QĐND - Liên tiếp trong 5 đêm vừa qua, khu vực ngoại ô thủ đô Xtốc-khôm của Thụy Điển rung chuyển vì các vụ đụng độ giữa nhiều nhóm thanh niên với cảnh sát. Các cuộc bạo động ở một trong những thủ đô giàu nhất châu Âu đã gây bất ngờ cho chính Thụy Điển-đất nước vốn luôn tự hào về công bằng xã hội của mình. Nó cũng làm dấy lên cuộc tranh cãi về việc Thụy Điển sẽ đối mặt thế nào với cả tình trạng thất nghiệp ở giới trẻ và làn sóng nhập cư hiện nay.

Bạo động tại khu vực ngoại ô thủ đô Xtốc-khôm của Thụy Điển đã bước sang ngày thứ 5 liên tiếp khi ít nhất 6 ô tô bị đốt trụi đêm 23-5, bất chấp việc Thủ tướng nước này Ph. Ren-phen (F. Reinfeldt) đã lên tiếng kêu gọi bình tĩnh và tăng cường lực lượng cảnh sát để ngăn chặn.

Mồi lửa khiến bạo động bùng phát là vào ngày 19-5 khi cảnh sát bắn chết một người đàn ông 69 tuổi đang cầm một con dao tại thị trấn ngoại ô Hu-xbi, phía bắc Xtốc-khôm. Tuy lai lịch của nạn nhân không được công bố nhưng vụ việc đã thổi bùng sự giận dữ ở những thanh niên nhập cư trẻ trong khu vực. Nhiều nhóm thanh niên ở khu vực phức tạp này cáo buộc cảnh sát hành động “tàn nhẫn”, “phân biệt chủng tộc” và bắt đầu tấn công các đồn an ninh, đốt xe hơi, đập phá cửa hàng… Sau đó, bạo động dần lan về phía tây và phía nam Xtốc-khôm. Đến đêm 22-5, một số thành phố khác như Man-mô bắt đầu có xe bị đốt. Đến nay, đã có nhiều người bị thương, bị bắt giữ, hàng trăm xe bị đốt trụi trong khi trường học, trung tâm văn hóa và nhiều cửa hàng hư hại. Đây được coi là vụ bạo loạn tồi tệ nhất trong nhiều năm qua. Trước loạt bạo động liên tiếp xảy ra, Thủ tướng Thụy Điển Ph. Ren-phen đã kêu gọi người dân kiềm chế và bình tĩnh. Thủ tướng Ren-phen cho biết, cảnh sát đang cố gắng duy trì trật tự theo quy định của pháp luật và bảo đảm an toàn cho người dân.

Những chiếc xe cháy trụi ở ngoại ô Thụy Điển. Ảnh: Roi-tơ

Làn sóng bạo lực xảy ra giữa lúc châu Âu đang chìm trong khủng hoảng tài chính và nợ công. Thụy Điển tuy không bị ảnh hưởng quá nặng nề nhưng vẫn gặp khó khăn, phải siết lại ngân sách và càng gây thêm bất mãn cho giới trẻ và bộ phận người nhập cư thất nghiệp. Theo các chuyên gia, tình hình tại Thụy Điển tới nay chưa dữ dội như đã xảy ra tại Anh hay Pháp cách đây vài năm, nhưng là lời cảnh báo rằng ngay cả ở những quốc gia không bị ảnh hưởng nặng bởi cuộc khủng hoảng tài chính như Hy Lạp hay Tây Ban Nha, việc thắt chặt ngân sách rất dễ tác động đến người nghèo, đặc biệt là những người nhập cư.

Sau nhiều thập kỷ thực hiện chế độ an sinh xã hội hào phóng, từ thập kỷ 1990, Thụy Điển dần dần thu hẹp vai trò của nhà nước, một chính sách đã làm cho bất bình đẳng xã hội gia tăng nhanh nhất trong số các nước thành viên Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Tờ Svenska Dagbladet dẫn báo cáo của OECD cho biết, Thụy Điển là một trong những nước thành viên có chênh lệch thu nhập tăng nhanh nhất. Năm 1995, nước này đứng đầu OECD về bình đẳng về lương bổng. Hiện nay, Thụy Điển rớt xuống vị trí 14/34. Khoảng hơn 1 thập niên trở lại đây và đặc biệt từ năm 2006, khi cánh hữu chiến thắng trên chính trường, phúc lợi xã hội dành cho bệnh nhân, người thất nghiệp, người hưu trí… đã bị cắt giảm. Khủng hoảng kinh tế từ năm 2008 càng làm tình hình u ám hơn.

Trong khi đó, dù có mức sống của người dân thuộc hàng cao nhất châu Âu, nhưng nhiều chính phủ kế tiếp nhau của Thụy Điển đã không thể cắt giảm tỷ lệ thất nghiệp trong giới trẻ, vốn ảnh hưởng mạnh nhất lên người nhập cư chiếm khoảng 15% dân số. Số liệu của OECD cho biết, tỷ lệ thất nghiệp trong các cộng đồng này lên tới 16%, cao hơn nhiều so với mức 6% của người Thụy Điển gốc. Bộ trưởng Hội nhập Ê. U-len-hác (Erik Ullenhag) cũng thừa nhận các vụ bạo động xuất phát từ tình trạng thất nghiệp cao tại các cộng đồng nhập cư. Theo Bộ trưởng U-len-hác, một số cộng đồng người nhập cư có tỷ lệ thất nghiệp lên đến 80%.

Chuyên gia Can-bom (Carlbom) cho biết, chính sách nhập cư thông thoáng của Thụy Điển đã thu hút nhiều người nhập cư khắp thế giới. Tuy nhiên ở đây họ gặp nhiều khó khăn do không biết tiếng Thụy Điển và khó kiếm việc làm, dù chính phủ có nhiều chương trình hỗ trợ. Do đó, nhiều khu cộng đồng của người nhập cư trở nên cô lập với xã hội Thụy Điển bên ngoài. “Cuộc sống của các thanh niên nhập cư tại những khu vực bị cô lập như thế này là rất khó khăn, họ không hề tiếp xúc với người Thụy Điển và không hiểu gì về xã hội Thụy Điển”,  chuyên gia Can-bom nói.  Ví dụ, ở khu Hu-xbi có 12.000 dân và 80% là người nhập cư. Tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực này là 8,8% so với mức trung bình 3,3% của toàn Thụy Điển. Nhiều thanh niên không học hành, không việc làm đã trở thành quả bom nổ chậm trong lòng xã hội.

Bên cạnh đó, khủng hoảng kinh tế khiến các tổ chức cực hữu thắng thế tại Thụy Điển và khiến nạn phân biệt chủng tộc tăng cao. Trong đợt bạo động lần này, một số nhân chứng cho biết, cảnh sát nhiều lần dùng những lời lẽ như “dân da đen”, “đồ lêu lổng” để lăng mạ người ở khu Hu-xbi, nơi bùng phát bất ổn.

NGỌC HÀ