Cần gỡ khó cho nông dân

Những téc sữa lưu trữ của nhà anh Dương đầy ắp chờ tiêu thụ

Mấy ngày qua, dư luận xôn xao khi một số đại lý và các hộ chăn nuôi bò sữa phải đổ bỏ sản phẩm do không tiêu thụ hết. Hai điểm “nóng” nhất về sự cố này là xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm (Hà Nội) và xã Trung Nguyên, huyện Yên Lạc (Vĩnh Phúc). Sự thực “sữa bỏ đi” là thế nào? Tình cảnh của người chăn nuôi bò và các điểm thu mua hiện nay ra sao? Giải pháp nào để khắc phục sự cố này? Phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã tìm gặp những người có liên quan để giải đáp một phần câu hỏi này.

Sữa tươi... người héo!

Chúng tôi đến đầu thôn Phù Dực, xã Phù Đổng đúng giữa trưa, đường làng vắng hoe, văng vẳng trong xóm tiếng bò rống não nuột! Lần mò một hồi, cuối cùng chúng tôi cũng gặp được anh Hoàng Hướng Dương, chủ thu mua sữa tươi có tiếng trên địa bàn. Anh Dương nói giọng mỏi mệt:

- Gia đình tôi là một trong những hộ thu mua sữa tươi lâu nhất, sớm nhất ở xã Phù Đổng, hiện có khoảng 130 hộ do tôi trực tiếp thu mua. Thời kỳ chưa xảy ra sự cố sữa nhiễm melamine, bình quân mỗi ngày tôi lấy khoảng 3.000kg để cung ứng cho Hanoimilk (Công ty Cổ phần sữa Hà Nội). Nay thì mỗi ngày chỉ nhập được 1.025kg. Giá nhập cho công ty là 6.200 đồng/kg, nhưng tôi vẫn trả nông dân với giá 6.000 đồng/kg. Trừ chi phí bảo quản, vận chuyển là lỗ. Biết thế nhưng phải cố giữ mối làm ăn, vì không thể trả dân giá thấp hơn. Nếu doanh nghiệp không nhập tăng sản lượng thì chắc tôi phải đóng cửa.

- Việc sữa phải đổ bỏ, cụ thể như thế nào?

- Đó là sự thật. Từ đầu tháng 1-2009 đến nay, gia đình tôi đã phải đổ bỏ khoảng 7 tấn sữa tươi. Lý do là số lượng sữa thu mua nhiều, công ty không nhập hết. Chúng tôi rất thông cảm với công ty chế biến. Cũng do ảnh hưởng của “bão” melamine nên họ không tiêu thụ được sản phẩm. Số lượng sữa đổ bỏ chủ yếu do bị thừa, dồn lại lâu ngày, bị nhiễm vi khuẩn, không sử dụng được.

Anh Dương dẫn chúng tôi đến bên những chiếc tăng (giống như một “téc” nước, làm bằng inox để bảo quản sữa tươi) giải thích:

- Mỗi chiếc tăng này chứa được từ 600kg đến 800kg sữa tươi. Nhà tôi có 6 tăng, tổng cộng khoảng 4 tấn sữa. Mặc dù có hệ thống làm lạnh, nhưng thời gian lưu trữ sữa cũng chỉ được khoảng 2 ngày. Hiện nay các tăng cơ bản đã đầy, nếu không tiêu thụ được chắc chỉ có cách… đổ đi thôi. Là người lao động, phải đổ phí sữa đi như vậy tôi cũng xót xa lắm!

Rời nhà anh Dương, chúng tôi tìm đến nhà anh Vũ Văn Thực, 46 tuổi, cũng là một “đại gia” thu mua sữa trong xã Phù Đổng. Trong nhà anh cũng có mấy chiếc tăng lớn đang chạy lạnh, chiếc nào cũng đầy ních sữa tươi. Tình cảnh của anh Thực cũng khá bi đát, sữa nhập đã mấy tháng nay nhưng chưa nhận được tiền của công ty. Trong khi đó, các hộ chăn nuôi liên tục đến “gõ cửa” đòi nợ. Anh nói, giọng như mếu:

- Thời kỳ cao điểm, có ngày tôi nhập cho Vinamilk tới hơn 5 tấn. Nay thu mua chủ yếu bán cho Công ty TNHH Nguyên Hồng, hiện tại chỉ vào khoảng 1,5 tấn/ngày, trong khi đó số lượng lúc nào cũng vượt hàng tấn. Tôi mong trên có cơ chế tháo gỡ ách tắc cho doanh nghiệp, các đại lý thu mua và người chăn nuôi. Đã trót đầu tư phương tiện thu mua, phải cố mà cầm cự thôi.

