QĐND - Bên cạnh việc thể chế hóa tư duy đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam về quốc phòng-an ninh trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 vừa được công bố đã bổ sung, phát triển thêm một số nội dung mới là kết quả của quá trình đổi mới 25 năm qua ở nước ta, phù hợp với các điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên, nhằm bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là hai mặt cơ bản của mọi quốc gia trên thế giới khi trong quan hệ quốc tế chưa xóa bỏ được cơ sở tham vọng thống trị của dân tộc này đối với dân tộc khác. Ở nước ta, “dựng nước đi đôi với giữ nước” đã trở thành quy luật tồn tại và phát triển của dân tộc qua hàng ngàn năm lịch sử. Xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đang và sẽ tiếp tục là hai nhiệm vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã khẳng định: “Tăng cường quốc phòng, giữ vững an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của Đảng, Nhà nước và toàn dân, trong đó Quân đội nhân dân và Công an nhân dân là lực lượng nòng cốt”. Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 tiếp tục khẳng định mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; giữ vững hòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, trật tự và an toàn xã hội.

Dự thảo Hiến pháp mới đã dành hẳn một Chương (Chương IV) mang tên “Bảo vệ Tổ quốc”. Ngoài ra trong một số Điều của các Chương khác cũng đề cập đến nội dung bảo vệ Tổ quốc nhằm tăng cường hơn nữa tiềm lực quốc phòng-an ninh của đất nước, bảo vệ vững chắc hơn Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới.

Chương Bảo vệ Tổ quốc có 5 Điều, trong đó có 4 Điều được sửa đổi bổ sung từ Hiến pháp năm 1992; chỉ có một Điều duy nhất (Điều 73) được giữ nguyên từ Điều 48 của Hiến pháp năm 1992. 

Điều đầu tiên trong Chương Bảo vệ Tổ quốc của dự thảo Hiến pháp mới là Điều 69 được soạn thảo trên cơ sở sửa đổi, bổ sung Điều 44 của Hiến pháp năm 1992, trong đó nêu rõ: “Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, giữ vững an ninh quốc gia là sự nghiệp của toàn dân. Nhà nước củng cố và tăng cường nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân; lực lượng vũ trang nhân dân giữ vai trò nòng cốt; phát huy sức mạnh tổng hợp của đất nước để bảo vệ vững chắc Tổ quốc, góp phần bảo vệ hòa bình ở khu vực và trên thế giới”. 

Điều 69 bổ sung thêm quy định mới của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc là “góp phần bảo vệ hòa bình ở khu vực và trên thế giới” để nâng cao vai trò của Việt Nam trên thế giới và tạo cơ sở hiến định để thực hiện các cam kết và trách nhiệm quốc tế của Việt Nam trong trường hợp cần thiết. Đồng thời, Điều 69 cũng đã chỉnh sửa một số nội dung mang tính kỹ thuật như: Cụm từ “cơ quan Nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội và công dân” cần được sửa thành “cơ quan, tổ chức và công dân”, thay từ “làm” bằng cụm từ “thực hiện”. Dự thảo Hiến pháp mới quy định: “Cơ quan, tổ chức, công dân phải thực hiện đầy đủ nhiệm vụ quốc phòng và an ninh do luật định”.

Điều 70 của dự thảo Hiến pháp mới được xây dựng trên cơ sở sửa đổi, bổ sung Điều 45 của Hiến pháp năm 1992, trong đó khẳng định: “Lực lượng vũ trang nhân dân phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc và nhân dân, có nhiệm vụ bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân, chế độ xã hội chủ nghĩa, cùng toàn dân xây dựng đất nước và thực hiện nghĩa vụ quốc tế”. So với Điều 45 của Hiến pháp năm 1992, Điều 70 bổ sung thêm nhiệm vụ bảo vệ Đảng, Nhà nước. Nhiệm vụ này đã được Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định; bổ sung quy định nhiệm vụ “thực hiện nghĩa vụ quốc tế” cho phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước, đáp ứng yêu cầu mở cửa, hội nhập quốc tế. 

