QĐND - Trên cơ sở kế thừa các nội dung về văn hóa được xác định trong Hiến pháp năm 1992, Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 đã có cách tiếp cận mới về văn hóa và sửa đổi, bổ sung nhiều điểm quan trọng về văn hóa.

Do điều kiện lịch sử đất nước ta trong thời chiến, Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959 chưa đề cập đến nội dung văn hóa. Phải đến Hiến pháp năm 1980 mới xác lập chương III “Văn hóa, giáo dục, khoa học, kỹ thuật” với 3 điều quy định liên quan đến văn hóa, đó là: Đẩy mạnh cách mạng tư tưởng và văn hóa, xây dựng con người mới (Điều 37); Bảo vệ và phát triển những giá trị văn hóa, tinh thần của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới, chống các văn hóa xấu độc (Điều 38); Nhà nước chăm lo xây dựng cơ sở vật chất nhằm bảo đảm quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động về văn hóa và tạo điều kiện để toàn dân được hưởng những thành tựu tốt đẹp của văn hóa dân tộc và văn hóa thế giới (Điều 39).(1) 

Hiến pháp năm 1992 xác lập chương III “Văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ” có 5 điều quy định liên quan đến văn hóa, đó là: Nhà nước và xã hội bảo tồn, phát triển văn hóa Việt Nam (Điều 30); Nhà nước tạo điều kiện để công dân phát triển toàn diện, giữ gìn thuần phong mỹ tục, xây dựng gia đình có văn hóa (Điều 31); Nhà nước đầu tư phát triển văn hóa, văn học, nghệ thuật (Điều 32); Nhà nước phát triển công tác thông tin, báo chí, phát thanh, truyền hình, điện ảnh, xuất bản, thư viện và các phương tiện thông tin đại chúng khác (Điều 33); Nhà nước và xã hội bảo tồn, phát triển các di sản văn hóa dân tộc (Điều 34).(2)

Trên cơ sở kế thừa các nội dung quy định về văn hóa của các bản Hiến pháp trước đó, Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 đã ghép các Điều 30, 31, 32, 33 và 34 của Hiến pháp năm 1992 vào chung một điều và được sửa đổi, bổ sung như sau:

“Điều 64: 1. Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển của đất nước. Nhà nước và xã hội chăm lo xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nhân văn, dân chủ, tiến bộ; bảo tồn, kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa của các dân tộc Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.

2. Phát triển văn học, nghệ thuật đáp ứng nhu cầu tinh thần đa dạng và lành mạnh của nhân dân, góp phần bồi dưỡng nhân cách và tâm hồn của người Việt Nam; phát triển các phương tiện thông tin đại chúng đồng bộ, hiện đại, đáp ứng nhu cầu thông tin của nhân dân và phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế -xã hội.

Múa rồng tại Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn, huyện Duy Tiên (Hà Nam). Ảnh: Internet

3. Xây dựng gia đình Việt Nam ấm no, tiến bộ, hạnh phúc; xây dựng con người Việt Nam giàu lòng yêu nước, có văn hóa, có ý thức làm chủ, có trách nhiệm công dân, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.

4. Nghiêm cấm hành vi lợi dụng hoạt động văn hóa, thông tin làm tổn hại lợi ích quốc gia, phá hoại nhân cách, đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, truyền bá tư tưởng, xuất bản phẩm và các hình thức khác có nội dung phản động, đồi trụy; mê tín, dị đoan”.

Việc sửa đổi, bổ sung này có mấy điểm đáng lưu ý như sau:

Thứ nhất, các khoản trong Điều 64 về văn hóa được gắn kết chặt chẽ với nhau bảo đảm tính lô gích, tính khoa học, nội dung cô đọng, súc tích hơn mà vẫn bao quát, bao hàm được các nội dung cơ bản của văn hóa vốn có nội hàm rất rộng. Đây là một nét mới, tiến bộ trong tư duy lập hiến.

Thứ hai, lần đầu tiên, vị trí, vai trò của văn hóa được khẳng định rõ trong Hiến pháp là “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển của đất nước”, tính chất của nền văn hóa Việt Nam là “tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nhân văn, dân chủ, tiến bộ” (Hiến pháp năm 1992 xác định tính chất của văn hóa Việt Nam là “dân tộc, nhân văn, hiện đại”). Điều này là phù hợp với các nội dung cơ bản về văn hóa được Hội nghị Trung ương 5 (khóa VIII), các văn kiện Đại hội IX, X, XI và Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) của Đảng đã xác định.

Thứ ba, nếu như Điều 32 Hiến pháp năm 1992 chỉ quy định “Văn học, nghệ thuật góp phần bồi dưỡng nhân cách và tâm hồn cao đẹp của người Việt Nam”, thì Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 bổ sung, nhấn mạnh là: “Phát triển văn học, nghệ thuật đáp ứng nhu cầu tinh thần đa dạng và lành mạnh của nhân dân, góp phần bồi dưỡng nhân cách và tâm hồn của người Việt Nam”. Bên cạnh đó, việc quy định “Phát triển các phương tiện thông tin đại chúng đồng bộ, hiện đại” không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin của nhân dân, mà còn góp phần phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế -xã hội. Đây là điểm bổ sung mới, khẳng định rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của các phương tiện thông tin đại chúng đối với công cuộc xây dựng và phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Thứ tư, Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 xác định việc xây dựng gia đình Việt Nam theo ba tiêu chí cơ bản là “ấm no, bình đẳng, hạnh phúc” và xây dựng con người Việt Nam với 5 tiêu chuẩn cụ thể là: “Giàu lòng yêu nước, có văn hóa, có ý thức làm chủ, có trách nhiệm công dân, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”. Đây là điểm bổ sung, phát triển so với Điều 31 Hiến pháp năm 1992 mới đề cập đến xây dựng gia đình với nội dung dàn trải, nhưng lại thiếu những tiêu chí rõ ràng, phù hợp và chưa xác định nội dung xây dựng con người Việt Nam với những tiêu chuẩn cụ thể.

Đảng ta đã nhiều lần khẳng định: Cùng với nhiệm vụ phát triển kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt, cần chăm lo xây dựng văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần của xã hội. Đây là ba vấn đề rất quan trọng được ví như “thế chân kiềng” tạo cơ sở, tiền đề và động lực để đất nước ta phát triển ổn định, hài hòa và bền vững. Việc bổ sung những điểm mới về văn hóa vào Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 2012 sẽ tạo hành lang pháp lý cần thiết để các cấp, các ngành và toàn xã hội cùng quan tâm xây dựng các giá trị văn hóa tốt đẹp và làm cho văn hóa ngày càng gắn kết và thấm sâu vào mọi lĩnh vực, vào mọi tổ chức, cơ quan, đơn vị, vào mỗi con người và cả cộng đồng, vào mọi hoạt động của đời sống xã hội. Với ý nghĩa đó, văn hóa sẽ trở thành “sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển” (3) như Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) của Đảng đã đề ra.

NGUYỄN VĂN HẢI

Hiến định mới về "quyền văn hóa" của con người (Bài 1)

Bài 3: Tiếp tục hoàn chỉnh các nội dung Hiến định về văn hóa

 ----------

 (1), (2): Hiến pháp Việt Nam (năm 1946, 1959, 1980 và 1992), Nxb CTQG, HN, 1995, trang 88, 89 và 146, 147.

(3): Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb CTQG-ST, HN, 2011, trang 76.