Anh cho biết thêm: “Từ giữa tháng 10-2008 đến nay, gia đình tôi cũng phải đổ bỏ khoảng 5 tấn sữa tươi. Vốn liếng của tôi chủ yếu là vay anh em, bè bạn. Số tiền công ty chế biến nợ tôi đã lên tới 1,4 tỉ đồng rồi. Trong khi đó, bản thân tôi lại đang nợ các hộ chăn nuôi khoảng 1 tỉ đồng. Nếu tình trạng sữa không tiêu thụ được như hiện nay, chắc chắc gia đình tôi sẽ sạt nghiệp”.

Còn những người chăn nuôi cũng bức xúc không kém. Ông Vũ Văn Nghĩa phân tỏ: “Trước đây, nhà tôi nuôi 6 con bò, bình quân mỗi ngày vắt được từ 70 đến 90kg. Cuối năm 2008, thấy sữa tiêu thụ chậm, tôi buộc phải giết thịt 2 con. Hiện nay cũng chỉ còn một con đang vắt sữa, nhưng vẫn thừa, uống không hết phải đổ cho lợn. Vợ con tôi cứ khóc mãi…”.

Chúng tôi được biết, xã Phù Đổng có tới 60% các hộ chăn nuôi bò sữa. Những hộ chăn nuôi, các “chủ bồn” thu mua (bán cho Hanoimilk và một số công ty nhỏ) ở xã Phù Đổng mà chúng tôi gặp đều đang rơi vào thực cảnh “sữa tươi, người… héo”!

Gỡ vướng bằng cách nào?

Tình trạng sữa làm ra không tiêu thụ được tại Phù Đổng chỉ là điểm “nhấn” trong một bức tranh… về chăn nuôi bò sữa! Thống kê của Cục Chăn nuôi cho thấy, sản lượng sữa tiêu thụ cho người dân trên toàn quốc đã giảm 20%, trong khi nhiều nhà máy sữa đang duy trì sản xuất và dự trữ chứ chưa thể đạt mức tiêu thụ ở trước thời điểm xảy ra sự cố melamine. Ngoài ra, việc đổ dồn lượng sữa vốn được tiêu thụ ở các cửa hàng sữa tươi nhỏ lẻ về nhà máy cùng với lượng sữa mùa đông tăng lên, làm lượng sữa nguyên liệu cung ứng tăng thêm tới 30%. Đây là nguyên nhân chính khiến có một lượng sữa không nhỏ bị ứ đọng, không tiêu thụ được, bị hỏng nên người dân, điểm thu mua phải đổ bỏ.

Công ty Cổ phần sữa Hà Nội (Hanoimilk), đơn vị chiếm thị phần thu mua sữa lớn nhất miền Bắc, phải gánh chịu hậu quả khi cơ quan chức năng công bố sai về các sản phẩm sữa nhiễm melamine và buộc phải giảm 50% lượng thu mua sữa tươi trong dân từ ngày 1-1-2009. Các công ty khác như Vinamilk, IDP, thì thu mua cầm chừng… Mặc dù đã có thông báo trước một tháng về việc cắt giảm sản lượng nhập vào nhà máy, nhưng các “chủ bồn” vẫn không kịp trở tay tìm đối tác khác, thiệt hại cuối cùng là người chăn nuôi.

