Pháo binh và các hệ thống tên lửa đất đối đất ngày càng hiện đại, có tầm bắn xa, cơ động linh hoạt và độ chính xác bắn ngày càng cao. Sự đa dạng kiểu loại pháo binh và tên lửa đối đất khiến cho nhu cầu phát triển các chủng loại ra-đa trinh sát và định vị mục tiêu cho pháo ngày càng trở nên mạnh mẽ, hiện đại hơn. Các loại ra-đa, khí tài trinh sát, định vị mục tiêu cho pháo tiên tiến không chỉ có khả năng phát hiện, định vị mục tiêu nhanh, chính xác kể cả các mục tiêu nhỏ như đạn pháo đang bay, mà còn rất cơ động, phản ứng linh hoạt, làm việc tốt trong mọi điều kiện thời tiết, khí hậu, có khả năng tự bảo vệ trước sự tiến công của tên lửa chống ra-đa đối phương.

Ra-đa Cobra có trong trang bị của quân đội Anh (ảnh internet)

Những phát triển mang tính đột phá về khoa học-công nghệ đã được áp dụng mạnh mẽ trong nghiên cứu chế tạo các loại ra-đa quân sự thế hệ mới, trong đó có ra-đa trinh sát, định vị mục tiêu cho pháo. Công nghệ mạng pha có nhiều tính năng ưu việt so với công nghệ quét điện tử đang được quân đội các nước trên thế giới ứng dụng để chế tạo các hệ thống ra-đa trinh sát và định vị mục tiêu pháo binh tiên tiến. Hãng điện tử Ê-rích-xơn (Thụy Điển) đã phát triển hệ thống ra-đa mạng pha Arthur dùng để trinh sát và định vị các trận địa pháo, pháo cối, pháo phản lực phóng loạt, tên lửa đất đối đất với độ chính xác cao. Dựa trên búp sóng mạng pha, kíp trắc thủ ra-đa phát hiện nhanh tọa độ vị trí trận địa pháo của đối phương. Ra-đa Arthur lắp đặt trên xe việt dã BV-206, cơ động cao, hoạt động tốt trong mọi điều kiện thời tiết, có khả năng bám đồng thời nhiều quỹ đạo đạn đang bay. Quân đội Anh cũng đã trang bị hệ thống ra-đa trinh sát, định vị mục tiêu pháo binh Cobra, sử dụng an-ten mạng pha chủ động, thiết bị xử lý tín hiệu ứng dụng công nghệ số. Ra-đa Cobra được lập trình tự động để bám đồng thời nhiều loại đạn pháo, tên lửa đối đất. Theo thiết kế, ra-đa có khả năng bám và phát hiện tới 40 trận địa pháo ở cự ly 42km trong vòng 2 phút. Ra-đa Cobra còn có khả năng phát hiện thiết bị gây nhiễu và ra-đa chỉ thị mục tiêu của địch từ trên máy bay, do đó chủ động đối phó với các loại tên lửa chống ra-đa của đối phương. Gần đây, Trung Quốc đã phát triển hệ thống ra-đa mạng pha cơ động K904 được lắp trên hai xe tải loại 6x6 bánh. Trong đó, một xe chở an-ten mạng pha, một xe chở khí tài ra-đa. Thời gian triển khai hệ thống K904 khoảng 10 phút, tầm phát hiện của ra-đa với các trận địa pháo 25km, các trận địa pháo phản lực phóng loạt 18km.

Để tăng cường sức cơ động cho ra-đa trinh sát, định vị mục tiêu pháo binh, tên lửa đất đối đất, LB Nga đã phát triển các hệ thống ra-đa điển hình, được quân đội các nước đánh giá cao. Ra-đa IRL-331 lắp trên xe chiến đấu hoặc đi kèm với đội hình pháo tự hành 122mm và 152mm kiểu 2S3. Ra-đa IRL-331 có tầm phát hiện từ 8km đến 10km với các mục tiêu là pháo tự hành, xe tăng đang cơ động, sai số cự ly khoảng 50m. Quân đội Nga còn được trang bị hệ thống ra-đa trinh sát chiến trường và định vị pháo SNAR-10 bố trí trên xe thiết giáp bánh xích hoặc bánh lốp, có khả năng phát hiện điểm chạm của đạn pháo ở cự ly 10km và phát hiện mục tiêu cơ động ở cự ly 16km. CH Séc bố trí ra-đa trinh sát, định vị mục tiêu Tesla BR-2140 lên xe Snezka, sử dụng kết hợp với máy đo xa la-de, thiết bị quan sát tạo ảnh nhiệt, ca-mê-ra truyền hình hoạt động ngày-đêm cho phép phát hiện mục tiêu cơ động ở cự ly từ 7km đến 10km. Lục quân Mỹ phát triển hàng loạt hệ thống ra-đa trinh sát, định vị mục tiêu lắp trên xe như ra-đa Tracer, Strike-2, LRA3S... Ra-đa LRA3S lắp máy thu định vị vệ tinh GPS đặt trên xe việt dã cơ động cao, có khả năng trinh sát phạm vi rộng. Đối với mục tiêu ở cự ly dưới 10km, ra-đa phát hiện, định vị chính xác vị trí mục tiêu với sai số cự ly dưới 60m. Ra-đa còn hoạt động tốt trong điều kiện thời tiết không thuận lợi, ở khu vực chiến trường có nhiều khói, bụi...

Hướng nghiên cứu giảm nhẹ khối lượng, thu hẹp thể tích cho ra-đa được các nước chú ý phát triển và đã có hàng loạt kiểu loại ra-đa trinh sát, định vị mục tiêu cho pháo dạng mang vác, lắp trên giá ba chân và lắp đặt trên xe cơ động nhanh hạng nhẹ. Lục quân Mỹ đã phát triển ra-đa trinh sát, định vị pháo cối LCMR kiểu mang vác, nặng 55kg, dùng cho hai người, triển khai và thu hồi trong khoảng 20 phút. Ra-đa LCMR định vị chính xác các trận địa pháo cối; khả năng giám sát 3600 về phương vị, cự ly phát hiện hiệu quả tới 8km đối với cối 81mm và 10km đối với cối 120mm. Ra-đa mang vác thường sử dụng sóng dạng xung Đốp-lơ kết hợp bức xạ liên tục, dải tần điều biến và xử lý so sánh tín hiệu nhằm tăng khả năng chống nhiễu, nhận biết và phân biệt tốt mục tiêu, hoạt động bí mật. Nhiều nước đã phát triển ra-đa dạng mô-đun, dễ thao tác tháo lắp, bảo đảm cho người lính mang vác, cơ động nhanh trên chiến trường.

Giang Đức Hiếu