Phòng ngừa là chính, kết hợp hiện đại với truyền thống

Quân đội không chỉ là lực lượng nòng cốt khắc phục sự cố, thảm họa về môi trường, xử lý chất độc hóa học tồn lưu sau chiến tranh... mà còn chủ động thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường (BVMT), nhất là khi hoạt động quân sự, sản xuất quốc phòng, bảo đảm kỹ thuật... mang tính đặc thù, đòi hỏi yêu cầu cao về BVMT.

Bộ Quốc phòng xác định: BVMT là một trong những yếu tố quan trọng bảo đảm sức khỏe bộ đội, tăng hiệu quả hoạt động quân sự, sản xuất quốc phòng-kinh tế của các đơn vị, doanh nghiệp. Thực hiện Quyết định 64-QĐ/TTg của Thủ tướng Chính phủ về xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, các cơ quan chức năng Bộ Quốc phòng đã điều tra, xác định trong toàn quân có 15 cơ sở thuộc diện này. Từ năm 2003 đến nay, 10 cơ sở đã được khắc phục, xử lý, đưa ra khỏi danh sách gây ô nhiễm nghiêm trọng. Đây là tiến độ khá nhanh so với nhiều bộ, ngành, địa phương khác. 5 cơ sở còn lại đã báo cáo Nhà nước và xây dựng kế hoạch thực hiện, trong đó 2 cơ sở chế biến mủ cao su của Binh đoàn 15 sẽ giải quyết xong trong hai năm tới.

Nhiệm vụ sản xuất quốc phòng, bảo đảm kỹ thuật mang tính đặc thù để đáp ứng yêu cầu chất lượng cao của vũ khí trang bị kỹ thuật, nhưng cũng gây độc hại không nhỏ cho môi trường, như các dây chuyền sản xuất thuốc phóng, thuốc nổ; mạ có thành phần kim loại nặng, xi-a-nua; sử dụng dầu mỡ bảo quản, hóa chất tẩy rửa... Nhiều cơ sở đã lắp đặt hệ thống hút khí độc, xử lý nước thải (tách kim loại nặng, khử tính độc của xi-a-nua) bảo đảm đạt tiêu chuẩn mới xả ra môi trường. Trung tâm Công nghệ xử lý môi trường (Binh chủng Hóa học) đã tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm tra, khảo sát, tư vấn thiết kế, lắp đặt, hướng dẫn công nghệ xử lý nước thải, khí thải đạt tiêu chuẩn tại nhiều nhà máy, bệnh viện, cơ sở CNQP...

Đại tá Đặng Hữu Hồng, Phó cục trưởng Cục Quản lý công nghệ, Tổng cục Công nghiệp quốc phòng (CNQP) đánh giá: Từ khi có Luật Bảo vệ môi trường và Chỉ thị 97/CT-BQP ngày 11-7-2005 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, công tác BVMT của Tổng cục CNQP đã có nhiều tiến bộ, đạt kết quả quan trọng. Tổng cục đã xây dựng “Quy định bảo vệ môi trường”; phối hợp với cơ quan chức năng Bộ Quốc phòng, dưới sự chủ trì của Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng “Kế hoạch hỗ trợ kỹ thuật mới, bảo vệ môi trường và đánh giá tác động môi trường đối với các cơ sở CNQP”. Một trong các mục tiêu của kế hoạch là hỗ trợ các cơ sở CNQP ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật-công nghệ và quản lý môi trường; đến năm 2010, xây dựng và ban hành hướng dẫn kỹ thuật lập báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với các dự án đầu tư cho loại hình đặc thù sản xuất quốc phòng, như sản xuất thuốc phóng, thuốc nổ, đạn dược, xử lý chất thải CNQP. Theo kế hoạch dự kiến đến năm 2015, có 80% cơ sở CNQP thực hiện chế độ giám sát, báo cáo định kỳ về tình hình BVMT; 50% cơ sở CNQP được hỗ trợ áp dụng công nghệ sản xuất sạch, hoặc được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn môi trường.

Thời gian qua, hầu hết các đơn vị, cơ sở CNQP được đầu tư mới đã lập báo cáo tác động môi trường theo đúng quy định; các cơ sở đi vào sản xuất bước đầu đã thực hiện báo cáo hiện trạng môi trường, có chương trình quan trắc, giám sát chất thải và đề ra biện pháp giảm ô nhiễm môi trường. Các cơ sở CNQP có nguy cơ ô nhiễm cao như Z113, Z127, Z117, Z131, X114... đã triển khai các dự án xử lý chất thải công nghiệp (mỗi dự án tại Z127, Z117 tổng kinh phí hơn 4 tỷ đồng); hiện 4 dự án đã đi vào hoạt động. Tuy nhiên, hầu hết các nhà máy quốc phòng được thiết kế, xây dựng trước khi có Luật Bảo vệ môi trường, nên việc thiết kế, xây dựng hệ thống xử lý chất thải công nghiệp triệt để, không ảnh hưởng đến mặt bằng sản xuất sẵn có vẫn là “bài toán khó” và đòi hỏi kinh phí không nhỏ.