Đề cập đến giải pháp tăng thêm sản lượng tiêu thụ sữa tươi cho nông dân tại Phù Đổng, Giám đốc Công ty Hanoimilk Trần Đăng Tuấn cho biết:

- Thời gian qua, lượng sữa tươi tiêu thụ của công ty giảm 50% so với cùng kỳ năm ngoái. Nếu năm trước, Hanoimilk tiêu thụ 40-50 tấn sữa tươi thì bây giờ giảm đi chỉ còn 20-25 tấn. Dự báo khoảng 1-2 quý mới có thể hoạt động bình ổn trở lại. Nếu cáng đáng thêm thì Hanoimilk phải cơ cấu lại toàn bộ vùng nguyên liệu của 7 tỉnh. Phù Đổng là vùng có nhiều công ty lớn tham gia thu mua sữa tươi, nên tôi nghĩ, các công ty và địa phương sẽ cơ cấu, điều hòa lại giúp đỡ nhau trong lúc khó khăn. Tôi hy vọng là bà con Phù Đổng sẽ ổn định trong thời gian tới.

Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội Đào Duy Tâm khẳng định: Thành phố sẵn sàng tạo điều kiện theo yêu cầu để các công ty Vinamilk hoặc IDP mở rộng vùng nguyên liệu. Về lâu dài, đề nghị Bộ sớm có tiêu chí quản lý các trạm thu gom sữa. Bảo đảm vệ sinh, ký hợp đồng ổn định bán cho các công ty. Khi hợp đồng mua bán thì phải công khai, hạn chế qua trung gian, trả tiền trực tiếp cho dân.

Ông Hoàng Kim Giao, Cục trưởng Cục Chăn nuôi cho biết: Giải pháp hiện nay là những điểm thu mua sữa phải ký kết hợp đồng với nhà máy chế biến sữa, thống kê chính xác cụ thể về sản lượng sữa. Về phía người chăn nuôi, nếu số lượng bò sữa nhiều có thể ký kết hợp đồng trực tiếp với Nhà máy để tiêu thụ sản phẩm, loại thải bò cho sữa không bảo đảm chất lượng, hoặc năng suất sữa đạt thấp. Các công ty tạo mọi điều kiện mua hết sữa cho dân, giá thu mua phải thỏa thuận trước, nếu có thay đổi làm ảnh hưởng đến sản xuất phải thông báo bằng văn bản trước một tháng, công bố rõ ràng về nguồn gốc, chất lượng sữa của nhà máy.

Chúng tôi được biết, ngày 14-1, Cục Chăn nuôi đã có văn bản gửi Công ty Vinamilk đề nghị chia sẻ khó khăn với người chăn nuôi bò sữa, mở rộng, tạo điều kiện mua hết sữa cho nông dân chăn nuôi vùng Hà Nội. Các sở chức năng của Hà Nội, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh có trách nhiệm hướng dẫn bà con chăn nuôi bò sữa và thống kê tình hình sản xuất, thu mua sữa trên địa bàn, tạo điều kiện cần thiết và phối hợp với Công ty Vinamilk để thu mua hết sữa cho nông dân.

Theo chúng tôi, để duy trì đàn bò sữa, tránh tình trạng người dân bán bò, không tiếp tục nuôi, các ngành chức năng địa phương cần thống nhất phương án hỗ trợ người chăn nuôi bò sữa, cơ chế kích cầu tiêu dùng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp chế biến sữa thu mua sữa vay vốn với lãi suất ưu đãi. Với chức năng là ngành chủ quản, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng cần ban hành văn bản hướng dẫn chỉ đạo cụ thể phát triển bền vững ngành chăn nuôi bò sữa ở địa phương, tránh tình trạng lúc thăng, lúc trầm như vừa qua.

Tình trạng “sữa ế” cũng đang diễn ra trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, Bắc Ninh. Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Như Tám, chủ hộ chăn nuôi và thu mua sữa ở xã Trung Nguyên, huyện Yên Lạc (Vĩnh Phúc) cho biết: Ngoài việc chăn nuôi 30 con bò, trong đó gần 20 con đang vắt sữa, ông còn thu mua sữa của 70 hộ. Trước khi xảy ra thảm trạng melamine, mỗi ngày ông cung ứng cho doanh nghiệp chế biến từ 4 tấn đến 4,5 tấn. Nay cố gắng lắm cũng chỉ nhập được 2 tấn. Việc gia đình phải đổ hàng tấn sữa bò đi là bất khả kháng. “Không chỉ tôi mà nhiều hộ chăn nuôi khác cũng phải đổ bỏ sữa đi, vì quá thời hạn lưu trữ. Đã 3 cuộc họp bàn tháo gỡ rồi, cuối cùng chưa có kết quả khả quan” - Ông Tám khẳng định.