QĐND - NATO đã nhất trí sẽ triển khai tên lửa Patriot theo đề nghị của quốc gia thành viên Thổ Nhĩ Kỳ tại vùng giáp biên với Xy-ri. Động thái được NATO tuyên bố nhằm răn đe Chính phủ Xy-ri và “ngăn chặn cuộc nội chiến lan rộng ra khu vực” lại chứa đựng nhiều vấn đề khác. Lò lửa Trung Đông đang nóng hầm hập từ nhiều tháng qua nay lại có nguy cơ bị đổ thêm dầu.

Tổng Thư ký NATO Ra-xmút-xen (bên phải) trong cuộc họp ngày 4-12 ở Brúc-xen. Ảnh: AFP

 

Quyết định này đã được các ngoại trưởng NATO thông qua trong phiên họp khẩn cấp ngày 4-12 diễn ra ở thủ đô Brúc-xen của Bỉ. Thông cáo của NATO đưa ra sau phiên họp nêu rõ: "NATO đã nhất trí tăng cường khả năng phòng không của Thổ Nhĩ Kỳ để bảo vệ người dân và lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ cũng như góp phần làm dịu cuộc khủng hoảng ở khu vực biên giới Đông Nam của NATO". Đức, Hà Lan và Mỹ đã đồng ý cung cấp các khẩu đội tên lửa Patriot tới Thổ Nhĩ Kỳ. Hệ thống này sẽ nằm dưới quyền chỉ huy của Bộ Tư lệnh tối cao lực lượng đồng minh châu Âu (SACEUR). Hiện NATO đang tiếp tục thảo luận các vấn đề mang tính kỹ thuật như số lượng tên lửa và địa điểm thiết lập hệ thống phòng không này. Tổng Thư ký NATO An-đớt Phốc Ra-xmút-xen (Anders Fogh Rasmussen) cho biết, việc triển khai tên lửa Patriot tới Thổ Nhĩ Kỳ chỉ nhằm mục tiêu phòng thủ chứ không phục vụ mục đích thiết lập vùng cấm bay hay mở chiến dịch tấn công chống Xy-ri.

Sự xuất hiện của loại tên lửa có khả năng hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết và được thiết kế chống lại các tên lửa đạn đạo chiến thuật, tên lửa hành trình và máy bay hiện đại tại khu vực nhạy cảm này có thể khiến bất ổn tại Trung Đông lan rộng.

Xét trên thực tế, bản thân cuộc khủng hoảng nội bộ của Xy-ri có lẽ đã không thu hút sự chú ý nhiều đến như vậy, vì cái cớ "đàn áp thô bạo thường dân" không phải là hiện tượng hy hữu và chỉ xảy ra tại các nước Trung Đông. Song, với vị trí địa - chính trị và chiến lược đặc biệt, bất kể sự thay đổi nào tại Xy-ri cũng có thể ảnh hưởng tới cán cân chiến lược trên bàn cờ khu vực.

Từ xưa tới nay, Mỹ luôn coi Xy-ri là "điểm đến" trong tính toán chiến lược ở Trung Đông. Xy-ri luôn được Mỹ “ưu ái” xếp vào danh sách “trục ma quỷ” vì có quan hệ chiến lược với Nga cùng nhiều quan điểm ngoại giao khác biệt. Trong khi đó, Nga đã có những đầu tư đáng kể ở Xy-ri, vì vậy, Xy-ri không chỉ là một "lá bài" quan hệ quốc tế quan trọng mà còn là khối tài sản có giá của Mát-xcơ-va tại Trung Đông. Về phương diện quân sự, Xy-ri mang lại vị thế cho Nga ở khu vực thông qua việc tạo thế đứng cho Hải quân Nga ở Địa Trung Hải. Còn Trung Quốc, tuy xa về địa lý và cũng không có khả năng biểu dương sức mạnh quân sự như Nga, song Trung Quốc lại có sức mạnh chính trị và kinh tế, có thể tạo đối trọng đặc biệt ở Trung Đông bằng hợp tác và phối hợp với Nga. Điều này được thể hiện rõ qua việc Nga và Trung Quốc đã 3 lần dùng phiếu phủ quyết phản đối Nghị quyết của HĐBA LHQ về Xy-ri.

Ngay tại chảo lửa Trung Đông cũng có ba đối thủ đang chạy đua chức "quán quân" trong ván bài quyền lực ở Trung Đông là: I-ran, Thổ Nhĩ Kỳ và A-rập Xê-út. Trong đó, đối thủ thực sự ở đây là Thổ Nhĩ Kỳ và I-ran. Thời gian qua, làn sóng chính biến trong khu vực đã được Thổ Nhĩ Kỳ tận dụng triệt để nhằm hướng tới mục tiêu: Một cường quốc khu vực. Đã quá rõ khi có sự thay đổi chính thể ở Xy-ri thì ảnh hưởng của I-ran ở khu vực sẽ bị thu hẹp, đồng thời là cơ hội để An-ca-ra tiếp tục tăng cô lập lên Tê-hê-ran.

Chính vì thế không có gì lạ khi kế hoạch triển khai tên lửa Patriot ở Thổ Nhĩ Kỳ của NATO đã vấp phải sự phản đối dữ dội của nhiều nước, đặc biệt là Xy-ri, I-ran và Nga. Mát-xcơ-va tin rằng, việc triển khai tên lửa ở sát Xy-ri đồng nghĩa với sự can thiệp trực tiếp của lực lượng NATO vào cuộc xung đột ở đất nước Trung Đông và điều đó chỉ làm cho tình hình thêm trầm trọng. I-ran cũng lên tiếng cảnh báo rằng, việc triển khai tên lửa sẽ dẫn tới tình trạng quân sự hóa khu vực.

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh cuộc cạnh tranh, giành giật ảnh hưởng tại Trung Đông ngày càng gay gắt, việc lắp đặt hệ thống phòng thủ tên lửa tại Thổ Nhĩ Kỳ là một nước cờ mang đến khả năng vẽ lại đường ranh giới cho Mỹ và các đồng minh NATO. Đây là lý do khiến dự án "cài đặt lại quan hệ" đầy kỳ vọng được hai quốc gia hạt nhân hàng đầu thế giới Nga - Mỹ khởi xướng cách đây 4 năm rơi vào tình trạng "dự án treo" vô thời hạn. Bóng dáng một cuộc chạy đua vũ trang mới ngày càng hiện hữu khi tất cả các bên đều không từ bỏ toan tính bảo vệ cán cân chiến lược trên bàn cờ địa - kinh tế và chính trị trên thế giới.

Trong khi đó, các chuyên gia Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, việc nước này triển khai hệ thống tên lửa Patriot trên biên giới giáp với Xy-ri là không có lợi và có thể nhấn chìm nước này vào cuộc khủng hoảng Xy-ri. Mới đây, mạng "Nghiên cứu toàn cầu" của Ca-na-đa cảnh báo: Việc Thổ Nhĩ Kỳ “quạt lò lửa” chiến tranh tại Xy-ri cuối cùng có thể khiến chính họ bị “bỏng” và “một khi Xy-ri bốc cháy thì Thổ Nhĩ Kỳ cũng cháy theo”. Nếu nhà nước Xy-ri sụp đổ, thì Thổ Nhĩ Kỳ sẽ là “quốc gia thua cuộc lớn nhất”.

NGỌC HÀ