QĐND - Ngày 16-3, Cộng hòa tự trị Crưm thuộc U-crai-na đã tiến hành cuộc trưng cầu dân ý để quyết định vùng lãnh thổ này ở lại U-crai-na hay sẽ sáp nhập vào Liên bang Nga. Cuộc trưng cầu này được nhận định là có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với người dân Crưm, mà còn cả cục diện quan hệ quốc tế.

Đông đảo quan sát viên

Các địa điểm bỏ phiếu đã mở cửa từ 8 giờ, giờ địa phương (tức 13 giờ, giờ Hà Nội) và đóng cửa lúc 20 giờ, giờ địa phương, cùng ngày. Những người tham gia cuộc trưng cầu ý dân đã trả lời 2 câu hỏi: 1. Bạn có tán thành việc Crưm sáp nhập vào Nga với tư cách là một chủ thể của Nga hay không? 2. Bạn có ủng hộ việc khôi phục Hiến pháp năm 1992 và duy trì quy chế Crưm trong thành phần U-crai-na hay không? Kết quả cuối cùng sẽ được công bố sau ngày 17-3.

Chứng kiến cuộc trưng cầu dân ý này có 135 quan sát viên nước ngoài tới từ 23 quốc gia và 1.240 quan sát viên trong nước cùng khoảng 2.500 phóng viên quốc tế. Tính đến thời điểm cuối ngày 16-3, các quan sát viên quốc tế ghi nhận chưa có vi phạm nào trong cuộc trưng cầu, và xác nhận tỷ lệ người dân mọi sắc tộc tham gia ở mức cao. Người đứng đầu đoàn quan sát viên châu Âu, nghị sĩ Ba Lan Ma-tê-út Pi-xco-rơ-xki (Mateusz Piskorki) cho biết, hiện tại tình hình hoàn toàn yên tĩnh, và ghi nhận không có vi phạm luật bầu cử. Theo lời ông, tỷ lệ người dân đi bỏ phiếu ở mức cao. Một yếu tố quan trọng khác mà quan sát viên châu Âu nhấn mạnh, đó là tỷ lệ người sắc tộc Tatar-Crưm  tham gia trưng cầu cũng rất cao, bất chấp lời kêu gọi tẩy chay trưng cầu dân ý mà thủ lĩnh của sắc tộc này đưa ra trước đó.

Kết quả cuộc trưng cầu dân ý lần này có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với người dân trên bán đảo này, mà nó còn ảnh hưởng đến cục diện các mối quan hệ quốc tế, mà theo một số quan chức Nga, có thể dẫn đến một "sự đóng băng chưa từng có" đối với những cuộc tiếp xúc chính trị, thậm chí có thể còn tồi tệ hơn thời “Chiến tranh Lạnh”. Theo khảo sát trước thềm cuộc trưng cầu dân ý, đa phần số người được hỏi đều nói rằng, họ muốn trở thành một bộ phận của nước Nga. Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nước Cộng hòa tự trị Crưm Xéc-gây Ác-xi-ô-nốp (Sergei Aksyonov) cho biết, nếu kết quả cuộc trưng cầu dân ý quyết định gia nhập Nga thì trong giai đoạn chuyển tiếp tại Crưm sẽ tiến hành lưu thông kép tiền tệ của Nga và U-crai-na.

Một điểm bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu ý dân ở Crưm ngày 16-3.  Ảnh: EFE

Ngày 16-3, Tổng thống tạm quyền U-crai-na O.Tu-rơ-tri-nốp (Oleksandr Turchynov) đã kêu gọi người dân Crưm  tẩy chay cuộc trưng cầu dân ý. 

Trong khi đó, các nước phương Tây và Mỹ tiếp tục giữ nguyên quan điểm cho rằng, cuộc trưng cầu dân ý này là không hợp pháp và sẽ không công nhận kết quả. Phát biểu về cuộc khủng hoảng ở Crưm trên Báo Thế giới Chủ Nhật của Đức ngày 16-3, Ngoại trưởng Đức Ph. Xtên-mây-ơ (Frank-Walter Steinmeier) tiếp tục kêu gọi ban lãnh đạo Nga xuống thang để xoa dịu tình hình. 

Theo một cuộc thăm dò do Báo Hình ảnh Chủ Nhật công bố ngày 16-3, chỉ có 1/5 số người Đức được hỏi ủng hộ phương Tây có các biện pháp trừng phạt kinh tế cứng rắn đối với việc sáp nhập Crưm  vào Nga. 42% số ý kiến kêu gọi một phản ứng ngoại giao với Nga và 27% cho rằng, phương Tây nên chấp nhận kết quả cuộc trưng cầu dân ý này.

Thủ tướng CH Séc Bô-hu-xláp Xô-bốt-ca (Bohuslav Sobotka) khẳng định, sẽ không thực hiện bất kỳ biện pháp trừng phạt đơn phương nào (chống lại Nga), đồng thời cho rằng các thành viên của EU cần phối hợp chặt chẽ với nhau trong việc cấm vận Nga và Séc sẽ tham gia biện pháp này cùng với các nước khác.

Nỗ lực ngoại giao bất thành

Trước khi diễn ra cuộc trưng cầu ý dân một ngày, Hội đồng bảo an (HĐBA) LHQ đã họp để biểu quyết bản dự thảo nghị quyết của Mỹ về tình hình U-crai-na, trong đó khẳng định cuộc trưng cầu ý dân ở Crưm ngày 16-3 không có giá trị pháp lý. Tại cuộc họp, bản dự thảo nghị quyết đã được 13 nước thành viên trong HĐBA ủng hộ, riêng Nga phủ quyết dự thảo, trong khi Trung Quốc bỏ phiếu trắng. Đại diện thường trực của Nga tại LHQ Vi-ta-li Tru-rơ-kin (Vitaly Churkin) nêu rõ, Nga không thể ủng hộ bản dự thảo này vì nó đi ngược lại nguyên tắc bình đẳng và tự quyết của các dân tộc được quy định trong Điều 1 của Hiến chương LHQ.

Trả lời phỏng vấn sau khi diễn ra cuộc bỏ phiếu, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Tần Cương tuyên bố: "Trung Quốc không nhất trí với hành động đối đầu". Giải thích lý do Trung Quốc bỏ phiếu trắng, ông Tần Cương nói: "Cuộc bỏ phiếu về dự thảo nghị quyết của HĐBA LHQ tại thời điểm này sẽ chỉ dẫn tới đối đầu và làm phức tạp hóa tình hình hơn nữa, không phù hợp với lợi ích chung của cả người dân U-crai-na lẫn cộng đồng quốc tế".

Trong khi đó, đại diện thường trực của Anh và Pháp tại LHQ đều lên tiếng phản đối Nga, cho rằng việc Nga quyết định bỏ phiếu chống lại nghị quyết của HĐBA phản đối cuộc trưng cầu ý dân ở Crưm “sẽ dẫn đến việc cô lập Mát-xcơ-va trong HĐBA cũng như trong cộng đồng quốc tế”. Đại diện thường trực của Anh tại LHQ M.L. Gran (Mark Lyall Grant) cho biết, vào tuần tới, Đại hội đồng LHQ có thể họp để thảo luận về tình hình U-crai-na.

Theo Trưởng phái đoàn đại diện thường trực U-crai-na tại LHQ Y-u-ri Xéc-gây-ép (Yuri Sergeiev), U-crai-na đang thảo luận với các nhóm khu vực và không loại trừ khả năng sẽ đưa vấn đề Nga can thiệp vào U-crai-na ra thảo luận tại Đại hội đồng LHQ.

LINH OANH