QĐND - Chương trình Cải thiện cung cấp dịch vụ công trong nông nghiệp và phát triển nông thôn (viết tắt theo ký tự quốc tế là PS-ARD) được Chính phủ Thụy Sỹ và Cơ quan Hợp tác và Phát triển Thụy Sỹ tài trợ và Tổ chức Helvetas Việt Nam là đơn vị hỗ trợ kỹ thuật. Giai đoạn 1 của chương trình (2008-2010) được thực hiện tại 103 xã thuộc các tỉnh Cao Bằng, Hòa Bình. Chúng tôi đã có dịp khảo sát thực địa tại một số địa phương thực hiện Chương trình PS-ARD và nhận thấy nhiều vấn đề khó khăn của người dân đã được giải quyết.

Con đường dẫn vào thôn Lũng Vài, xã Phúc Sen (Quảng Uyên, Cao Bằng) đã đáp ứng được nhu cầu đi lại, buôn bán của người dân

 

Trách nhiệm với cộng đồng

Bắc Hợp là một xã vùng 2 của huyện Nguyên Bình (Cao Bằng). Xã có 8 xóm, trong đó có 3 xóm thuộc diện đặc biệt khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo được thống kê năm 2007 là 58%. Ông Mã Quang Tuyến, Bí thư Đảng ủy xã Bắc Hợp (trước năm 2011 ông đã có 10 năm làm Chủ tịch UBND xã) trăn trở với hướng đi lên thoát nghèo của đồng bào. Vì vậy, khi làm Chủ tịch UBND xã, ông đã nỗ lực vận động, lập kế hoạch thực hiện dự án và cuối cùng đưa được Chương trình PS-ARD về với địa phương mình. Kết quả, sau 3 năm thực hiện chương trình, số hộ nghèo của Bắc Hợp đã giảm xuống còn 34,8%.

Ông Tuyến kể: Lần đầu tiên lập kế hoạch dự án, nhiều điều mới mẻ nhưng chúng tôi nhận thức đây là một cơ hội phát triển của xã nên đã xác định quyết tâm thực hiện. Ban lãnh đạo xã đã tổ chức họp dân để người dân nêu ý kiến rồi tìm ra nhóm lợi ích chung. Ví dụ: Có nhóm cần làm đường; nhóm cần kênh thủy lợi; nhóm cần phát triển đàn gia cầm, gia súc; nhóm cần giống cây trồng… Để sử dụng đồng vốn hiệu quả, thiết thực, bảo đảm lợi ích của số đông, người dân xã Bắc Hợp đã có một cách làm hay, đó là tranh thủ tối đa sự hỗ trợ của người dân từ ngày công, tài sản đất và kinh nghiệm lao động sản xuất. Có thể lấy ví dụ từ con kênh dẫn nước dài 710m của xã. Con kênh đi qua đất sinh hoạt, đất ruộng của nhiều hộ gia đình, chính quyền xã đã vận động người dân hiến đất, hiến ngày công. Kết quả là chỉ với 90 triệu đồng người dân đã xây dựng được hồ chứa nước, hệ thống kênh dẫn nước tưới tiêu.

Trong khuôn khổ Chương trình PS-ARD, xã Bắc Hợp đã phát triển một đàn lợn nuôi với 30 con lợn nái. Số lợn này được quay vòng, mỗi gia đình thay phiên nhau nuôi một con trong một năm. Thu nhập của mỗi gia đình chính là đàn lợn con mà lợn nái đẻ được trong năm đó. Ông Hoàng Văn Diệu cho biết: Lợn nái trong “phiên” nuôi của nhà ông đã đẻ được 10 con; với giá từ 70 đến 80 nghìn đồng/1kg lợn giống; lúc xuất chuồng, lợn đạt trọng lượng 15kg, gia đình ông đã thu được khoảng 12 triệu đồng.

Có thể khẳng định rằng, một số vốn nhỏ, nhưng đã kích thích được sự phát triển lớn của địa phương. Bài học kinh nghiệm lớn nhất ở đây mà chúng tôi nhận thức được đó chính là sự đoàn kết vì lợi ích cộng đồng.

Đòn bẩy và bài học quản lý

Vốn của Chương trình PS-ARD đã được người dân ở  thôn Lũng Vài (xã Phúc Sen, huyện Quảng Uyên) làm đường và kênh thủy lợi. Người dân cho biết, từ khi có đường, có nước, hiệu quả phát triển nghề phụ tăng lên rất cao; không còn tình trạng ép giá của tư thương; một số hộ gia đình còn sắm được các loại xe vận tải hạng nhẹ. Những công trình đường sá, kênh mương, bể chứa nước… thực sự đã thay đổi đời sống người dân. Hiện tại, thôn Lũng Vài không còn hộ nghèo.

Chúng tôi hỏi đồng chí Lương Văn Lượng, Bí thư Đảng ủy xã Phúc Sen về khả năng quản lý vốn của các thôn, xóm trong xã, đồng chí cho biết: Đối với những đợt cấp vốn dưới 300 triệu đồng, xã hoàn toàn tin tưởng vào khả năng quản lý của các cấp thôn, xóm. Chương trình PS-ARD thực sự đã cho người dân những bài học kinh nghiệm quý về lập kế hoạch, thực hiện và duy trì việc triển khai dự án. Trình độ quản lý đó thể hiện bằng rất nhiều công trình dân sinh đạt hiệu quả sử dụng cao. Chương trình PS-ARD thật sự là một "tay đòn" đáng tin cậy giúp đỡ người dân nâng cao đời sống và thu nhập.

Các mặt văn hóa, đời sống tinh thần cũng có những bước phát triển rõ rệt. Đó là mối tình đoàn kết giữa tình làng nghĩa xóm, giúp nhau làm ăn, xây dựng, đổi công, hỗ trợ hướng dẫn về kỹ thuật. Trong thực tế đã có một cuộc thi đua ngầm giữa các hộ được nhận chăm sóc con giống. Họ liên tục tìm tòi, phát triển nhiều kinh nghiệm, kỹ năng, học tập các phương pháp khoa học kỹ thuật nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao nhất. Có người nói vui: Lợn giống đến nhà ai, nhà đó giàu kiến thức. Đó chính là một thực tế rất thú vị tại địa phương.

Chương trình PS-ARD được nhà tài trợ và Chính phủ Việt Nam đánh giá đạt hiệu quả và cho phép thực hiện giai đoạn tiếp theo 2010-2015. Trong giai đoạn tiếp theo, Chương trình PS-ARD sẽ được mở rộng ở 100% thôn bản của tỉnh Hòa Bình và 6 huyện thuộc tỉnh Cao Bằng, giúp cho khoảng 200 nghìn hộ gia đình được hưởng lợi từ nguồn hỗ trợ không hoàn lại của Chính phủ Thụy Sĩ và đóng góp từ nguồn ngân sách của hai tỉnh.

Bài và ảnh: Lê Đông Hà