Bất đồng lớn khó khoả lấp

Hiếm có cuộc gặp không chính thức nào giữa các nguyên thủ được dư luận quốc tế chờ đợi, theo dõi và luận bàn nhiều như cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo Nga và Mỹ vừa qua đến vậy. Trái với mọi dự đoán ban đầu, cuộc gặp không những không căng thẳng mà lại được mô tả là diễn ra trong bầu không khí khá thân thiện và ấm áp. Vậy nhưng, những hình ảnh hai nhà lãnh đạo này

Hai nhà lãnh đạo đi thuyền cao tốc trong vịnh Kennebunkport. Ảnh: Internet

tươi cười chào đón nhau, bắt tay nhau thân mật được báo chí toàn cầu đăng tải, hay những tường thuật về cách đón tiếp nồng hậu mà đại gia đình G. Bu-sơ dành cho nhà lãnh đạo Nga V. Pu-tin ở Ken-nơ-băng-cơ-pót không khỏa lấp được những bất đồng gay gắt trong quan hệ Nga - Mỹ về một loạt vấn đề cốt tử vốn âm ỷ nhiều năm qua và trở nên nóng bỏng trong thời gian gần đây. Những lời chỉ trích nhau liên tục được tung ra trong những tháng qua đã khiến dư luận thế giới không thể không nghi ngại rằng, dường như đã tái phát một cuộc chiến tranh lạnh mới.

Vị thế quốc tế và tiềm lực nội tại của nước Nga đầu thế kỷ 21 do Tổng thống Pu-tin đứng đầu đã và đang được khôi phục mạnh mẽ, dần đưa nước Nga bứt ra khỏi tình trạng "chiếu dưới" trong quan hệ với phương Tây và Mỹ. Sự thịnh vượng của Nga đang không còn phụ thuộc vào giá dầu mỏ, khí đốt nữa trong khi vai trò của Nga trong nền kinh tế thế giới đang ngày càng được khẳng định và dần bình đẳng với các nước phương Tây. Nước Nga đang ngày càng quyết liệt bảo vệ lợi ích dân tộc và đang cố gắng thực thi các chính sách đối nội, đối ngoại với tư thế của một cường quốc lớn. Vị thế của Nga càng được củng cố thì sự cản phá tiến trình đó càng gia tăng. Sự vươn dậy của Nga đang tác động mạnh tới việc giải quyết các vấn đề quốc tế và tất yếu vấp phải các chính sách, các biện pháp kiềm chế của Mỹ và phương Tây do xung đột lợi ích. Điều đó giải thích vì sao quan hệ Mỹ - Nga hay quan hệ Nga - EU hoặc Nga - NATO từng tưởng như "nồng ấm" một thời, nay lại trở nên lạnh lẽo.

Hai vị lãnh đạo Nga và Mỹ đã thảo luận một loạt những bất đồng về quyết định của Mỹ triển khai ở Séc và Ba Lan các bộ phận cấu thành hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia (NMD); dành hay không dành quy chế độc lập cho tỉnh Cô-xô-vô của Xéc-bi-a; các vấn đề hạt nhân của I-ran và Triều Tiên hay "sự lo ngại của Mỹ về dân chủ thụt lùi" ở Nga... Thực ra đó chỉ là giải quyết phần ngọn của mối bất đồng vốn ăn sâu và chính sách kiềm chế của Mỹ cùng phương Tây đối với Nga để bảo vệ lợi ích của họ và việc Nga phải tìm cách chống lại các chính sách kiềm chế ấy. Một khi các bên không tin nhau, không thuộc về guồng máy của nhau thì đương nhiên những xung đột về các lợi ích sống còn không thể giải tỏa ngoại trừ những nhượng bộ nào đó có thể có để giảm nóng hoặc đánh đổi nhau.

Mỹ không thể thuyết phục được Nga về việc Mỹ triển khai NMD ở Đông Âu là nhằm chống lại mối đe dọa tên lửa từ I-ran. Nga phản đối quyết liệt và đã đưa ra những đề nghị có tính xây dựng nhằm thuyết phục Mỹ từ bỏ kế hoạch này, nhưng khả năng thành công dường như không có bởi Mỹ vẫn tiếp tục khăng khăng rằng các cơ sở tên lửa và ra-đa ở Séc và Ba Lan không thể thay thế. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Nga từng tuyên bố rằng, Nga có các loại tên lửa có thể xuyên thủng mọi hệ thống phòng thủ tên lửa của nước ngoài. Điều đó cho thấy Nga muốn Mỹ ngừng triển khai hệ thống NMD ở Đông Âu không phải là do lo ngại, mà muốn Mỹ hay các nước phương Tây tiếp cận vấn đề an ninh chung mang tính tập thể, cùng chống lại các mối đe dọa có thật nào đó, như cuộc chiến chống khủng bố hay hợp tác chống mở câu lạc bộ các nước sở hữu vũ khí hạt nhân... thay vì đơn phương tìm cách đe dọa hay kiềm chế nhau tạo cơ hội cho các cuộc đua vũ trang. Cũng như vậy, Nga không thể không khó chịu khi cứ bị dồn ép thực thi hiệp ước về các lực lượng vũ trang thông thường ở châu Âu (CFE) trong khi các nước NATO không những không thực thi mà còn triển khai các căn cứ mới ở các nước thành viên mới của NATO và thậm chí liên tục mở rộng lãnh địa sang các nước trong khu vực lợi ích truyền thống của Nga.

Chương trình nghị sự mà hai vị tổng thống bàn thảo lần này toàn động chạm tới các vấn đề lợi ích lớn của mỗi bên, liên quan tới chiến lược của bên này đối với bên kia. Vì thế không có bất cứ sự đột biến nào về kết quả giải quyết bất đồng là đương nhiên. Tuy căng thẳng nhưng cả hai bên đều đang cố gắng không để quan hệ Nga-Mỹ đổ vỡ để tránh nguy cơ chiến tranh lạnh tái diễn trở lại bởi cả Nga và Mỹ đều hiểu rất rõ sự nguy hiểm của nó.

KIM TÔN