Trong những thập niên gần đây, quân đội các nước đã tích cực đầu tư phát triển và hiện đại hoá xe vận tải quân sự nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm hậu cần và cơ động lực lượng trong chiến tranh công nghệ cao. Nhu cầu trang bị xe vận tải quân sự thế hệ mới thay thế xe thế hệ cũ cũng trở nên cấp bách, nhất là trong điều kiện ngày càng khó khăn về nhiên liệu và chi phí vận chuyển. Tuy nhiên, việc phát triển xe vận tải quân sự thế hệ mới cũng gặp không ít trở ngại về công nghệ chế tạo và giá thành sản phẩm. Cách tốt nhất để xử lý hàng vạn chiếc xe vận tải có trong trang bị là cải tiến, nâng cấp chúng theo tiêu chuẩn xe thế hệ mới.

Xe vận tải quân sự chở tên lửa Shahab trong một buổi diễu hành tại Tehran, I-ran (ảnh internet)

Phát triển xe vận tải quân sự thế hệ mới được tập trung vào các cường quốc sản xuất xe quân sự, bao gồm các nước khối NATO, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, I-xra-en, Nam Phi... Mỹ đang triển khai chương trình phát triển xe vận tải chiến thuật đa dụng để thay thế các xe vận tải cũ, có trọng tải dưới 5 tấn. Thực hiện chương trình này là các công ty chế tạo xe quân sự nổi tiếng, gồm: Công ty Đai-mơn Cry-xtơ, Pho và AM Giơ-nơ-ran. Quân đội CHLB Đức đang đầu tư phát triển xe vận tải thế hệ thứ ba với độ tin cậy hoạt động và an toàn cao. Hãng chế tạo xe quân sự MAN (CHLB Đức) phát triển hệ xe vận tải chiến thuật HX các dạng từ 4x4 bánh đến 10x10 bánh và hệ xe vận tải cơ động KAT tính năng cao. Các xe thế hệ mới được ứng dụng các công nghệ tiên tiến, đặc biệt là kỹ thuật số hoá vào thiết kế, chế tạo và điều khiển. Trên xe vận tải thế hệ mới lắp các hệ thống điều khiển, kiểm soát, truyền tin và trinh sát, giám sát tiên tiến. Nhờ các hệ thống này, cho phép nhân viên điều khiển xe nhận biết về tình hình chiến trường, tình trạng kỹ thuật xe đang hoạt động và thông tin cho chỉ huy vị trí, tình hình hoạt động cũng như khả năng kiểm soát vật tư, hàng hoá trong quá trình vận chuyển. Xe thế hệ mới còn ứng dụng kỹ thuật điều khiển tự động trên các bánh lái, hệ thống chuyền động, lắp đặt hệ thống chống bó cứng phanh điện tử ABS... nhằm nâng cao độ an toàn của xe.

Xe vận tải quân sự phát triển mạnh còn bởi được ứng dụng hệ thống bốc dỡ hàng kiểu mô-đun (DROP) hoặc hệ thống chuyển tải hàng hoá tự động (PLS). Các hệ thống DROP và PLS cho phép giảm bớt nhân lực để chuyển tải hàng từ nhà máy, kho tàng đến vị trí tập kết trên chiến trường và trận địa. Quân đội Mỹ đã trang bị xe vận tải quân sự ứng dụng hệ thống PLS, loại 10x10 bánh, chuyên chở lượng hàng tới 10 tấn, khả năng cơ động cao. Các xe vận tải hạng nặng trang bị hệ thống DROP và PLS sử dụng để chuyên chở lượng hàng hoá lớn theo kiện, công-ten-nơ hoặc dùng để chuyên chở xe tăng và các loại vũ khí, phương tiện quân sự hạng nặng khác.

Đa năng hoá và đi-ê-den hoá động cơ là đặc điểm nổi bật của xe vận tải quân sự thế hệ mới. Quân đội Mỹ phát triển các thế hệ xe vận tải tự hành hạng nặng có tính năng xếp, dỡ trọn gói, như xe bán rơ-moóc M1000 và xe kéo M1070. Các nước Anh, Pháp, Nhật Bản đã phát triển nhiều kiểu loại xe vận tải chiến thuật đa dụng, hoạt động tốt trên các điều kiện địa hình, thời tiết phức tạp. Để nâng cao hiệu quả kinh tế, các xe quân sự thế hệ mới dần chuyển từ động cơ dùng xăng sang dùng động cơ dầu đi-ê-den. Hãng Rơ-nôn (Pháp) phát triển hệ xe vận tải quân sự Kerax sử dụng động cơ đi-ê-den công suất từ 265 đến 412 mã lực và xe Sherpa công suất từ 180 đến 210 mã lực. Nga và Trung Quốc đang cải tiến mạnh mẽ xe vận tải quân sự chuyển sang dùng động cơ dầu đi-ê-den. Những hệ xe mới Ural, Kamaz, Gaz, Zil, Kraz, Maz của Nga hay Dongfeng EQ, CA của Trung Quốc phần lớn sử dụng động cơ đi-ê-den và tiếp tục được xuất khẩu ra nhiều nước trên thế giới.

Xu hướng lắp lên xe các loại giáp nhằm nâng cao khả năng tự bảo vệ của xe vận tải quân sự được các nước Tây Âu và Mỹ chú trọng. Xe vận tải sử dụng ráp bảo vệ tích hợp, kết cấu mô-đun có khả năng phòng hộ cao, chống được đạn 7,62mm bắn ở cự ly gần. Lục quân các nước NATO đã trang bị xe lắp giáp bảo vệ ở buồng lái, thiết kế đáy xe hai lớp, ghế ngồi đàn hồi để chống mìn. Quân đội một số nước còn chú trọng ứng dụng vật liệu và kết cấu xe kiểu mới, nhằm hạn chế sự bức xạ nhiệt, bức xạ điện từ, giúp xe có khả năng tàng hình, làm cho đối phương khó trinh sát, phát hiện bằng các thiết bị trinh sát hiện đại. Một số nước khác như Nga, Trung Quốc, Nam Phi, Ấn Độ nâng cấp khả năng tự bảo vệ của xe bằng cách tăng cường độ bền, sự thích nghi trong mọi điều kiện địa hình, thời tiết; nâng cao tốc độ việt dã và khả năng vượt chướng ngại vật. Các hệ xe mới như Ural, Kamaz có khả năng lội ngầm ở độ sâu từ 0,8m đến 1,2m; tốc độ hành trình đạt từ 80km/h đến 120km/h. Khả năng cơ động cao giúp cho xe phòng tránh hiệu quả hơn trước sự tiến công của các loại vũ khí công nghệ cao của đối phương.

HOÀNG HỒNG PHƯƠNG