Pháo phản lực phóng loạt giữ vai trò quan trọng trong hệ thống hỏa lực mặt đất hiện nay, sử dụng để tiêu diệt các mục tiêu diện, có vị trí chiến lược trong khu vực phòng thủ và các mục tiêu trọng yếu trên chiến trường. Vì vậy, pháo phản lực phóng loạt luôn được quân đội các nước quan tâm cải tiến, nâng cấp và phát triển, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ chiến đấu trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao.

Là loại vũ khí chiến đấu hiệu quả, nên pháo phản lực phóng loạt ngày càng được phát triển hoàn thiện hơn. Những tiến bộ về công nghệ vật liệu, điều khiển và tự động hóa đã và đang ứng dụng mạnh mẽ vào cải tiến, nâng cấp, chế tạo pháo phản lực phóng loạt thế hệ mới, khiến chúng không ngừng nâng cao uy lực chiến đấu, khả năng cơ động và độ chính xác bắn. Thực tiễn nghiên cứu phát triển và nâng cấp các hệ thống pháo phản lực phóng loạt của quân đội các nước trên thế giới cho thấy, xu hướng chung hiện nay là nâng cao mật độ hỏa lực, khả năng sát thương của đạn, tăng tầm bắn, tự động hóa quá trình chuẩn bị bắn và hiện đại hóa các phương tiện, khí tài hỗ trợ của pháo.

Hệ thống pháo phản lực phóng loạt Uragan 9K57 của Nga.(Ảnh internet)

Tăng tầm bắn cho các hệ thống pháo phản lực phóng loạt trở thành yêu cầu hàng đầu trong các chương trình nghiên cứu phát triển và dự án nâng cấp vũ khí. Trên cơ sở phát triển công nghệ vật liệu, thuốc phóng-thuốc nổ, các loại đạn pháo phản lực (chủ yếu ở dạng tên lửa rốc-két) được chế tạo bằng vật liệu độ bền cao, sử dụng thuốc phóng xung lực lớn để đẩy đạn đi xa. Các loại tên lửa rốc-két còn được thiết kế mới, có kết cấu phù hợp để tạo ra quỹ đạo bay tối ưu. Nga đã cải tiến đạn rốc-két của hệ thống pháo phản lực phóng loạt Grad nâng tầm bắn tới 41km. Cũng bằng việc cải tiến động cơ rốc-két, hệ thống pháo phản lực phóng loạt Smerch của Nga đã nâng tầm bắn tới 90km, trong khi đường kính và khối lượng của đạn không thay đổi đáng kể. Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Ba Lan và một số nước khác đã cải tiến, nâng tầm bắn của các hệ thống pháo phản lực phóng loạt tăng từ 40km đến 80km. Trên cơ sở các hệ thống pháo phản lực phóng loạt mua của Liên Xô (trước đây) và LB Nga hiện nay, Trung Quốc đã cải tiến, nâng cấp và phát triển các thế hệ pháo phản lực phóng loạt mới với kết cấu đạn riêng biệt. Điển hình là hệ thống pháo phản lực phóng loạt WS-1 sử dụng tên lửa rốc-két có động cơ nhiên liệu rắn hai tầng, thiết kế mới bảo đảm rốc-két duy trì vận tốc bay ổn định trên đường bay, nâng cao độ chính xác bắn. Đạn pháo WS-1 còn lắp được nhiều loại đầu đạn như đầu nổ sát thương ZDB-2B, đạn "mẹ-con" SZB, đạn khói YBD-1... Mỹ cũng đã cải tiến hệ thống pháo phản lực phóng loạt M270, nâng tầm bắn của đạn từ 32km lên tới 45km, đồng thời nâng cao độ chính xác bắn của đạn bằng các thiết bị cảm biến hình ảnh thế hệ mới, bảo đảm tiêu diệt hiệu quả mục tiêu trên chiến trường.

Phát triển đạn thế hệ mới cho các hệ thống pháo phản lực phóng loạt, bảo đảm cho chúng đa năng hơn trở thành nội dung chủ yếu của các nước. Về kết cấu, đạn pháo phản lực phóng loạt là kiểu tên lửa rốc-két, giá thành chế tạo rẻ hơn so với các loại đạn tên lửa đất đối đất cấp chiến dịch. Đạn rốc-két phản lực còn bảo đảm các yếu tố về độ an toàn cao cho xạ thủ, sử dụng tốt trong mọi điều kiện thời tiết, khí hậu, thời gian triển khai và phản ứng nhanh. LB Nga và các nước khối NATO, Trung Quốc, Ấn Độ, Nam Phi đã triển khai các chương trình phát triển đạn động năng, đạn rốc-két kiểu "mẹ-con" hay đạn cát-xét mang đạn con thông minh lắp ngòi nổ xen-xơ để nâng cao hiệu quả chiến đấu. Các loại đạn phản lực chứa đạn con lắp ngòi tự dẫn có khả năng tiêu diệt xe tăng, xe thiết giáp có trang bị giáp bảo vệ tiên tiến. LB Nga đã phát triển các loại đạn phản lực kiểu cát-xét chứa mìn chống tăng hoặc mìn sát thương bộ binh sử dụng cho pháo phản lực phóng loạt Grad BM-21 cải tiến. Quân đội khối NATO và nhiều nước trên thế giới đã phát triển đạn phản lực có tính năng rải mìn chống tăng, chống bộ binh, tạo màn khói, đạn gây nhiễu điện tử và đạn chiếu sáng trang bị cho các hệ thống pháo phản lực phóng loạt thế hệ mới.

Nâng cao khả năng cơ động, hiện đại hóa các trang bị khí tài bổ trợ, đồng bộ luôn gắn liền với sự phát triển của pháo phản lực phóng loạt. Gần đây, Pháp đã phát triển hệ thống dẫn đường bằng vệ tinh hỗ trợ cho pháo phản lực phóng loạt 227mm, bảo đảm cho pháo có khả năng triển khai chiến đấu mà không cần trinh sát trước. Ấn Độ và một số nước Trung Đông mua hệ thống pháo phản lực phóng loạt 9A52-M Smerch mới nâng cấp của Nga, trong đó bao gồm cả các hệ thống điều khiển hỏa lực tự động Vivariy, xe phóng 9A52-2, xe nạp đạn kiêm vận chuyển đạn 9T234-2. Trung Quốc phát triển hệ thống pháo phản lực phóng loạt 300mm kiểu A100 rất giống với hệ thống Smerch của Nga, trong đó có hệ thống đồng bộ thiết bị gây nhiễu điện tử để chống lại sự trinh sát, định vị mục tiêu nhanh của đối phương. Công nghệ thông tin và tự động hóa đang được ứng dụng mạnh mẽ vào hoạt động cải tiến, nâng cấp các hệ thống pháo phản lực phóng loạt. Các hệ thống khí tài mới giúp các pháo thủ rút ngắn thời gian tính toán, chuẩn bị phần tử bắn, bảo đảm cho pháo cơ động nhanh và tiêu diệt mục tiêu chính xác.

Phạm Tiến Đức