Quy hoạch là một khâu quan trọng trong toàn bộ quá trình kế hoạch hoá lĩnh vực thủy sản. Sản phẩm của quy hoạch không thể thiếu đối với công tác xây dựng và triển khai các dự án đầu tư phát triển thủy sản. Trong giai đoạn vừa qua, công tác quy hoạch phát triển thủy sản đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận, nhưng nhìn chung hoạt động quy hoạch vẫn bộc lộ rất rõ tính “trì trệ” ở khâu tổ chức lập quy hoạch đến triển khai thực hiện quy hoạch sau khi phê duyệt, kể cả khía cạnh khoa học quy hoạch lẫn khía cạnh quản lý các quy hoạch.

Hiệu quả đã có nhưng “tính tổng thể” chưa rõ

Nhắc đến vấn đề này, ông Nguyễn Chu Hồi, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quy hoạch Thủy sản-Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã đưa ra nhận xét: Trong thời gian qua, phần lớn các quy hoạch chỉ ra được các giải pháp phát triển và tổ chức thực hiện nhằm nhanh chóng đưa quy hoạch vào thực tế. Trong chừng mực nhất định, các quy hoạch cũng tạo cơ sở pháp lý thu hút sự quan tâm của các nhà tài trợ và các nhà đầu tư trong nước và nước ngoài vào phát triển thủy sản của nước ta.

Quy hoạch là yếu tố quan trọng để xây dựng một nghề nuôi bền vững, kể cả khi nuôi cá lồng bè.

Thực tế cũng cho thấy, một số quy hoạch phát triển thủy sản trên các vùng sinh thái mới đã được thiết lập như trên vùng cát ven biển, các khu ruộng trũng ở đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long, các vũng vịnh nông ven bờ… đã kịp thời cung cấp các định hướng chỉ đạo ưu tiên và giúp khai thác các vùng tiềm năng mới cho ngành.

Tuy nhiên, công tác quy hoạch tổng thể phát triển thủy sản theo vùng lãnh thổ, vùng biển vẫn còn chậm về tiến độ, nặng về hình thức, nội dung các phương án thiếu cụ thể và hiệu lực yếu, chưa đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và công khai của các quy hoạch. Trong công tác quy hoạch và thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển thủy sản nhiều nơi còn nóng vội, đặt ra yêu cầu quá cao so với thực tế và khả năng đầu tư. Triển khai xây dựng dàn trải quá nhiều loại hình quy hoạch theo cấp (quốc gia, vùng, huyện, xã), theo lĩnh vực sản xuất (khai thác, nuôi trồng, chế biến, giống...) và mức độ chi tiết của quy hoạch đã dẫn đến tiến độ và chất lượng của các quy hoạch bị hạn chế. Trật tự triển khai các quy hoạch đôi khi bị đảo lộn, quy hoạch phải đi trước lại triển khai xây dựng sau... dẫn đến kết quả giữa các quy hoạch khập khiễng, không hỗ trợ được nhau.

Vì đâu?

Bên cạnh việc thiếu quy chuẩn quy phạm thống nhất trong cả nước thì công tác quy hoạch thủy sản vẫn còn bị “xem nhẹ” cả từ góc độ quản lý, tham mưu lẫn người làm công tác quy hoạch.

Việc áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ mới như kỹ thuật lập bản đồ quy hoạch và xây dựng cơ sở dữ liệu bằng viễn thám, GIS, đánh giá năng lực tải, độ rủi ro và chỉ số bền vững của vùng quy hoạch... trong công tác quy hoạch còn yếu cùng với sự thiếu đồng bộ về cơ cấu, số lượng, sự hạn chế về trình độ chuyên môn và năng lực tổ chức của đội ngũ cán bộ làm công tác quy hoạch đã ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng quy hoạch và công tác quy hoạch.

Các quy hoạch thường không gắn kết, không được đặt trong mối quan hệ vùng miền, địa phương... Sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong xây dựng và thực hiện quy hoạch vùng, trong công tác triển khai thực hiện các dự án đầu tư phát triển thiếu tính đồng bộ đã dẫn đến các vấn đề đầu tư chồng chéo giữa các ngành, các cấp... gây phá vỡ quy hoạch như cảng cá Cửa Đại (Quảng Nam) đã phải chuyển sang phục vụ du lịch theo lợi ích riêng của địa phương.

Về nguyên tắc, công tác quy hoạch thường đi trước một bước và phải chủ động, chứ không thụ động. Hiện nay công tác quy hoạch vẫn chạy theo sản xuất để giải quyết hậu quả. Như vậy, công tác quy hoạch phát triển thủy sản chưa đáp ứng được nhu cầu xác định “tính tổng thể” và triển khai các dự án đầu tư, còn khiêm tốn và chưa thực sự phát huy tác dụng, chưa nhận được đồng tình từ các địa phương, đôi nơi tạo ra phản ứng xã hội-ông Hồi đánh giá!

Để giải quyết vấn đề trên, theo ông Hồi, nhà nước nên giao nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể cho một vài cơ quan giúp Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý, thẩm định các quy hoạch và giám sát thực hiện.

Tăng cường năng lực cho cơ quan quy hoạch để có thể ứng dụng các công nghệ mới trong quy hoạch cùng với đẩy mạnh đào tạo, tập huấn cho đội ngũ cán bộ làm công tác này để có đủ năng lực đảm nhiệm được công việc trong thời gian tới. Bên cạnh đó cũng cần phối hợp giữa các cơ quan trong và ngoài ngành để tổ chức xây dựng quy hoạch phát triển thủy sản có chất lượng, mang tính liên ngành để đạt hiệu quả cao nhất, đặc biệt để đảm bảo thông tin đầu vào chuẩn xác nhất.

Bài và ảnh: Phạm Đoàn Việt Anh