Cần được tháo gỡ 3 vướng mắc để phát triển

Giám đốc Công ty TNHH Tiến Thanh, Hà Mạnh Tiến khá thành đạt trong kinh doanh gốm sứ.

Trong tiến trình đổi mới nền kinh tế ở nước ta, khối doanh nghiệp dân doanh ngày càng giữ vai trò hết sức quan trọng. Khu vực kinh tế này luôn duy trì tốc độ tăng trưởng cao, hiện đóng góp hơn 40% GDP và 29% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Tròn hai thập niên, từ lặng lẽ dò tìm những bước đi đầu tiên đến sự chuyển mình thần tốc, quãng thời gian đủ để các doanh nghiệp tích luỹ kinh nghiệm, dày dạn hơn trên thương trường. Con đường hội nhập đã rộng mở, nhưng sẽ còn nhiều thách thức...

Đội quân kinh doanh năng động nhất

Xưa, cái làng nghề Bát Tràng ven sông Hồng vẫn được biết đến nhờ sản phẩm gốm sứ cổ truyền nổi tiếng, và gắn liền với nó là hình ảnh của những người nông dân hì hụi… nặn đất. Cũng chưa xa, chỉ hơn mười năm trước, cả vùng này chỉ có vài ba xí nghiệp Nhà nước, cái thuật ngữ “doanh nghiệp dân doanh” có lẽ vẫn là mỹ từ xa lạ với nhiều người dân xóm bãi.

Vào thời điểm đầu tháng 9-2007, ngoài hàng nghìn hộ sản xuất cá thể, xã Bát Tràng (thuộc huyện Gia Lâm - Hà Nội) có khoảng 60 đơn vị kinh tế ngoài quốc doanh như: công ty TNHH, công ty cổ phần tư nhân, công ty hợp doanh, doanh nghiệp tư nhân... Trên “phố làng”, những văn phòng công ty, trụ sở giao dịch khang trang, bề thế xuất hiện ngày càng nhiều; không ít nông dân đã trở thành doanh nhân, sử dụng thành thạo ngoại ngữ, vi tính, trao đổi làm ăn với đối tác qua “chát”, qua “meo”...

Từ góc nhìn cận cảnh về làng nghề Bát Tràng để minh chứng một vấn đề lớn hơn: Trong cả nước, đội quân doanh nghiệp dân doanh đang ngày phát triển lớn mạnh, đóng góp tích cực vào nền kinh tế quốc dân, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ. Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tính từ năm 2000 đến hết năm 2006, cả nước đã có 207.034 doanh nghiệp thành lập mới, với tổng số vốn đăng ký đạt hơn 466.000 tỉ đồng (khoảng gần 30 tỉ USD), lớn hơn số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam trong cùng kỳ. Tính chung, số lượng doanh nghiệp tăng trung bình hơn 22%/năm, tổng số vốn tăng trung bình gần 49,2%/năm. Các doanh nghiệp luôn duy trì tốc độ tăng trưởng hơn 18%/năm, đóng góp hơn 40% GDP và 29% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Doanh nghiệp dân doanh là khu vực hết sức năng động, có tốc độ phát triển nhanh nhất, tạo ra nhiều công ăn việc làm mới nhất (khoảng gần 3 triệu lao động) cho nền kinh tế. Một xu hướng nổi lên trong những năm gần đây, đó là việc hình thành các tập đoàn, công ty lớn, hoạt động đa ngành, đa lĩnh vực, quy mô ngày càng lớn. Khách hàng trong nước đã quá “quen tai” với những thương hiệu Tập đoàn Hoà Phát, Tập đoàn Hoàng Anh - Gia Lai, Công ty Gạch Đồng Tâm, Công ty Cổ phần cà phê Trung Nguyên, Công ty FPT, Tập đoàn Đông nam dược Bảo Long… Những doanh nghiệp được coi là “đại gia” này tuy chiếm tỉ lệ nhỏ, nhưng là những mô hình tốt, là chất xúc tác quan trọng thúc đẩy khu vực kinh tế dân doanh phát triển.

Con đường còn nhiều gập ghềnh...

Trao đổi với phóng viên báo Quân đội nhân dân trong dịp công tác ra Hà Nội, ông Nguyễn Thành Nhơn, Giám đốc Xí nghiệp Đức Nhân - một doanh nghiệp tư nhân đóng trên địa bàn tỉnh Kon Tum - cho rằng: Hiện, tình trạng phân biệt đối xử theo kiểu “con đẻ, con nuôi” giữa doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân không còn nặng nề như trước. Tuy nhiên, cùng một chính sách, nhưng áp dụng vào từng địa phương, đối tượng cụ thể vẫn có những điểm chưa ổn. Ông Nhơn cho rằng, cách tính thuế thu nhập doanh nghiệp dựa trên lợi nhuận như hiện nay là chưa phù hợp. Bởi vì, việc kiểm tra xác định chi phí, lợi nhuận thật của doanh nghiệp là rất khó, dễ nảy sinh tiêu cực. Cần thay bằng cách tính thuế thu nhập doanh nghiệp dựa trên doanh thu.

