Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đang bước vào thời kỳ đỉnh điểm của mùa khô, tình trạng khô hạn và xâm mặn ở khu vực diễn ra trầm trọng. Với tổng diện tích gần 1,5 triệu héc-ta đất bị chi phối bởi ngập mặn, đang đe dọa nghiêm trọng đến năng suất của cây trồng vụ xuân - hè 2010, tình hình nuôi trồng thủy sản, cũng như cuộc sống của người dân. Nếu không có những biện pháp khắc phục kịp thời, hiệu quả, sẽ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển về kinh tế - xã hội của toàn vùng.
Xâm mặn khó kiểm soát
Bước vào đầu tháng 4, tình trạng xâm mặn ở các tỉnh ĐBSCL đã ở mức báo động đỏ. Hiện nay, nước mặn đã đi sâu vào hầu hết các cửa sông ở các tỉnh ven biển. Tại tỉnh Bến Tre, nước có độ mặn 4 phần nghìn đang tiến sâu vào đất liền trên 40km. Dự báo trong cuối tháng 4 và tháng 5, độ mặn này tiếp tục lấn sâu thêm khoảng 30km nữa. Ở tỉnh Cà Mau, xâm mặn diễn ra trên diện rộng và lan sang cả các vùng ngọt hóa của các huyện Trần Văn Thời, U Minh, Thới Bình, Cái Nước. Tình trạng xâm mặn cũng đe dọa đến cả vùng bán đảo Cà Mau khi các cửa sông Gành Hào (Bạc Liêu); Ông Đốc, Cái Lớn, Cái Bé, Cái Tàu (Cà Mau) và cửa Mỹ Hạnh (Sóc Trăng) đang bị nước mặn xâm lấn dữ dội. Mặn đã đi sâu cả vào thành phố Sóc Trăng. Theo dự báo của ngành chức năng, độ mặn 4 phần nghìn có thể đi sâu vào đất liền tại các tỉnh Cà Mau, Sóc Trăng, Bạc Liêu trong tháng 4, tháng 5 từ 60-80km.
Hai huyện ven biển là Gò Công Đông và Gò Công Tây của tỉnh Tiền Giang hiện đang phải chịu tình trạng xâm mặn 10 phần nghìn ở nhiều nơi. Tại Gò Công Đông, người ta đã đo được độ mặn lấn sâu vào đất liền hơn 30km là 20 phần nghìn. Trà Vinh là tỉnh giáp biển, bị kẹp giữa hai cửa sông Cổ Chiên và Hậu Giang, nên đang phải đối mặt với sự xâm mặn rất lớn.
Nhiều vùng thiếu nước ngọt
Xâm mặn kéo theo khô hạn, khiến cho nhiều địa phương ở ĐBSCL bị thiếu nước ngọt cho sinh hoạt và sản xuất. Theo dự báo của Viện khoa học thủy lợi miền Nam, trong tháng 4 và tháng 5, ngập mặn sẽ chi phối từ 1,35 đến 1,5 triệu héc-ta đất ở các tỉnh miền Tây Nam bộ, khiến cho nước ngọt ở các tỉnh Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre, Tiền Giang và Kiên Giang bị khan hiếm. Ở các địa phương này, người dân các huyện ven biển đã phải đi mua nước ngọt từ nơi khác về sinh hoạt với giá từ 25.000 đến 35.000 đồng/m3. Theo tin từ UBND huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau, hiện hơn 1100 hộ dân ở xã Biển Bạch bị thiếu nước ngọt cho sinh hoạt. Người dân đã cải tạo ao hồ, đào giếng để tìm nguồn nước, nhưng đều bị nhiễm mặn.
Đến các huyện ven biển của tỉnh Bến Tre như: Bình Đại, Ba Tri, rất nhiều hộ dân phải dùng can đi mua nước ở xa về. Anh Lê Văn Chung, ở huyện Ba Tri cho biết: “Mùa khô năm ngoái, nhà tôi vẫn đủ nước ngọt dùng cho sinh hoạt. Nhưng mới tháng 3 năm nay, giếng nước khoan không còn bơm được nữa. Mỗi ngày tôi phải đi mua 10 can nước, mỗi can 30 lít để dùng với giá 2000 đồng/can”. Tại các huyện Long Phú, Vĩnh Châu của tỉnh Sóc Trăng, hàng ngàn hộ dân ven biển cũng phải đang đối mặt với tình trạng thiếu nước ngọt.
Ngay tỉnh Vĩnh Long, một địa phương nằm sâu trong đất liền hơn cũng bị thiếu nước ngọt cho sản xuất. Theo dự đoán, đến giữa tháng 4, toàn tỉnh Vĩnh Long sẽ có khoảng 8000ha đất sản xuất bị ảnh hưởng vì thiếu nước ngọt. Ảnh hưởng nhiều là các huyện: Vũng Liêm, Trà Ôn. Với tình trạng khô hạn, xâm mặn như hiện nay, Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) ước tính có khoảng 120.00ha diện tích lúa xuân – hè ở ĐBSCL nguy cơ sẽ bị hạn hán, gây thiệt hại lớn cho bà con nông dân.
Cần có những biệp pháp khắc phục kịp thời
Trước tình hình hạn hán, xâm mặn trong mùa khô 2010, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đề xuất Chính phủ hỗ trợ 220 tỷ đồng cho nông dân các tỉnh ĐBSCL bơm nước để sản xuất 550.000 héc-ta lúa xuân – hè, phát triển trồng các loại hoa màu khác và nuôi trồng thủy sản trong tháng 4 này. Ở các tỉnh có tình trạng khô hạn và xâm mặn nặng, cũng tiến hành nhiều biện pháp khẩn cấp để khắc phục khó khăn, giữ vững sản xuất và bảo đảm đời sống cho người dân.
Theo chúng tôi, điều quan trọng nhất để phòng, chống khô hạn và xâm mặn ở ĐBSCL là phải có những giải pháp sử dụng nguồn tài nguyên nước một cách hiệu quả nhất. Trước mắt, cần tiến hành gấp các biện pháp ngăn mặn để cứu lúa và hoa màu. Những năm tiếp theo, do khí hậu biến đổi phức tạp, khó lường, nên cần đẩy nhanh công tác quy hoạch thủy lợi cho từng vùng sản xuất nông nghiệp. Có như vậy, các tỉnh mới chủ động đối phó với khô hạn và xâm mặn hiệu quả hơn.
Bài và ảnh: Phi Hùng-Bá Hiên