Bế tắc vì thiếu minh bạch?

Đã hơn 2 năm kể từ ngày tổ chức đấu giá cổ phần, việc cổ phần hóa Công ty Mía đường Sóc Trăng (tỉnh Sóc Trăng) vẫn rơi vào bế tắc vì các cổ đông chưa thống nhất được điều lệ dự thảo và tỷ lệ biểu quyết trong 3 lần Đại hội đồng cổ đông. Điều này đã gây nên sự lo lắng đối với hàng chục nghìn người dân trồng mía nguyên liệu; ảnh hưởng xấu đến sản xuất và chiến lược phát triển của công ty này. Sự việc ngày càng trở nên phức tạp, đòi hỏi cần được tháo gỡ, can thiệp kịp thời.

Vị đắng sau những mùa mía ngọt

Công ty Mía đường (MĐ) Sóc Trăng là doanh nghiệp nhà nước được UBND tỉnh Sóc Trăng duyệt cổ phần hóa theo qui định của Chính phủ từ đầu năm 2005. Theo phương án được duyệt, Công ty có vốn điều lệ 40 tỷ đồng với 4.000.000 cổ phần (trong đó vốn nhà nước chiếm 25%, người lao động thuộc công ty: 7,49%; bán cho các nhà đầu tư chiến lược 13,41% và bán đấu giá công khai là 53,65%). Ngày 27-7-2005, thông qua tổ chức tài chính trung gian là Công ty cổ phần chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh, 2.146.000 cổ phần đã được tổ chức bán đấu giá với giá bình quân là 13.958 đồng/cổ phần (tăng 39,58% so với mệnh giá), tổng giá trị bán được là 29.954.800.000 đồng. Toàn bộ số cổ phần bán đấu giá đều được các cán bộ chủ chốt của Công ty Cổ phần Mía đường (CPMĐ) Cần Thơ (có trụ sở tại thị xã Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang) mua hết.

Hoàn thành cổ phần hóa Công ty Mía đường Sóc Trăng sẽ giúp ổn định đầu ra cho vùng trồng mía lớn nhất Đồng bằng sông Cửu Long.

Tiếp đó, trong các ngày 28-12-2005 và 18-3-2006 đã diễn ra đại hội đồng cổ đông để thành lập Công ty cổ phần nhưng không thành. Các nhà đầu tư cũ (gồm cổ phần của đại diện vốn nhà nước và người lao động của công ty) chiếm 46,35% vốn điều lệ đề nghị xác định cổ đông sáng lập và tỷ lệ biểu quyết phải được 100% cổ đông sáng lập tán thành. Nhóm nhà đầu tư mới (chiếm 53,65%) thuộc Công ty CPMĐ Cần Thơ đã đồng loạt gây sức ép chỉ lấy tỷ lệ biểu quyết 51% là đạt yêu cầu, không đồng ý với tỷ lệ 75% như dự thảo.

Trước sự việc quá phức tạp, ngày 13-4-2006, Ban chỉ đạo Đổi mới và Phát triển Doanh nghiệp tỉnh Sóc Trăng tổ chức thương lượng giữa hai nhóm nhà đầu tư, nhưng vẫn không thống nhất được điểm trái ngược. Tiếp đó, sau khi đã xin ý kiến các cấp, ngành liên quan, dựa trên điều lệ dự thảo được Bộ Tư pháp chấp thuận và Công văn số 1952 của Bộ Tư pháp, ngày 28-6-2007, Đại hội đồng cổ đông lần thứ 3 được tổ chức. Tuy nhiên, nhóm cổ đông thuộc Công ty CPMĐ Cần Thơ vẫn kiên quyết đề nghị tỷ lệ biểu quyết là 51%. Do không thống nhất được yêu cầu theo chỉ đạo của Bộ Tư pháp đưa ra là ít nhất phải là 75% số cổ đông thông qua, vì vậy, Đoàn chủ tịch đã phải tuyên bố đại hội bất thành, chờ xin ý kiến chỉ đạo các Bộ, ngành trung ương.

Ai tạo nên sự mất cân bằng quyền lợi?

Theo tìm hiểu của chúng tôi, nhóm nhà đầu tư mới gồm các cán bộ thuộc Công ty CPMĐ Cần Thơ do ông Nguyễn Thành Long (Tổng giám đốc Công ty CPMĐ Cần Thơ) làm đại diện. Như đã nêu ở trên, điều ngạc nhiên là toàn bộ cổ phần bán ra đều bị nhóm này gom hết, mặc dù nhiều người tham gia đấu giá có nêu ra mức giá cao hơn. Điều khuất tất là ở chỗ: Trước khi cuộc đấu giá cổ phần của Công ty MĐ Sóc Trăng diễn ra, ngày 20-7-2005, Hội đồng quản trị Công ty CPMĐ Cần Thơ đã họp và vạch ra kế hoạch “thôn tính” Công ty MĐ Sóc Trăng thông qua hình thức mua cổ phần đạt tỷ lệ trên 51% để giành quyền kiểm soát công ty này. Để thực hiện kế hoạch này, ông Long đã ký văn bản hỗ trợ các cán bộ chủ chốt đều là thành viên trong Hội đồng quản trị có tham gia đấu giá mua cổ phần Công ty MĐ Sóc Trăng được vay số tiền 11,12 tỷ đồng (mỗi người vay 1,39 tỷ đồng) của công ty để tham gia mua 800.000 cổ phần. Ngoài ra, Công ty CPMĐ Cần Thơ do ông Long làm đại diện đã mua thêm 400.000 cổ phần.

