QĐND - Công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT) không chỉ đơn thuần lưu trữ, truyền dẫn thông tin mà đã trở thành nền tảng của sự sáng tạo; là sự sống còn, phát triển của doanh nghiệp dựa trên tầm nhìn, cách thức quản trị với phương thức phát triển thông minh hơn, giúp nâng cao toàn diện năng lực cạnh tranh quốc gia và doanh nghiệp.

Năng lực cạnh tranh quốc gia - Những nốt “nhạc” trầm

Theo Tiến sĩ Nguyễn Bá Ân, Tổng thư ký Hội đồng Quốc gia về Phát triển bền vững và Nâng cao năng lực cạnh tranh, năng lực cạnh tranh toàn cầu dựa trên 12 trụ cột, trong đó thể chế, cơ sở hạ tầng, môi trường kinh tế vĩ mô, y tế và giáo dục là những trụ cột cơ bản nhất. Diễn đàn Kinh tế thế giới xếp hạng Việt Nam ở vị trí trung bình thấp trong khu vực ASEAN về các chỉ số năng lực cạnh tranh theo các cách xếp hạng khác nhau. Năm 2012, Việt Nam đứng trong 37 quốc gia có nền kinh tế đang phát triển. Tuy nhiên, trong xếp hạng năm 2012, Việt Nam đã giảm 9/12 chỉ số trụ cột và nằm áp chót về năng lực cạnh tranh thế giới. Trong đó có nhiều chỉ số đánh giá rất thấp.

Trong giai đoạn từ năm 2006 đến 2013, năng lực cạnh tranh của nước ta đã tụt 11 bậc (từ 64 xuống thứ 75). Đặc biệt trong đó, môi trường kinh tế vĩ mô giảm mạnh nhất, tụt 41 bậc (từ 65 xuống 106). Theo Tiến sĩ Nguyễn Bá Ân, nguyên nhân của sự giảm mạnh trên là do lạm phát. Năm 2012, lạm phát của Việt Nam xếp thứ 141/144 quốc gia. Mức độ sẵn sàng về công nghệ cũng giảm 19 bậc, chỉ số hiệu quả của kinh tế hàng hóa giảm 16 bậc và nhiều chỉ số chỉ được đánh giá dưới mức trung bình.

Hoạt động nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu và Phát triển Viettel. Ảnh: Quang Phương.

Nếu tính về mức độ dễ dàng kinh doanh, so với các nước ASEAN, Việt Nam cũng đứng gần như cuối bảng. Trong khi các nước trong khu vực đang vươn lên mạnh mẽ thì năng lực cạnh tranh của nước ta đã thấp nhưng lại không được cải thiện nhiều. Môi trường kinh doanh xấu đã khiến khoảng 100.000 doanh nghiệp phá sản trong hai năm 2011 và 2012, chiếm tỷ lệ 50% số doanh nghiệp phá sản trong 20 năm qua.

Quốc gia mạnh nhờ có nhiều doanh nghiệp mạnh

Kinh nghiệm và thực tế ở các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc cho thấy, một quốc gia mạnh là nhờ có những doanh nghiệp mạnh. Sau khi thực hiện chiến lược “Nhật Bản điện tử”, Nhật Bản đã trở thành quốc gia hàng đầu về công nghệ thông tin. CNTT&TT đã kết nối mọi ngõ ngách của cuộc sống hằng ngày, tạo ra xã hội kết nối mạng. Người dân, doanh nghiệp có thể kết nối truy cập mạng mọi lúc, mọi nơi và từ bất kỳ thiết bị nào.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam, đòi hỏi đất nước phải có những doanh nghiệp, tập đoàn lớn đủ sức cạnh tranh và ngang tầm khu vực. Kết quả một khảo sát mới đây của Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương tại 19/32 tập đoàn và tổng công ty Nhà nước về mức độ ứng dụng CNTT cho thấy, mức độ ứng dụng chuyên sâu chưa cao. Ngoài những ứng dụng phổ biến thì các ứng dụng quan trọng, đem lại giá trị lớn và hiệu quả cao cho doanh nghiệp là quản lý nhân sự và phần mềm tài chính hiện nay vẫn còn ít.  

Chia sẻ về những thành công trong ứng dụng CNTT để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp, ông Trần Ngọc Năm, Phó tổng giám đốc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho biết: Với quy mô hoạt động trên khắp toàn quốc gồm hơn 2.500 các cửa hàng xăng dầu, doanh thu hàng trăm tỷ đồng/năm... nếu không có sự hỗ trợ của CNTT trong công tác quản lý thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Từ tháng 1-2013, Petrolimex đã triển khai thành công ứng dụng giải pháp quản trị lớn nhất tại Việt Nam trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu. Giải pháp quản trị mà Petrolimex vừa ứng dụng sẽ giúp cán bộ quản lý có thể cập nhật thông tin ở mọi lúc, mọi nơi trong tổ chức quản lý doanh nghiệp của mình. Quản trị mặt hàng xăng dầu khác hẳn với các loại hàng hóa khác. Ứng dụng CNTT sẽ giúp cho doanh nghiệp có cảnh báo, xác định được mức độ để quản lý được hàng tồn kho.