Tại Hội nghị phát triển doanh nghiệp dân doanh giai đoạn 2007-2010 vừa qua, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Việt Nam, ông Đoàn Triệu Nhạn đề xuất: Cả nước đang có hàng trăm doanh nghiệp kinh doanh cà phê xuất khẩu, mang lại kim ngạch xuất khẩu cà phê hàng tỉ USD/năm. Thế nhưng, bản thân các doanh nghiệp lại ít có sự phối hợp với nhau nên bị ép trên thương trường. Trong khi đó, họat động của Hiệp hội còn mang nặng ở lý thuyết. Để khắc phục, cần có sự tổ chức quản lý ngành hàng để các doanh nghiệp không "ngáng chân" lẫn nhau. Đề nghị Chính phủ cần sớm xây dựng quy chuẩn quốc gia phù hợp với thông lệ quốc tế, giúp các doanh nghiệp có căn cứ thực hiện nâng cao được chất lượng cà phê xuất khẩu.

Tiến sĩ Cao Sỹ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hộiDoanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nêu một thực tế: Kết quả điều tracác doanh nghiệp vừa và nhỏ ở 30 tỉnh phía Bắc mà Bộ Kế hoạch và Đầu tư thực hiện mới đây cho thấy, trong tổng số 32.225 doanh nghiệp được điều tra thìcó tới67% thường gặp khó khăn về tài chính do không có đủ tài sản thế chấp để vay vốn; 42% trong tổng số gần 11.000 doanh nghiệp sản xuất công nghiệp tham gia khảo sát tự xác định là có công nghệ ở mức lạc hậu, chỉ 8% xác định là có công nghệ tiên tiến. Tiến sĩ Cao SỹKiêm đã kiến nghị Chính phủ sớm tháo gỡ 3 vướng mắc để doanh nghiệp dân doanh phát triển bền vững. Đó là cải cách thủ tục hành chính, nâng cấp hệ thống hạ tầng cơ sở, và tập trung đào tạo nguồn nhân lực. Trong đó, thủ tục hành chính là khâu gây lãng phí về thời gian, tiền bạc và cơ hội làm ăn nhất cho doanh nghiệp.

Cũng liên quan đến cải cách hành chính, Tiến sĩ Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết: Điều tra tại 6.700 doanh nghiệp dân doanh của VCCI cho thấy, thời gian bình quân để các doanh nghiệp đăng ký kinh doanh năm 2006 là 22,7 ngày. Dù thủ tục đã được cải tiến rất nhiều, song vẫn có đến hơn 25% số doanh nghiệp thành lập từ năm 2006 đến nay mất hơn 30 ngày để nhận được tất cả các giấy tờ cần thiết. Các thủ tục pháp quy về đầu tư, xây dựng, đất đai, môi trường… còn chồng chéo, nhiều điểm chưa rõ ràng, gây khó khăn cho cả nhà đầu tư và cơ quan Nhà nước.

Sự phát triển ào ạt các loại hình doanh nghiệp, nhưng chất lượng chưa tương xứng là một thực tế đáng suy nghĩ. Năm 2006, thống kê của Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương cho thấy, 85% số doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế dân doanh có mức vốn dưới 1 tỉ đồng. Khu vực doanh nghiệp này trình độ quản lý thấp, chủ yếu áp dụng kiểu “quản lý gia đình”, giữa các doanh nghiệp thiếu tinh thần liên kết, hợp tác trong kinh doanh. Đáng lưu ý, nhiều công ty tư nhân luôn tìm kẽ hở của pháp luật để khai man, trốn thuế, mua bán hoá đơn, không thực hiện chế độ báo cáo tài chính. Những hạn chế, bất cập này cần phải nhanh chóng khắc phục nhằm làm trong sạch, lành mạnh môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Cơ hội phát triển

Để gỡ bỏ những rào cản bất hợp lý, mở đường cho doanh nghiệp phát triển, hiện nay Chính phủ đang xây dựng dự thảo “Chỉ thị về phát triển doanh nghiệp dân doanh”, dự kiến sẽ hoàn thiện và ban hành trong tháng 9 này. Theo đó, để hỗ trợ các doanh nghiệp, ngay trong quý II năm 2008, Ngân hàng Nhà nước sẽ phải trình Chính phủ đề án trợ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn tín dụng tại các ngân hàng thương mại, xây dựng chương trình nâng cao năng lực tiếp cận vốn khu vực doanh nghiệp này. Các cơ quan nghiên cứu trình Thủ tướng Chính phủ sửa đổi quy chế thành lập, tổ chức và hoạt động của Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo hướng chỉ thành lập Quỹ tại những tỉnh miền núi, những tỉnh còn nhiều khó khăn, còn đối với những tỉnh, thành phố có điều kiện kinh tế phát triển thì nghiên cứu mô hình hỗ trợ phù hợp. Mặt khác, Bộ Khoa học và Công nghệ phải cung cấp thông tin về chuyển giao công nghệ, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đăng ký quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời nghiên cứu chính sách gắn khoa học công nghệ với sản xuất kinh doanh.

Theo lộ trình, đến năm 2010, cả nước sẽ có khoảng nửa triệu doanh nghiệp dân doanh. Đường lớn đã mở, “thời cơ vàng” đã đến khi nước ta chính thức là thành viên của WTO. Nói theo cách của Phó thủ tướng Chính phủ Nguyễn Sinh Hùng thì: Các doanh nghiệp dân doanh cần nắm chắc vận hội, phát triển thành một lực lượng hùng hậu cả về số lượng và chất lượng, thực sự trở thành nòng cốt trong nền kinh tế quốc dân, đưa nước ta tiến vào thời kỳ thịnh vượng mới.

Bài và ảnh: LÊ THIẾT HÙNG