QĐND - Không khí trầm lắng trong văn phòng của GOLOS, một tổ chức phi chính phủ chuyên giám sát hoạt động bầu cử, ở thủ đô Mát-xcơ-va (Nga). Sở dĩ như vậy bởi GOLOS có thể phải đóng cửa do mất đi nguồn tài trợ lớn từ Cơ quan Phát triển quốc tế Hoa Kỳ (USAID) sau khi cơ quan này chính thức ngừng hoạt động trên lãnh thổ Nga từ ngày 1-10 tới theo yêu cầu của Chính phủ Nga. Quyết định trên có nguy cơ khiến quan hệ Nga - Mỹ xấu trở lại sau ba năm “tái khởi động”.

Hoạt động của USAID tại Nga sẽ chính thức chấm dứt từ ngày 1-10 tới. Ảnh: dw.de

Theo văn bản gửi Đại sứ Mỹ tại Nga Mai-cơn Mắc Phôn (Michael McFaul) ngày 12-9, Chính phủ Nga yêu cầu USAID chấm dứt hoạt động trên lãnh thổ nước này bắt đầu từ ngày 1-10 tới với lý do "nền kinh tế Nga đã phát triển chín muồi và không cần tới sự lãnh đạo từ bên ngoài". Nga khẳng định sẵn sàng hợp tác với USAID ở nước thứ ba. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong số các lý do Nga không muốn USAID có mặt tại xứ Bạch Dương này. Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga A-lếch-xan-đơ Lu-ca-sê-vích (Alexander Lukashevich), một số chương trình viện trợ của USAID thực chất là tài trợ cho các hoạt động chống chính quyền như can thiệp vào việc giám sát bầu cử để sau đó tung tin bầu cử có gian lận; hỗ trợ các tổ chức nhân quyền chỉ trích điện Crem-li và có ý định can thiệp vào công việc nội bộ của Nga. “USAID đã tự đặt dấu chấm hết cho mình tại Nga”, một quan chức của Nga nhận định.  

Quyết định đóng cửa văn phòng USAID tại Nga đã làm ảnh hưởng tới hoạt động của 13 nhà ngoại giao Mỹ và 60 nhân viên địa phương. Ngoài ra, một số tổ chức phi chính phủ của Nga cũng sẽ bị ảnh hưởng, như tổ chức giám sát hoạt động bầu cử GOLOS hay tổ chức Memorial  chuyên "theo dõi nhân quyền". Bà Li-li-a Si-ba-nô-va (Lilia Shibanova), Giám đốc điều hành của GOLOS, cho biết, tổ chức này có thể phải đóng cửa trong vòng vài tuần lễ do thiếu kinh phí hoạt động. Số phận của Memorial cũng tương tự như GOLOS do hai tổ chức này phụ thuộc quá nhiều vào USAID.

USAID được thành lập bởi Chính phủ Mỹ vào năm 1961 theo sáng kiến của Tổng thống Giôn Ken-nơ-đi (John F. Kennedy), chịu trách nhiệm về viện trợ dân sự nước ngoài. USAID có mặt tại Nga từ năm 1992 đến nay, với tổng kinh phí viện trợ lên tới hơn 2,6 tỷ USD cho các chương trình phòng bệnh dịch, bảo vệ môi trường, phát triển xã hội dân sự và hiện đại hóa nền kinh tế tại Nga. Ban đầu, USAID chỉ chú trọng đến việc giúp Nga chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường nhưng sau đó mở rộng sang nhiều lĩnh vực dân sự khác. Trong thập niên qua, mặc dù tổng số tiền viện trợ giảm sút, nhưng khoản viện trợ cho các tổ chức nhân quyền và củng cố xã hội dân sự tại Nga vẫn tăng. Nếu năm 1995, USAID viện trợ 257 triệu USD cho Nga, thì năm nay con số này chỉ còn 50 triệu USD, nhưng có tới 40% trong số đó được chuyển trực tiếp cho các "tổ chức nhân quyền" của Nga.

Thời gian gần đây, Nga đã nhiều lần chỉ trích một số tổ chức nước ngoài lén lút tài trợ cho phe đối lập trong nước, kích động bạo lực. Sau cuộc bầu cử Đu-ma Quốc gia Nga cuối năm ngoái, nhiều cuộc biểu tình phản đối kết quả bầu cử đã xảy ra. Trong số những người xuống đường biểu tình có cả các lực lượng phản kháng mang tên “cách mạng trắng”. Lực lượng này khi đổ xuống đường biểu tình thường mang theo các dải băng trắng. Khi đó, Thủ tướng Nga V. Pu-tin (V.Putin) tố cáo các lực lượng này đã nhận được sự ủng hộ tài chính từ bên ngoài.

Sau khi lên nắm quyền hồi tháng 5, cùng với việc tăng cường các biện pháp cải cách chính trị, sẵn sàng đối thoại với phe đối lập, Tổng thống Pu-tin đã nhanh chóng thông qua các đạo luật mới về biểu tình, tăng cường kiểm soát hoạt động của NGOs, buộc các tổ chức này phải thực hiện "nghĩa vụ chính trị" là đăng ký với Bộ Tư pháp và phải nộp báo cáo hàng quý về hoạt động cho các cơ quan chức năng Nga.

Ngày 20-9, Mỹ đã đề nghị Nga gia hạn việc đóng cửa USAID sau khi Mát-xcơ-va tuyên bố USAID phải chấm dứt các hoạt động trên lãnh thổ Nga và rời khỏi nước này từ ngày 1-10 tới. Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ V. Niu-len (V. Nuland) không cho biết Mỹ muốn có bao nhiêu thời gian để thực hiện quyết định của Mát-xcơ-va. Người phát ngôn Niu-len cũng cho biết, Ngoại trưởng Mỹ H. Clin-tơn (H. Clinton) đã gửi thư cho người đồng cấp Nga X. La-vrốp (S. Lavrov), trong đó bày tỏ lấy làm tiếc về việc các chương trình phát triển tại Nga sẽ chấm dứt.

Linh Oanh