Từ hình thức câu kết nêu trên cộng với kẽ hở của hình thức đấu giá bỏ phiếu kín, nhóm đầu tư thuộc Công ty CPMĐ Cần Thơ đã mua trọn 53,65% cổ phần bán đấu giá với giá trị gần 17 tỷ đồng, giúp nhóm này thắng thầu tuyệt đối. Sau khi nắm được số cổ phần áp đảo, các cổ đông này đã gây sức ép thay đổi điều lệ dự thảo, giữ tỷ lệ biểu quyết 51% nhằm kiểm soát được Công ty MĐ Sóc Trăng như đã nêu phần trên.

Theo các chuyên gia tài chính, việc nắm được 53,65% vốn điều lệ Công ty MĐ Sóc Trăng như cách của Công ty CPMĐ Cần Thơ nêu trên là trái với quy chế bán đấu giá: Chỉ cho phép một pháp nhân mua tối đa 400.000 cổ phiếu (10% vốn điều lệ). Hơn nữa, theo cơ quan thanh tra tài chính, Công ty CPMĐ Cần Thơ không phải là tổ chức tín dụng, không được Ngân hàng Nhà nước cho phép hoạt động kinh doanh tiền tệ. Người đại diện phần vốn nhà nước tại Công ty CPMĐ Cần Thơ là ông Long đã vi phạm qui chế quản lý tài chính của công ty nhà nước và quản lý vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp khác.

Cần xử lý sai phạm và thay đổi phương án cổ phần hóa

Theo phản ánh của nhiều cán bộ, công nhân lao động của Công ty MĐ Sóc Trăng và một số nhà đầu tư tham gia đấu giá mua cổ phiếu thì việc Công ty CPMĐ Cần Thơ và các cá nhân của công ty này tham gia mua cổ phần của Công ty MĐ Sóc Trăng là không minh bạch, nhằm thâu tóm quyền lực vì mục đích riêng; câu kết, lách luật để chuyển từ hình thức sở hữu nhà nước sang hình thức sở hữu tư nhân; không vì lợi ích chung và ý nghĩa của việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, gây mất cân đối lợi ích chung của doanh nghiệp.

Trong biên bản báo cáo ngày 29-6, gửi các cấp, ngành liên quan ở địa phương và Trung ương, Ban Đổi mới quản lý Công ty MĐ Sóc Trăng đã nêu rõ: Các vấn đề được phổ biến tại Đại hội đồng cổ đông lần 3 là phù hợp với luật pháp hiện hành, đã có sự tư vấn góp ý của Bộ Tư pháp, đại hội bất thành hoàn toàn là do sự chủ ý và không hợp tác của các nhà đầu tư mới chiếm đa số (thuộc Công ty CPMĐ Cần Thơ). Ngày 17-7-2007, UBND tỉnh Sóc Trăng cũng có báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ và khẳng định rõ thái độ thiếu thiện chí, bất hợp tác, không tôn trọng qui định pháp luật của nhóm nhà đầu tư thuộc Công ty CPMĐ Cần Thơ. Đồng thời, UBND tỉnh cũng đề nghị cho hoàn trả số tiền mua cổ phần đấu giá cho các nhà đầu tư này. Trước đó, UBND tỉnh Sóc Trăng đã có kiến nghị hủy bỏ phiên đấu giá ngày 27-7-2005 vì có nhiều khuất tất, mất cân đối lợi ích nghiêm trọng, dẫn đến không thể thống nhất về các điều lệ dự thảo liên quan. Hơn nữa, bán đấu giá cổ phiếu bằng hình thức bỏ phiếu kín một lần cũng là kẽ hở cho hành vi cấu kết thao túng.

Ở khía cạnh khác, nhiều ý kiến cho rằng việc lập lại, bổ sung phương án cổ phần tại Công ty MĐ Sóc Trăng là điều cần thiết. Vì, phương án cổ phần hóa công ty này được duyệt đầu năm 2005, hơn 2 năm qua đã có nhiều thay đổi nên phương án cũ không còn phù hợp với thực tế hiện nay. Giá trị doanh nghiệp đã tăng 1,5 lần; tổng vốn nhà nước tăng 10 lần, qui mô hoạt động đã được mở rộng…

Hiện nay, vấn đề cổ phần hóa Công ty MĐ Sóc Trăng được dư luận đặc biệt quan tâm. Thiết nghĩ, những khuất tất, sai phạm nêu trên cần được cơ quan chức năng làm rõ, xử lý những cá nhân sai phạm. Việc xây dựng phương án cổ phần hóa mới, phù hợp với lợi ích chung và thực tế của Công ty MĐ Sóc Trăng hiện nay sẽ tạo điều kiện cho nông dân trồng mía nguyên liệu trở thành cổ đông trực tiếp tham gia quản lý sản xuất kinh doanh theo tinh thần Nghị quyết 30/2007/NQ-CP ngày 19-1-2007 của Chính phủ, vì đây là doanh nghiệp gắn liền với lợi ích của người nông dân; đồng thời phù hợp với Luật Doanh nghiệp 2005.

Hoàn thành cổ phần hóa Công ty MĐ Sóc Trăng, cân bằng quyền lợi, thống nhất giữa các cổ đông tham gia sẽ giúp cho việc sản xuất, chế biến mía được ổn định, nâng cao sức cạnh tranh, giải quyết việc làm, ổn định cuộc sống cho hàng chục nghìn người dân ở vùng nguyên liệu mía lớn nhất Đồng bằng sông Cửu Long này.

Bài và ảnh: Trung Kiên