Cây miến ngọt đang được trồng thử nghiệm ở Việt Nam và phát triển rất tốt trên nhiều vùng đất khác nhau (trong các khu trồng thực nghiệm). Loại cây này vừa có thể bảo đảm được nguồn lương thực chất lượng cao, vừa có thể chế biến thành nhiên liệu sinh học dùng cho động cơ…

Chúng tôi đã gặp, trao đổi với PGS – TS. Đinh Xuân Bá, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty SECOIN về quá trình triển khai trồng cây miến ngọt tại Việt Nam…

“Cây thần diệu”

PGS-TS Đinh Xuân Bá gọi cây miến ngọt với cái tên “cây thần diệu” vì đây là cây lương thực đứng thứ 5, sau lúa, ngô, lúa mì và lúa mạch. Miến ngọt có năng suất rất cao, khoảng từ 5 đến 10 tấn/ha/vụ (khoảng từ 100 đến 140 ngày, tùy theo giống). Hạt miến ngọt không chỉ là lương thực, bảo đảm thức ăn cho người dân, mà còn là một nguồn nguyên liệu quí phục vụ công nghệ chế biến thực phẩm, như: mạch nha và bia. Ưu điểm vượt trội của cây miến ngọt so với mì, đại mạch, yến mạch và mạch đen là không chứa chất Glu-ten – một loại chất gây ra các chứng bệnh Xi-li-ac (chứng bệnh ảnh hưởng đến đường tiêu hóa).

PGS-TS Đinh Xuân Bá.

Hiện nay, cây miến ngọt đã được trồng trên 42 triệu héc-ta, tại hơn 100 nước (nhiều nhất ở Mỹ, Ni-gê-ri-a, Ấn Độ, Trung Quốc, Mê-hi-cô, Xu-đăng và Ác-hen-ti-na). Về hạt miến, riêng năm 2006, các nước châu Phi đã sản xuất được 21,6 triệu tấn; Mỹ: 10 triệu tấn; Ấn Độ: 7,8 triệu tấn; Mê-hi-cô: 5,5 triệu tấn… Theo cơ quan thống kê của Liên hợp quốc, trong 5 năm (2002-2006) tổng lượng xuất khẩu hạt miến trên toàn cầu là 28,5 triệu tấn. Trong tổng số 272 triệu tấn thuộc 9 loại lương thực được xuất khẩu trên thị trường toàn cầu trong năm 2006, hạt miến chiếm vị trí thứ năm (1,92%) sau mì và me-slin (44,84%), ngô (33,43%), gạo (9,31%) và đại mạch (8,62%)...

Ngoài việc cho các sản phẩm lương thực, thực phẩm, cây miến ngọt còn là nguồn nguyên liệu bổ sung nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất ethanol sinh học, thay thế một phần nguyên liệu khác như ngô, sắn, mía... Đây là ưu điểm lớn nhất góp phần tăng cường an ninh lương thực.

Việt Nam có thể phát triển cây miến ngọt ở nhiều vùng

“Dự án nghiên cứu trồng và phát triển cây miến ngọt tại Việt Nam” được Công ty SECOIN triển khai từ đầu năm 2008 và hiện đang ở giai đoạn nghiên cứu định hướng. Công ty đã thực hiện trồng thí điểm cây miến ngọt trên diện tích 4ha; xây dựng 2 phòng thí nghiệm và một số vườn ươm. Sau khi kết thúc giai đoạn nghiên cứu định hướng, công ty sẽ triển khai trồng mở rộng trên 170ha tại Quảng Ninh và Hà Tĩnh. Những kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy, cây miến ngọt phát triển tốt trong điều kiện khô hạn, khí hậu nóng, chịu được mặn và ngập úng.

Một cánh đồng miến ngọt tại Nam Mỹ. Ảnh do PGS-TS Đinh Xuân Bá cung cấp

PGS-TS Đinh Xuân Bá cho biết: “Cây miến ngọt có khả năng chịu hạn tốt, tiêu thụ nước và phân bón chỉ bằng 50% so với ngô và mía đường (nguyên liệu sản xuất ethanol hiện nay). Chính vì vậy có thể tận dụng, trồng miến ngọt trên các vùng đất hoang hóa, tiết kiệm được công sức tưới cho nông dân. Nước ta hiện có khoảng 9,3 triệu héc-ta đất hoang hóa, 4,3 triệu héc-ta đất đồi núi chưa được sử dụng (chưa kể 8,1 triệu héc-ta đất lâm nghiệp đã được giao phân tán), nếu có chính sách và phương thức thích hợp, đây sẽ là điều kiện lý tưởng để mở rộng diện tích cây miến ngọt ở nước ta”.

Để bảo đảm an ninh năng lượng, Chính phủ đề ra mục tiêu đến năm 2010 Việt Nam phải sản xuất được 5.000 tấn ethanol sinh học; năm 2015 là 250.000 tấn ethanol và biodiesel; năm 2025 là 1,8 triệu tấn ethanol và biodiesel… Theo PGS Đinh Xuân Bá, để đạt được mục tiêu đó, trước hết phải có nguồn cây trồng có thể chế biến nhiên liệu sinh học tương ứng. Và cây trồng lý tưởng nhất chính là miến ngọt.

Hạt cây miến ngọt là nguồn lương thực, thực phẩm lớn, chất lượng cao.

Hiện nay tại Ấn Độ, giá thành sản xuất một lít ethanol từ miến ngọt là 0,46USD so với 0,58USD nếu làm từ mía và 0,56USD nếu làm từ ngô. Theo kinh nghiệm thực tế của hãng Rusni Distilleries (Ấn Độ), để một nhà máy sản xuất ethanol sinh học công suất 40 tấn/ngày hoạt động, cần 6.800ha vùng trồng cây nguyên liệu miến ngọt (nếu giống cây bình thường) hoặc 4.500ha vùng cây nguyên liệu (nếu giống cây tốt). Vậy nếu ước lượng đại thể thì để đạt chỉ tiêu 5.000 tấn ethanol sinh học vào năm 2010 chúng ta phải trồng được từ 1.900 đến 2.900ha miến ngọt vào đầu năm 2010.

Là người đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu, trồng cây miến ngọt, nên PGS-TS Đinh Xuân Bá có rất nhiều hạt giống miến ngọt được mua từ nhiều nước như: Anh, Pa-ki-xtan, Ấn Độ, Bờ biển Ngà, Thái Lan, Trung Quốc... PGS-TS Đinh Xuân Bá cho biết: “Công ty luôn sẵn sàng hợp tác với các chuyên gia trong nước và nước ngoài cùng nghiên cứu với mong muốn cây miến ngọt được trồng phổ biến ở nhiều vùng nông thôn, trở thành loại cây xóa nghèo cho người dân, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng cho quốc gia”.

Theo cơ quan thống kê của Liên hợp quốc COMTRADE, từ năm 2004 đến nay, mỗi năm Việt Nam nhập khoảng 140.000 tấn hạt nguyên liệu mạch nha; 10.000 tấn mạch nha và bột thực phẩm. Việc bổ sung thêm nguồn lương thực, thực phẩm và nguyên liệu sản xuất nhiên liệu sinh học tốt như miến ngọt là một hướng đột phá nhiều hứa hẹn, cần được ưu tiên phát triển.

Bài và ảnh: PHÚ SƠN