Dễ thực hiện, hiệu quả cao sao ngại làm?

Sản xuất thạch dừa sạch ở cơ sở Minh Châu, TPHồ Chí Minh.

Việt Nam đã ký Tuyên ngôn Quốc tế về Sản xuất sạch hơn (Cleaner Production - CP) vào tháng 9.1999 và đề ra chiến lược áp dụng CP trên tất cả DN công nghiệp vào năm 2020 song thực trạng hiện nay cho thấy nhiều doanh nghiệp (DN) trong nước vẫn chưa nhận thức đủ và đúng về khái niệm này để tích cực hưởng ứng.

Ích nước lợi nhà

Theo các chuyên gia môi trường thế giới, việc áp dụng phương thức CP vào thực tiễn là cách tốt nhất để giải quyết ô nhiễm và cải thiện điều kiện, môi trường sản xuất bằng cách tiết kiệm nguyên, nhiên, vật liệu, giảm chi phí.

Về cơ bản, ý tưởng của CP là tìm hiểu tận gốc của ô nhiễm vì vậy yêu cầu của mô hình này là DN có nhận thức và hành vi sử dụng tài nguyên hiệu quả; giảm sử dụng tài nguyên thiên nhiên để phòng ngừa tại nguồn ô nhiễm không khí, nước và đất mà vẫn đảm bảo chất lượng sản phẩm và  tái sử dụng phế thải tại chỗ và tái chế biến phế phẩm, rác thải thành sản phẩm có giá trị. Với CP, DN có thể tiếp cận với ô nhiễm một cách chủ động thay vì tiếp cận và can thiệp sau khi sự cố ô nhiễm xảy ra như trong phương thức kiểm soát ô nhiễm khá tốn kém mà ít hiệu quả.

Các chuyên gia môi trường tính toán rằng CP có thể tạo ra những cải thiện tình trạng môi trường đáng kể như duy trì chất lượng đất trồng, giảm mức ô nhiễm do hiệu ứng nhà kính...; giảm chi phí tổng thể bằng cách giảm bớt chi phí đầu vào như nguyên vật liệu, năng lượng và chi phí xử lý chất thải ra.

Một số dự án CP còn giúp phục hồi lại những phế phẩm có giá trị, có thể được sử dụng hoặc đem bán, và vì thế sẽ giúp làm tăng lợi ích kinh tế cho người sản xuất. Các biện pháp CP rất dễ thực hiện, và có thời gian thu hồi vốn đầu tư hợp lý. Đầu tư vào CP khá linh hoạt nên các DN có thể chủ động mức đầu tư của mình để thu lại những tiết kiệm đáng giá.

Đánh giá của Bộ Công thương trên 200 DN CN áp dụng CP vào năm 2007 cho thấy, mỗi năm tiết kiệm được 7,5 triệu USD; 7,3 triệu mét khối nước/ngày; giảm 4.500 tấn hoá chất; tiết kiệm 57.000MWh điện. Nhiều DN VN thành đạt hơn sau khi áp dụng CP. Đơn cử, chỉ sau hai năm áp dụng các quy trình CP, Công ty Thiên Hương tại TPHCM, chuyên sản xuất mì gói ăn liền và các sản phẩm đóng gói đã tăng doanh thu từ 62 nghìn USD lên 620 nghìn USD.

Theo tính toán, những giải pháp CP giúp DN tiết kiệm trực tiếp được hàng năm 9,3 tỉ đồng (633.700USD) và giảm được 66% lượng nước thải, 30-35% tải lượng chất thải hữu cơ và lượng khí thải đáng kể. Nhiều đơn vị sản xuất và chế biến lương thực thực phẩm như Kinh Đô sau khi áp dụng CP đều có chung nhận xét lợi ích về kinh tế tăng lên cùng với một môi trường an toàn và bền vững...

Doanh nghiệp vẫn thờ ơ

CP mới được triển khai ở mức trình diễn kỹ thuật và hiện chỉ có gần 300 doanh nghiệp (DN), tập trung chủ yếu ở doanh nghiệp vừa và lớn. Ông Trần Văn Nhân - Tổng Giám đốc Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam - cho biết các DN nhỏ, chiếm số lượng nhiều nhất trong tổng số hàng chục nghìn DN tại VN và có tác động tiêu cực nhất tới môi trường lại chưa hề được trình diễn CP.

"Nguyên nhân chính là do không phải chủ DN nào cũng thấy được nguồn lợi từ sản xuất sạch hơn, do đó nhiều DN không mạnh dạn đầu tư cho CP" - ông Nhân nhận định.

Trong khi đó các DN khác, nhất là các DN nhà nước, dù có vốn nhưng ngại đầu tư CP vì không được trích lợi để tái đầu tư, tăng thu nhập cho người lao động.

Tuy nhiên, ông Michael Porter - cố vấn Hợp phần CP trong công nghiệp (CPI) - cho biết có rất nhiều nguồn vốn hỗ trợ cho công tác CP trong công nghiệp tại VN. Ví dụ, Quỹ Uỷ thác tín dụng xanh (GCTF) phối hợp với Ngân hàng Techcombank, ACB và VIB để cấp vốn vay tới các DN hội tụ một số điều kiện như đầu tư mới dây chuyền hoặc thay thế; ít nhất phải cải thiện được 30% thông số môi trường… Thực tế, nhiều DN VN chưa tiếp cận được với các nguồn vốn này lmột phần do sự quản lý yếu kém và cơ chế của các DN.

Về phía DN, ông Nguyễn Hữu Thanh - Giám đốc Công ty Dệt nhuộm Trung Thư - cho rằng cơ chế xử phạt đối với các DN tự do thải nước bẩn, chất ô nhiễm ra môi trường hiện nay quá nhẹ, mới chỉ dừng ở mức vài triệu hoặc chục triệu đồng trong khi các DN áp dụng CP phải đầu tư hàng tỉ đồng đã khiến nhiều DN "từ chối" CP.

Để CP trở nên thịnh hành ở VN, thiết nghĩ Nhà nước cần đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục để DN và người lao động hiểu biết CP, từ đó chủ động tìm nguồn vốn đầu tư, thay đổi lề thói quản lý, làm việc hướng tới bảo vệ môi trường. Cần thêm các chính sách tạo điều kiện cho các DN vay vốn ưu đãi hoặc được miễn giảm thuế khi mới vận dụng và thực hiện CP trong quá trình sản xuất, đồng thời có cơ sở pháp lý bắt buộc DN tiến hành CP. Mặt khác, các cơ quan quản lý nhà nước phải đưa ra quy định xử phạt ô nhiễm môi trường công bằng hơn giữa các DN.

Theo Lao động