Trong quá trình tổ chức thực hiện, Petrolimex rất chú ý đến tổ chức hoạt động CNTT. Hiện nay, Petrolimex là một trong số ít những đơn vị có công ty thành viên hoạt động trong lĩnh vực CNTT (Công ty Cổ phần thương mại Viễn thông Petrolimex). Hệ thống từ tập đoàn cho đến các công ty thành viên đều có các phòng ban chuyên trách CNTT. Ông Trần Ngọc Năm cho rằng, để ứng dụng thành công CNTT trong quản trị doanh nghiệp thì hằng năm phải xác định ngân sách, kế hoạch cho hoạt động ứng dụng CNTT. Hội đồng quản trị phê duyệt kế hoạch để kiểm tra, kiểm soát quá trình thực hiện của các đơn vị thành viên. Để ứng dụng CNTT đạt hiệu quả thì cũng đòi hỏi sự quyết tâm cao của người đứng đầu, cùng với đó phải có cách thức tổ chức triển khai để tạo sự đồng thuận trong hệ thống cùng tham gia. Bên cạnh đó, phải dám chấp nhận thay đổi tư duy, cách làm cũ nếu không sẽ không có sự đột phá. Khi hoạt động CNTT có được thành quả thì việc đầu tư phải xứng tầm. Nếu Petrolimex với hơn 40 công ty xăng dầu thành viên và hàng nghìn cửa hàng xăng dầu trên toàn quốc mà chỉ đầu tư một phần thì hiệu quả mang lại từ CNTT sẽ không cao, từ đó năng lực cạnh tranh sẽ bị hạn chế.

Trong hơn 10 năm qua, Bộ Công Thương đã coi thương mại điện tử (TMĐT) là một công cụ hữu hiệu giúp các doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh từ internet. Tuy nhiên, theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục TMĐT và CNTT (Bộ Công Thương), đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, khái niệm nâng cao năng lực cạnh tranh còn rất mơ hồ mà đây là những đối tượng đang rất cần nâng cao năng lực cạnh tranh. Với sự phát triển mạnh mẽ của internet, điện thoại đi động và thuê bao 3G, các doanh nghiệp có thể quảng bá được hình ảnh, thương hiệu, sản phẩm của mình ở mọi lúc, mọi nơi nhờ TMĐT thông qua internet, thay vì quảng bá theo những phương thức truyền thống.

Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới và đất nước còn nhiều khó khăn, cùng với những cơ chế, chính sách tạo môi trường kinh doanh thuận lợi thì TMĐT hay CNTT là “liều thuốc tăng lực” để các doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng sức đề kháng, nâng cao năng lực cạnh tranh của mình. Thủ tướng Chính phủ vừa ký ban hành Nghị định về TMĐT và có hiệu lực từ ngày 1-7-2013, quy định lại đầy đủ tất cả những vấn đề liên quan đến hợp đồng điện tử, thừa nhận giá trị của chữ ký điện tử, văn bản điện tử… tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. - Ông Trần Hữu Linh cho hay.

Một điều không khó nhận thấy ở nước ta những năm gần đây là CNTT đã đi vào mọi ngõ ngách trong đời sống hằng ngày của người dân. Người dân, doanh nghiệp có thể kết nối, điều hành, quản trị ở mọi lúc, mọi nơi. Không chỉ các tập đoàn kinh tế lớn của Nhà nước, các doanh nghiệp vừa và nhỏ được hưởng lợi từ những ứng dụng của CNTT mang lại, mà hệ thống ngân hàng, các cơ quan Nhà nước cũng đang ứng dụng mạnh mẽ CNTT như: Thuế điện tử, hải quan điện tử, internet banking… để phục vụ người dân tốt hơn.

Cần những cơ chế, chính sách mới

Tiến sĩ Hoàng Xuân Hòa, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp, Ban Kinh tế Trung ương cho rằng, để một doanh nghiệp phát triển và thành công, ngoài sự nỗ lực của bản thân các doanh nghiệp thì rất cần môi trường kinh doanh thuận lợi. Môi trường kinh doanh thuận lợi phụ thuộc vào cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Qua khảo sát về mức độ ứng dụng CNTT tại một số doanh nghiệp, có những doanh nghiệp đã ứng dụng và phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực lọc dầu, giao thông… thậm chí còn cung cấp cho cả nước ngoài, tuy nhiên lại không áp dụng được ở Việt Nam. Theo các doanh nghiệp này, trong tất cả các vấn đề thì họ đều thiếu những cơ chế, chính sách nên không thể ứng dụng, sáng tạo được nhiều sản phẩm cho đất nước. - Tiến sĩ Hoàng Xuân Hòa cho hay.

Tiến sĩ Nguyễn Bá Ân cho rằng, đất nước ta đang chuyển đổi từ mô hình kinh tế chủ yếu dựa vào khai thác tài nguyên và đầu tư sang mô hình kinh tế phát triển theo chiều sâu vào công nghệ. Muốn thành công trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia, doanh nghiệp dựa vào CNTT thì cần phải có quyết tâm chính trị cao, có chiến lược ứng dụng và phát triển CNTT như một phương thức phát triển mới trong toàn bộ nền kinh tế và xã hội.

MINH MẠNH