Những năm gần đây, nhiều ngành nghề thủ công được khôi phục và phát triển, góp phần giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động, chủ yếu là số lao động trẻ ở khu vực nông thôn. Song, vì lợi nhuận, nên các chủ sử dụng lao động bỏ qua khâu bảo hộ, vệ sinh an toàn lao động… Do vậy, người lao động phải làm việc trong môi trường ô nhiễm, sức khỏe bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Từ một “xưởng đóng giày”...

Gọi là “xưởng” cho oai, chứ thực chất chỉ là một gian nhà khoảng hơn chục mét vuông của chủ cửa hiệu sản xuất, sửa chữa, mua bán giày da Hương Hai ở khu 1, xã Vân Phú, TP Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Vào một chiều đông se lạnh, khi đến thăm cơ sở này, tôi thấy hơn chục thanh niên cởi trần, đang gia công đóng các loại giày da. Nguyên vật liệu, kim chỉ, búa, đinh, keo dán, xi, ghế ngồi… vứt lung tung khắp nơi, khiến căn phòng vốn đã chật chội càng bức bí hơn. Mùi da, mùi keo, mùi xi… cộng với bụi bặm từ các công đoạn: bôi, cắt, mài, đập, ép, tút, khâu…, hăng hắc rất khó chịu.

Nhìn những người lao động làm việc trong một không gian chật hẹp, ngột ngạt, tôi không khỏi chạnh lòng. Cứ nghĩ nghề đóng giày thủ công ngồi một chỗ có vẻ an nhàn, nhưng được tận mắt chứng kiến mới thấy thật vất vả. Nếu không có đức tính kiên trì, nhẫn nại và cả sức chịu đựng không khí ngột ngạt thì khó mà theo nghề được! Nguyễn Văn Chấn, 15 tuổi, học nghề được ba tháng tâm sự: “Dù biết ngày nào đó mình sẽ mắc bệnh do môi trường và điều kiện làm việc, nhưng vì miếng cơm manh áo nên chúng em “đành lòng vậy, cầm lòng vậy”! Hơn nữa, các anh em “ngửi” được, thì em cũng cảm thấy bình thường!”.

... đến một xưởng chạm trổ

Thị trấn Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc có nghề mộc truyền thống từ lâu đời. Những năm gần đây, ngoài đóng bàn, ghế, tủ, sa lông thông thường, một số gia đình chuyển sang làm các đồ dùng nội thất cao cấp như: sa lông chạm trổ, tủ khảm trai, cầu thang tiện…

Xưởng mộc của gia đình anh Voan, thôn Yên Thần là một trong những địa chỉ uy tín, nên lúc nào cũng có từ 10 đến 15 người làm việc. Hầu hết công nhân ở đây có độ tuổi từ 14 đến 18. Nơi làm việc là căn nhà cấp bốn hai gian ngay bên đường, tiếng lách cách, lốc cốc vang lên rền rĩ suốt ngày. Những công nhân ở đây ngồi bệt xuống nền nhà, hai chân trong tư thế “quắp” lấy thân gỗ để chạm trổ, một tay cầm đục, một tay cầm dùi, đầu cúi gằm xuống, mắt “dán chặt” vào từng mũi đục, mặc cho bụi bặm dính đầy tai, mặt, tóc và bám đầy quần áo. Tư thế ngồi này rất dễ dẫn đến tình trạng lệch sườn, cong vẹo cột sống. Nguy hại hơn là bụi gỗ bay mù mịt, trong khi 100% công nhân ở đây không ai đeo khẩu trang khi làm việc. Đây chính là nguyên nhân tiềm ẩn gây nên các bệnh về đường hô hấp cho người lao động!

Nhìn những đứa trẻ mới lớn mà đã sớm theo cái nghề chạm trổ vừa mỏi gối, đau lưng, vừa bụi bặm… tôi cảm nhận được cái sự gian truân và nhọc nhằn của công việc này.

Trách nhiệm từ nhiều phía

Tình trạng mất vệ sinh lao động tại các xưởng nghề thủ công đang “thoải mái”… tồn tại. Trước hết, do nhận thức đơn giản cốt làm nghề để có thu nhập, nên những công nhân ở đây không hề nhận ra tác hại ngấm ngầm, lâu dài của bụi. Tiếp đến là việc những người sử dụng lao động chủ yếu chỉ quan tâm đến lợi nhuận mà quên đi trách nhiệm bảo đảm môi trường làm việc cho công nhân. Thêm vào đó, việc tuyên truyền, vận động, giáo dục hay có biện pháp thích hợp để người lao động có cơ hội tìm hiểu, tiếp cận những kiến thức, kỹ năng trong việc bảo đảm an toàn và vệ sinh lao động cho chính mình của các cơ quan chức năng còn rất hạn chế và chưa có sự kiểm tra, giám sát, nhắc nhở thường xuyên, xử phạt những cơ sở vi phạm.

Sức khỏe của người lao động là vốn quý. Với sức khỏe của những lao động trẻ làm nghề thủ công, nguồn lao động dồi dào của đất nước lại càng đáng quan tâm hơn. Đã đến lúc, những địa phương có làng nghề truyền thống, các chủ làm hàng gia công và các xưởng làm nghề thủ công cần nêu cao nhận thức, ý thức, trách nhiệm trong việc bảo đảm an toàn và vệ sinh lao động cho người lao động. Trong đó cần coi trọng tới vấn đề cải thiện điều kiện, môi trường làm việc và mua sắm trang thiết bị bảo hộ lao động cấp cho người lao động. Đây cũng là một cách đầu tư có hiệu quả cho việc sản xuất, kinh doanh của mình.

THIÊN VĂN