QĐND - Thực hiện quyết tâm chiến lược của Trung ương Đảng trong chiến cục Đông Xuân 1953 - 1954, cuối tháng 11-1953, Trung đoàn 66 (Đại đoàn 304), cùng các Trung đoàn 101 và 18 (Đại đoàn 325), các đơn vị của Liên khu 4, Liên khu 5 phối hợp với lực lượng Pa-thét Lào mở chiến dịch tiến công Trung Lào, Hạ Lào với phương châm: Tích cực, chủ động đánh địch, từng bước phá vỡ các cụm cứ điểm, giải phóng đất đai, kiên quyết thu hút, giam chân quân tinh nhuệ của địch, phối hợp chặt chẽ với mặt trận Điện Biên Phủ, tạo hành lang chiến dịch cho Tây Nguyên và Liên khu V.

Trên hình thái chung, địch bố trí ba cụm phòng thủ Căm Cớt, Lạc Sao, đường số 8, cụm đường số 12 và một cụm ở Nậm Thun. Sau khi trinh sát và cân nhắc kỹ lưỡng, trên hướng chủ yếu Bộ Chỉ huy chiến dịch dùng kế “điệu hổ ly sơn” đánh điểm diệt viện: Sử dụng Trung đoàn 66 đánh khêu ngòi, kéo địch từ cứ điểm Mụ Giạ ra phản kích, tạo điều kiện để Trung đoàn 101 phục kích đánh viện, tiếp tục phát triển theo đường 12 về Khăm Muộn. Ở hướng thứ yếu của chiến dịch, ta sử dụng một tiểu đoàn và đơn vị bộ đội Pa-thét Lào đánh Lạc Sao, Căm Cớt, phát triển theo đường số 8…

Lễ kết nghĩa bộ đội Việt Nam và bộ đội Pa-thét Lào năm 1953. Ảnh tư liệu.

Tuy nhiên, qua trinh sát, ta phát hiện cụm quân địch mới tăng cường, lâm thời phòng ngự tại Khăm He, cầu Kha Ma trên đường số 12 bảo vệ cứ điểm Mụ Giạ. Chớp thời cơ, đêm 21-12-1953, Trung đoàn 101 bí mật nổ súng tiến công, diệt gọn Tiểu đoàn lính lê dương số 27 và Đại đội pháo 105mm của địch. Phát huy thắng lợi, đêm 23-12-1953, ta tiến công cụm cứ điểm Mụ Giạ, Ba Chào, địch hỗn loạn rút chạy. Bộ đội ta cắt đường rừng, vượt sông, chốt chặn vững chắc tại ngã ba Na-ca-cham (đường số 12), tiêu diệt và làm tan rã toàn bộ cánh quân này. Cùng với đó, ta tiến công Lại Sao, Căm Cớt, thị xã Thà Khẹc, kiểm soát tỉnh Khăm Muộn, phá vỡ phòng tuyến Trung Lào. Buộc Na-va phải rút 10 tiểu đoàn từ đồng bằng Bắc Bộ, cấp tốc lập cầu hàng không, tăng cường 26 tiểu đoàn cho tập đoàn cứ điểm trên đường số 9 (Xa-vẳn-na-khệt).

Trên Mặt trận Hạ Lào, ngày 30-1-1954, Tiểu đoàn 436 (Đại đoàn 325) phối hợp với bộ đội Liên khu 5, Pa-thét Lào bất ngờ tiến công vị trí Pui (thị xã A-tô-pơ), kiểm soát cao nguyên Bô-lô-ven; phối hợp với bộ đội It-xa-rắc Cam-pu-chia giải phóng miền Đông Cam-pu-chia nối liền với vùng giải phóng ở Trung, Hạ Lào và Tây Nguyên và Liên khu V…  buộc địch phải tăng quân bảo vệ các thị xã Xa-ra-van và Pắc-xế. Như vậy, sau hơn 2 tháng thực hành chiến dịch, ta giải phóng một vùng rộng lớn Trung, Hạ Lào tới miền Đông Cam-pu-chia; kiềm chế và thu hút hơn 30 tiểu đoàn cơ động mạnh của địch. Thắng lợi trên bước đầu làm phá sản Kế hoạch Na-va; tạo điều kiện để bộ đội ta chuẩn bị chu đáo cho chiến dịch Điện Biên Phủ.

TRẦN VĂN TOẢN