Xây dựng đội ngũ trí thức trong quân đội đáp ứng yêu cầu mới

Nghị quyết Hội nghị lần thứ VII Ban chấp hành Trung ương (khóa X) chỉ rõ: “Trong mọi thời đại, tri thức luôn là nền tảng tiến bộ xã hội, đội ngũ trí thức là lực lượng nòng cốt sáng tạo và truyền bá tri thức. Ngày nay, cùng với sự phát triển nhanh chóng của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, đội ngũ trí thức trở thành nguồn lực đặc biệt quan trọng, tạo nên sức mạnh của mỗi quốc gia trong chiến lược phát triển”.

Nghiên cứu về đội ngũ trí thức trong quân đội cho chúng ta thấy những tác động to lớn của nó đối với xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân, xây dựng quân đội trong thời kỳ mới. Sự tác động của tri thức quân sự đến sự nghiệp quốc phòng - an ninh và xây dựng quân đội diễn ra nhiều chiều, vừa thuận lợi nhưng cũng nhiều thách thức đan xen. Sự phát triển của tri thức quân sự là điều kiện thuận lợi cho xây dựng và củng cố nền quốc phòng toàn dân, thế trận khu vực phòng thủ địa phương ngày càng vững chắc cả trong thời bình và thời chiến. Đối với “Đội ngũ trí thức trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh là lực lượng nòng cốt xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”.

Cán bộ Viện kỹ thuật cơ giới quân sự trao đổi nội dung nghiên cứu, thiết kế trên bản vẽ. Ảnh: Đình Xuân

Một bộ phận khá lớn trí thức quân đội có thực tiễn và kinh nghiệm chiến đấu trong đấu tranh vũ trang và chiến tranh cách mạng, qua nhiều thập kỷ chống Pháp, chống Mỹ và các thế lực phản động khác, biết giữ vững và phát huy truyền thống của dân tộc. Đội ngũ trí thức trong quân đội có trình độ đại học, sau đại học về kỹ thuật quân sự, y khoa quân sự… cũng phát triển đồng đều với cơ cấu khoa học công nghệ quốc gia. Nhưng về khoa học quân sự, trong những năm qua, tuy có nhiều cố gắng trong đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ trí thức, nhưng đội ngũ trí thức trong quân đội được bồi dưỡng có hệ thống với kiến thức mặt bằng quốc gia còn quá ít và mỏng. Trong khi đó một bộ phận đông đảo cán bộ lãnh đạo, chỉ huy đã qua kinh nghiệm chiến đấu phần lớn tuổi đã cao, sức yếu đã về nghỉ hưu làm cho đội ngũ trí thức vốn đã ít nay lại thêm phần hẫng hụt. Ngay cả những người được phong hàm giáo sư, phó giáo sư và tiến sĩ cũng chiếm một tỉ lệ rất ít và tốc độ phát triển chậm. Đến nay, toàn quân có 35 đồng chí được phong hàm giáo sư; phó giáo sư là 346 đồng chí; học vị tiến sĩ có gần 700 đồng chí và hơn 2.000 thạc sĩ. Như vậy có thể thấy đội ngũ trí thức trong quân đội là khá mỏng.

Thực trạng đó là do, chúng ta chưa có một qui hoạch chặt chẽ và đồng bộ trong đào tạo trí thức quân sự. Chính sách sử dụng, đề bạt, đãi ngộ chưa hợp lý; chưa chú trọng đến tiêu chuẩn “trình độ học vấn”, trong sử dụng đề bạt; chưa có chế độ phù hợp cho giảng viên các học viện, trường sĩ quan trong quân đội, chưa thực hiện chế độ chuyên viên để tận dụng trí thức lớn tuổi có kinh nghiệm và đã qua rèn luyện, thử thách trong chiến đấu… Mặt khác, đầu tư cho đào tạo trí thức quân sự còn hạn chế; chất lượng đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới; chưa quan tâm thực sự tới việc tuyển chọn đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên ở các học viện, trường sĩ quan trong quân đội; chương trình, phương pháp tổ chức huấn luyện chưa được đổi mới, theo yêu cầu phát triển của sự nghiệp đổi mới đất nước. Trong một thời gian dài, tuyển sinh “đầu vào” ở các học viện, trường sĩ quan thực hiện chưa đúng tiêu chuẩn. Mặt bằng kiến thức về khoa học nhân văn quân sự, về khoa học tự nhiên, về ngoại ngữ bị hạn chế ảnh hưởng tới việc tự nghiên cứu, học tập, trở ngại đến việc tiếp thu khoa học, công nghệ hiện đại. Tinh thần tự nghiên cứu học tập, say mê khoa học ở không ít trí thức trẻ trong quân đội còn chưa cao. Hợp tác giữa trí thức trong quân đội và trí thức ngoài quân đội chưa được mở rộng. Hiện tượng biệt lập vẫn tồn tại, liên kết trong đào tạo và trong nghiên cứu khoa học chưa chặt chẽ.

Chăm lo xây dựng đội ngũ trí thức trong quân đội là một quá trình biện chứng tác động lẫn nhau trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước thời bình, cũng như sẵn sàng đối phó với thời chiến. Trước sự phát triển mới của đất nước, quân đội cũng có sự phát triển vượt bậc. Do vậy, trong việc đào tạo đội ngũ trí thức trong quân đội, không những chỉ đi sâu vào chuyên ngành quân sự mà đội ngũ trí thức trong quân đội phải am hiểu những kiến thức đa ngành để không những thích ứng với thời chiến mà cả trong thời bình, tạo nên đội ngũ trí thức quân sự không những chỉ biết đánh giặc mà còn biết làm kinh tế giỏi và tiên phong trên nhiều lĩnh vực…

Để giữ gìn, bồi dưỡng và nâng cao kiến thức của đội ngũ trí thức trong quân đội hiện nay trước hết Đảng, Nhà nước cần coi trọng, giữ gìn, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ trí thức trong quân đội, coi đó là một bộ phận hợp thành không thể thiếu được của trí thức Việt Nam. Vì đội ngũ trí thức trong quân đội hiện nay gắn liền với quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của quân đội ta, đây là vốn quí về chất xám quân sự của Đảng và Nhà nước ta hiện nay. Cần trí thức hóa đội ngũ sĩ quan, tạo cho đội ngũ sĩ quan được đào tạo một cách cơ bản, chuyên sâu trên từng lĩnh vực. Tạo điều kiện đầu tư tập trung hơn cho công tác đào tạo, nâng cao chất lượng đào tạo trí thức quân sự. Đặc biệt chú trọng đào tạo những người đã qua thực tiễn chiến đấu, quản lý chỉ huy đơn vị và đội ngũ giáo viên. Quan tâm tới việc đào tạo lại, bồi dưỡng cho lớp trí thức quân sự hiện có để đáp ứng nhiệm vụ xây dựng đất nước và xây dựng quân đội trong thời kỳ mới. Cần có chiến lược đào tạo trí thức trong quân đội, có quy hoạch tổng thể dài hạn và đồng bộ trong việc xây dựng đội ngũ trí thức trong quân đội. Đồng thời có chính sách sử dụng, bồi dưỡng đúng đắn, đãi ngộ thích đáng, tạo điều kiện cho đội ngũ trí thức trong quân đội phát triển tài năng sáng tạo trong sự nghiệp CNH-HĐH đất nước và trong quá trình xây dựng quân đội, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

PHẠM VĂN THẮNG (Học viện Quốc phòng)