Hướng tới bệnh viện “sạch”, công nghệ thân thiện

Từ năm 2002, Bệnh viện 103 (Học viện Quân y) đã được đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải bệnh viện công suất 500m³/ngày đêm; sử dụng công nghệ lý-hóa-sinh. Tháng 11-2007, bệnh viện tiếp tục được đầu tư lò đốt rác thải y tế với dây chuyền công nghệ của nước ngoài, công suất 50kg/giờ. Theo Thượng tá, tiến sĩ Kiều Chí Thành, Chủ nhiệm Khoa Chống nhiễm khuẩn của bệnh viện, cả hai dây chuyền trên đều duy trì hoạt động thường xuyên. Qua kiểm tra gần đây nhất (tháng 5-2008) của cơ quan chức năng bảo vệ môi trường, các mẫu nước thải và khí thải (tại lò đốt rác thải) đều đạt tiêu chuẩn Việt Nam và được phép thải ra môi trường. Bệnh viện còn tổ chức tốt việc thu gom, phân loại rác từ đầu nguồn (các phòng, khoa, ban...) đồng thời duy trì đều đặn nhật ký vận hành của hệ thống xử lý nước thải, rác thải.

Đại tá, Tiến sĩ Hoàng Mạnh An, Giám đốc Bệnh viện 103 cho biết: Là cơ sở khám, chữa bệnh, đào tạo y tế, với lưu lượng bệnh nhân, cán bộ, công nhân viên, học viên đông, mặt bệnh phức tạp, đứng chân ở địa bàn thành phố, bệnh viện đặc biệt quan tâm đến công tác BVMT. Qua thanh tra, kiểm tra của cơ quan chức năng có thẩm quyền, bệnh viện đều được đánh giá đạt các chỉ tiêu về môi trường, đặc biệt là với hệ thống xử lý nước thải, rác thải. Các loại rác thải sinh hoạt, rác thải y tế, rác thải độc hại... đều được phân loại, xử lý đúng quy định. Nhờ làm tốt công tác chống nhiễm khuẩn, bảo vệ môi trường, các đợt bệnh viện tham gia ngăn chặn, dập tắt bệnh dịch nguy hiểm như cúm gia cầm, nhiễm phẩy khuẩn tả, sốt xuất huyết... không có cán bộ, nhân viên, người nhà bệnh nhân nào bị lây nhiễm qua tiếp xúc tại bệnh viện.

Mới đây, Cục Khoa học-Công nghệ và Môi trường (KH-CN-MT) Bộ Quốc phòng chủ trì kiểm tra việc thực hiện quy định về BVMT tại 13 bệnh viện trong quân đội, cho thấy hầu hết các bệnh viện đều được đầu tư xây dựng hệ thống xử lý nước thải, rác thải. Tuy nhiên, khó khăn, bất cập hiện nay là nguồn kinh phí để duy trì hoạt động rất hạn hẹp; một số hệ thống thiếu đồng bộ. Có bệnh viện, chủ đầu tư chưa lập báo cáo đánh giá tác động môi trường; chưa hoàn thành thủ tục, giấy phép xả chất thải ra môi trường... Để duy trì hoạt động hiệu quả của hệ thống xử lý, sự nỗ lực, chủ động của các cơ sở là hết sức quan trọng, như khẳng định của Giám đốc Bệnh viện 103 Hoàng Mạnh An: Bệnh viện quyết định trích một phần nguồn thu từ hoạt động dịch vụ y tế, bảo đảm tốt nhất về kinh phí, hóa chất... cho xử lý chất thải, BVMT, chống nhiễm khuẩn...

Công tác BVMT trong quân đội được xác định theo phương châm phòng ngừa là chính; kết hợp giữa công nghệ hiện đại với phương pháp truyền thống. Theo Đại tá Trần Ngọc Tâm, Trưởng Phòng Quản lý môi trường, Cục KH-CN-MT: Cùng với quan tâm bảo đảm kinh phí BVMT, các dự án đầu tư trong quân đội cần đặc biệt quan tâm bảo đảm trang thiết bị hợp cách về BVMT. Để tạo sự phát triển bền vững, thay thế dần việc xử lý "sau đường ống", quy trình công nghệ cần được đầu tư theo hướng "công nghệ xanh"(rất ít chất thải), "công nghệ sạch” (chất thải được xử lý ngay trong quá trình sản xuất) và "công nghệ thân thiện với môi trường” (sử dụng nguyên liệu, năng lượng sạch, chất thải có khả năng tái chế).

Bộ Quốc phòng chủ trương xây dựng kế hoạch hành động BVMT, phát triển bền vững trong thời kỳ hội nhập; phối hợp với các bộ, ngành, địa phương quy hoạch môi trường hợp lý theo hướng: "Quy hoạch, bố trí quốc phòng kết hợp với phát triển kinh tế, phù hợp với tình hình mới, bảo đảm phát triển bền vững quốc phòng và kinh tế".

Bài và ảnh: PHẠM QUÂN-NGỌC HƯNG