Cao Xá là một xã miền núi của huyện Tân Yên (tỉnh Bắc Giang) có 2.690 hộ gồm 10.727 người, phân bổ trên 26 thôn, sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Toàn xã đến hết năm 2007 có 1.493ha diện tích gieo trồng. Từ năm 2002 về trước, đời sống còn nhiều khó khăn, hộ nghèo theo tiêu chí cũ cao. Để bảo đảm công ăn việc làm, đời sống gia đình, người ở độ tuổi lao động thường đi làm xa để kiếm sống. Xuất phát từ tình hình đó, Đảng, chính quyền quyết tâm phát động đưa cây màu giá trị kinh tế cao vào sản xuất. Năm 2002, một mặt động viên, một mặt định hướng có hỗ trợ cho 2 thôn Thượng và Hậu làm điểm xây dựng cánh đồng năng suất cao, được cơ cấu đồng bộ một số cây nhưng chủ yếu là cây dưa bao tử. Ngay năm đó, cánh đồng thôn Thượng đã đạt 70 triệu đồng/ha. Cánh đồng được cơ cấu 1 mẫu 7 dưa bao tử, năng suất đạt 8 tạ đến 1 tấn 2/sào, cho thu nhập là 3 triệu đồng. Nhờ đó, thôn Thượng đã xóa hết hộ nghèo theo tiêu chí cũ từ năm 2004. Do sự chỉ đạo sát sao kèm công tác tổ chức tốt, khuyến khích, tập huấn tiếp thu khoa học kỹ thuật, đi tham quan cùng lòng quyết tâm trị bệnh nghèo, thôn Thượng đã trở thành điểm sáng. Như tìm được “biệt dược”, lãnh đạo xã đã tổng kết nhân rộng ra các thôn. Đến năm 2003 đã là 3 mẫu, vụ đông 2004 lên 5 mẫu, vụ xuân 2005 là 12 mẫu và vụ đông 2005 có 18 mẫu; năng suất bình quân 1 tấn, trị giá 3,5 triệu đồng/sào. Năm 2006 toàn xã đã có 25/26 thôn tiếp thu, đưa diện tích lên 26ha. Không may do tình hình thời tiết và yếu tố kinh nghiệm, năng suất chỉ đạt 3-5 tạ/sào. Không nản chí, xã tổ chức rút kinh nghiệm, động viên bà con kiên trì. Nên cuối năm 2007, năng suất dần ổn định trở lại.

Sau 6 năm chủ trương đưa cây dưa bao tử vào đồng ruộng Cao Xá, cánh đồng cho thu nhập cao, nhân dân hưởng ứng rất mạnh. Đây là một loại cây có giá trị xuất khẩu, ổn định đầu ra, kiến thức khoa học kỹ thuật đã ăn sâu vào đời sống nên nhân dân đã chấp nhận. Chúng tôi có dịp làm việc với bà Dương Thị Thúy, trưởng thôn Dinh Thẳm. Bà tâm sự: Từ ngày đưa cây dưa bao tử và một số cây màu khác giá trị kinh tế cao vào thì người đi làm xa giảm hẳn. Để chỉ đạo đúng hướng, bảo đảm phát triển kinh tế bền vững, xã chủ trương tiếp tục phát triển cây dưa bao tử ổn định từ 13 đến 15ha. Vụ xuân 2008, cùng với 6 cánh đồng năng suất cao, huyện công nhận toàn xã đã trồng 12,9ha, năng suất đạt 1,2 tấn đến 1,4 tấn/sào.

Từ khi các cây hoa màu giá trị kinh tế cao, đặc biệt là dưa bao tử được đưa vào đồng ruộng Cao Xá, đời sống người dân đã thay đổi rõ rệt, hộ nghèo theo tiêu chí mới năm 2005 là 538 thì cuối 2007 đã giảm được 222 hộ. Phong trào thi đua sôi nổi, quy chế dân chủ được tôn trọng; thu ngân sách vượt kế hoạch. Cây dưa bao tử được ví như là thần dược chữa trị bệnh nghèo ở Cao Xá.

NGUYỄN TIẾN LỘC