nhờ tiếp cận được khoa học kỹ thuật nên đã tiết kiệm được chi phí đầu tư, nâng cao năng suất vườn cây, cải thiện chất lượng sản phẩm, từ đó tạo ra nguồn thu nhập cao hơn trên cùng diện tích. Trong khi đó, doanh nghiệp cung ứng đầu vào mở rộng được thị trường tiêu thụ; còn doanh nghiệp bao tiêu đầu ra xây dựng được vùng nguyên liệu chất lượng cao và ổn định. Nông dân Hồ Văn Sơn, thôn 6, xã Hòa Thuận cho biết: Gia đình có 8,1 sào tham gia cánh đồng mẫu, dự kiến năm 2013 năng suất vườn cà phê đạt 4 tấn/ha. Hiện gia đình đã tổ chức thu hái 2 đợt và còn 2 đợt nữa là thu hoạch xong, tỷ lệ quả chín đạt 80-90%. Sản phẩm cà phê nhân đã được Công ty TNHH Đăk Man Việt Nam đăng ký bao tiêu với giá cao hơn thị trường 300.000 đồng/tấn.

Cần sự liên kết của "4 nhà"

Hiện nay, cả nước trồng khoảng 630.000ha cà phê, trong đó tập trung chủ yếu ở Tây Nguyên (550.000ha với 90% diện tích do nông dân quản lý). Theo nhận định của Tiến sĩ Lê Ngọc Báu, Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp Tây Nguyên, điều kiện về thổ nhưỡng, độ cao, khí hậu của Tây Nguyên rất phù hợp với sản xuất cà phê. Cũng nhờ đó mà cà phê Việt Nam đang có năng suất cao nhất thế giới, bình quân 2-2,5 tấn nhân/ha. Vấn đề đáng quan tâm hiện nay vẫn là nâng cao chất lượng sản phẩm, làm thế nào hình thành cho được vùng chuyên canh cà phê chất lượng cao, thân thiện với môi trường. Với diện tích lớn cà phê ở Tây Nguyên đang do hộ nông dân quản lý nên việc xây dựng "cánh đồng cà phê mẫu lớn" ở vùng này nếu triển khai tốt sẽ đạt hiệu quả về mặt kinh tế khá cao. Cũng theo Tiến sĩ Lê Ngọc Báu, để đánh giá hiệu quả kinh tế-xã hội của đề án xây dựng "cánh đồng cà phê mẫu lớn" ở Tây Nguyên phải sau 2 năm mới cho kết quả cụ thể. Tuy nhiên, với sự vào cuộc của “4 nhà” như đề án đang triển khai, thì những hạn chế, yếu kém cố hữu trong lĩnh vực sản xuất cà phê lâu nay sẽ được khắc phục. Vì vậy, thành công trong việc xây dựng "cánh đồng cà phê mẫu lớn" mang lại lợi ích rất lớn, không chỉ khắc phục những tồn tại nêu trên, mà còn sử dụng tiết kiệm, hiệu quả các nguồn tài nguyên đất và nước, tiết kiệm chi phí đầu tư, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm cà phê. Chỉ cần làm một phép toán nhỏ về kinh tế, cũng cho thấy hiệu quả chương trình mang lại rất lớn: Nếu chúng ta xây dựng được cánh đồng mẫu lớn cho 100.000ha cà phê kinh doanh (gần 1/6 tổng diện tích cà phê cả nước), bình quân mỗi héc-ta đạt giá trị tăng thêm từ 10-15 triệu đồng/niên vụ, thì mỗi năm người sản xuất có thêm lợi nhuận khoảng 1000-1.500 tỷ đồng.        

Như vậy, cánh đồng cà phê mẫu lớn đã tạo ra một mô hình điểm trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, cũng như trong xây dựng nông thôn mới, cụ thể hóa Chương trình xây dựng cánh đồng mẫu lớn trên địa bàn Tây Nguyên. Vấn đề đặt ra là muốn nhân rộng mô hình này, cần phải có sự vào cuộc của “4 nhà”, mà trụ cột là sự liên kết chặt chẽ giữa nhà nông với doanh nghiệp. Chỉ khi nào hình thành được mối liên kết “4 nhà” mới tạo ra cơ hội giải quyết thỏa đáng những vấn đề lớn và cấp bách đang đặt ra đối với ngành sản xuất cà phê nước ta, như huy động vốn đầu tư tái canh hơn 120.000ha cà phê già cỗi; đầu tư nâng cấp và xây mới công trình thủy lợi nâng cao năng lực tưới; chính sách tín dụng phục vụ sản xuất, thu mua tạm trữ và xuất khẩu cà phê.

Bài và ảnh: KIỀU BÌNH ĐỊNH