Điều 46 của Hiến pháp năm 1992 được viết gọn lại theo tinh thần Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) và bảo đảm tính khái quát cao thành Điều 71 của dự thảo Hiến pháp mới “Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng được xây dựng chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; lực lượng dự bị động viên, dân quân tự vệ được xây dựng hùng hậu, rộng khắp, cùng với Quân đội nhân dân làm nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng”. 

Không nằm trong Chương bảo vệ Tổ quốc, nhưng Điều 11 và Điều 48 trong dự thảo Hiến pháp mới lại có nội dung gắn liền với sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân và bảo vệ Tổ quốc. Điều 11 giữ nguyên nội dung Điều 13 của Hiến pháp năm 1992 “Tổ quốc Việt Nam là thiêng liêng, bất khả xâm phạm”; đồng thời nhấn mạnh thêm “Mọi hành vi chống lại độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, chống lại sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và nhân dân đều bị nghiêm trị theo pháp luật”. 

Điều 48 trong dự thảo Hiến pháp mới khẳng định: “Bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao quý của công dân. Công dân phải làm nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng quốc phòng toàn dân; việc thực hiện nghĩa vụ thay thế nghĩa vụ quân sự do luật định”. Theo Ban soạn thảo dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, Điều 48 được xây dựng trên cơ sở Điều 77 của Hiến pháp năm 1992 và bổ sung nghĩa vụ thay thế để làm rõ nghĩa vụ công dân cho phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 vừa được công bố là hiến định thêm về việc thực hiện vai trò Thống lĩnh các lực lượng vũ trang nhân dân của Chủ tịch nước trong Điều 93. Theo đó, Chủ tịch nước có những nhiệm vụ và quyền hạn “...Thống lĩnh các lực lượng vũ trang nhân dân, giữ chức Chủ tịch Hội đồng quốc phòng và an ninh; quyết định phong hàm, cấp sĩ quan cấp tướng trong các lực lượng vũ trang nhân dân, đô đốc, phó đô đốc, chuẩn đô đốc hải quân; bổ nhiệm Tổng tham mưu trưởng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. Căn cứ vào nghị quyết của Quốc hội hoặc của Ủy ban thường vụ Quốc hội, công bố quyết định tuyên bố tình trạng chiến tranh. Căn cứ vào nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội, ra lệnh tổng động viên hoặc động viên cục bộ, công bố tình trạng khẩn cấp; trong trường hợp Ủy ban thường vụ Quốc hội không thể họp được, công bố tình trạng khẩn cấp trong cả nước hoặc ở từng địa phương…”. 

Việc bổ sung thêm thẩm quyền của Chủ tịch nước (quyết định phong hàm, cấp sĩ quan cấp tướng, đô đốc, phó đô đốc, chuẩn đô đốc hải quân trong các lực lượng vũ trang nhân dân; bổ nhiệm Tổng tham mưu trưởng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam) vừa phân định rõ ràng, cụ thể thẩm quyền phong hàm, cấp sĩ quan của Chủ tịch nước với các chủ thể có thẩm quyền khác, tạo cơ sở thống nhất cho việc cụ thể hóa trong các đạo luật và áp dụng trên thực tế; đồng thời phù hợp với vị trí, vai trò thống lĩnh các lực lượng vũ trang nhân dân, Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng và an ninh của Chủ tịch nước.

Sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta được tiến hành trong bối cảnh đất nước ta đã trải qua hơn 25 năm đổi mới, đất nước đã ra khỏi tình trạng kém phát triển, sức mạnh quốc gia về mọi mặt được tăng cường, độc lập, tự chủ và chế độ xã hội chủ nghĩa được giữ vững, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng cao v.v.. đã tạo ra thế và lực mới cho nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, cùng với những thuận lợi, thời cơ đó, sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của chúng ta cũng đang đứng trước vô vàn khó khăn, thách thức. Những bổ sung mới về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong dự thảo sửa đổi Hiến pháp sẽ tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ vững chắc hơn Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa yêu quý của chúng ta.

ĐỖ PHÚ THỌ