QĐND - Sau nhiều tranh cãi căng thẳng, ngân hàng Mellat của I-ran vừa được Tòa án Tối cao Anh phán quyết xóa khỏi danh sách trừng phạt của Bộ Tài chính Anh. Phán quyết của Tòa án Tối cao Anh sẽ là đòn mạnh giáng vào lệnh trừng phạt mà các nước phương Tây đang áp đặt đối với I-ran.

Trong phiên xét xử ngày 19-6, Tòa án Tối cao Anh cho biết, ngân hàng Mellat của I-ran đã đệ đơn yêu cầu tòa án dỡ bỏ điều luật ngăn cấm các tổ chức tài chính Anh được giao dịch với ngân hàng này do Bộ Tài chính Anh đưa ra. Việc liệt ngân hàng Mellat vào danh sách trừng phạt là một phần trong nỗ lực của chính phủ Anh nhằm buộc I-ran phải từ bỏ chương trình hạt nhân.

Ngân hàng Mellat, một trong những “nạn nhân” lệnh trừng phạt của Bộ Tài chính Anh từ nhiều năm qua. Ảnh: acus.org.

Hồi tháng 1-2013, một tòa sơ thẩm của EU đã ra phán quyết dỡ bỏ những biện pháp trừng phạt, mở đường cho Mellat kiện lên Tòa án Tối cao Anh. Tòa này cho rằng, Chính phủ Anh đã sai khi thiết lập lệnh cấm vận với ngân hàng này vào năm 2009 và một thông tư của Bộ Tài chính Anh hướng dẫn cấm vận Ngân hàng Mellat là “thiếu suy xét” và “không phù hợp”. Kể từ khi lệnh trừng phạt được áp dụng vào năm 2009, Ngân hàng Mellat đã bị thiệt hại tới 25 triệu USD mỗi năm. Theo Thẩm phán Giô-na-than Xăm-xơn (Jonathan Sumption), thuộc Tòa án Tối cao Anh, Bộ Tài chính nước này “mặc định” lựa chọn ngân hàng Mellat trong số nhiều ngân hàng khác của I-ran để áp dụng lệnh trừng phạt là sai lầm. Cũng theo Thẩm phán Xăm-xơn, Chính phủ Anh đã “hiểu sai các sự kiện thực tế” và “lựa chọn riêng Ngân hàng Mellat mà không có những lý do hợp lý thích đáng”.

“Phán quyết hôm nay là một chiến thắng của pháp quyền, cũng như là chiến thắng của Ngân hàng Mellat. Phán quyết này làm tăng cường lòng tin rất lớn vào sự độc lập của nhánh tư pháp Anh”, Xa-rốt Dai-oa-la (Sarosh Zaiwalla), Luật sư của ngân hàng Mellat nói với phóng viên Bloomberg. Ngân hàng Mellat cũng khẳng định họ sẽ tìm hiểu các kênh pháp lý và kiện các chính phủ vì những thiệt hại đối với ngân hàng này vì các lệnh cấm vận. Kênh Press TV dẫn một tuyên bố của Mellat cho hay, chỉ riêng lệnh cấm vận của Chính phủ Anh đã gây thiệt hại cho ngân hàng này “có thể vượt mức 500 triệu bảng (773,8 triệu USD)”. Trong khi đó, Chính phủ Anh đã bày tỏ sự thất vọng trước phán quyết của Tòa án tối cao Anh, đồng thời cho biết sẽ xem xét lại phán quyết này.

Tuy nhiên, phán quyết trên của Tòa án Tối cao Anh cũng làm dấy lên hàng loạt cuộc tranh luận về việc sử dụng các chứng cứ bí mật trong hệ thống tư pháp, bởi suốt phiên điều trần với Bộ Tài chính, Tòa án Tối cao yêu cầu báo giới, các phương tiện truyền thông, thậm chí là đại diện ngân hàng Mellat không được phép tham dự. Cho đến nay, phiên xử khép kín như vậy là điều khá hiếm gặp ở Anh, và thường chỉ được áp dụng đối với một số trường hợp như đóng băng tài sản khủng bố.

Giới quan sát nhận định, phán quyết của Tòa án Tối cao Anh được xem là đòn mạnh giáng vào lệnh trừng phạt mà các nước phương Tây đang áp đặt đối với I-ran. Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) có thể sẽ phải xem xét lại lệnh trừng phạt nhằm vào giới ngân hàng và công ty của I-ran.

Từ nhiều năm qua, Mỹ và phương Tây vẫn áp đặt hàng loạt lệnh trừng phạt I-ran, với lý do Tê-hê-ran tiếp tục trang bị vũ khí hạt nhân dưới vỏ bọc một chương trình hạt nhân dân sự. Chính sách "đánh vào két sắt" của I-ran là đòn trừng phạt tài chính nặng nhất mà Oa-sinh-tơn nhằm vào đất nước nhiều dầu mỏ bên vịnh Péc-xích kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Đây là một phần của "chính sách toàn diện nhằm đối phó với mối đe dọa hạt nhân từ I-ran". Năm 2007, trong một động thái trừng phạt nhằm vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng và chương trình hạt nhân của I-ran, Oa-sinh-tơn đã liệt ba ngân hàng quốc doanh của I-ran là Bank Melli, Bank Mellat và Bank Saderat vào danh sách tài trợ khủng bố. Từ khi lên nắm quyền, Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma (Barack Obama) đã ký 9 sắc lệnh trừng phạt I-ran nhằm vào các lĩnh vực như năng lượng, giao thông, đóng tàu biển, quản lý hải cảng… Đầu tháng 6 này, Tổng thống B. Ô-ba-ma bổ sung gói trừng phạt nhiều mặt nhằm vào đồng tiền rial của I-ran cũng như ngành công nghiệp ô-tô của nước này.

Bất chấp Mỹ và phương Tây liên tục “ra đòn” chống Tê-hê-ran, tại cuộc họp báo ngày 17-6, Tổng thống đắc cử I-ran Ha-xan Rô-ha-ni (Hassan Rowhani) tuyên bố, sẽ không có bất kỳ thay đổi nào về chính sách hạt nhân của I-ran. Ông khẳng định, các lệnh trừng phạt của Mỹ và EU đối với ngành dầu mỏ và ngân hàng I-ran, góp phần đẩy kinh tế nước này tới bờ vực khủng hoảng, là điều vô cùng bất công. Tuy nhiên, ông Rô-ha-ni nhấn mạnh, I-ran vẫn sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán để đạt được thỏa thuận với các cường quốc lớn, nhằm xóa bỏ những hiểu lầm về chương trình hạt nhân của I-ran.

LINH OANH