Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X đang tiến hành thảo luận quyết định những vấn đề hệ trọng, trong đó có đề án: “Xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế”. Đây là một vấn đề có ý nghĩa quan trọng cả trước mắt và lâu dài. Phóng viên báo Quân đội nhân dân đã có dịp gặp gỡ, trao đổi với Phó giáo sư, Tiến sĩ, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Dương - nguyên là Cục trưởng Cục Khoa học-Công nghệ-Môi trường, Bộ Quốc phòng về đội ngũ trí thức trong quân đội.

“Công cuộc đổi mới đã đào tạo nên đội ngũ trí thức mới”

Thiếu tướng, PGS-TS Nguyễn Ngọc Dương.
PGS-TS, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Dương đã khẳng định với chúng tôi: Công cuộc đổi mới toàn diện đất nước hơn 20 năm qua đã đào tạo nên đội ngũ trí thức mới. Trí thức là những người lao động trí óc, có trình độ học vấn cao về lĩnh vực chuyên môn nhất định, có phương pháp tư duy độc lập, năng lực sáng tạo, truyền bá và làm giàu tri thức, tạo ra những sản phẩm tinh thần và vật chất có giá trị xã hội. Trí thức là một tầng lớp thuộc thượng tầng kiến trúc xã hội, có vai trò mở đường cho sự phát triển của xã hội, đại diện tư tưởng, xu hướng phát triển xã hội. Bộ phận tinh hoa trong đội ngũ trí thức tiêu biểu trí tuệ của dân tộc, được xã hội suy tôn là hiền tài của đất nước, là “nguyên khí quốc gia”. Trong quân đội, rất cần có đội ngũ trí thức giỏi để nghiên cứu định ra đường lối chiến lược, sách lược quân sự, sáng tạo cách đánh và thiết kế, chế tạo vũ khí trang bị kỹ thuật; nghiên cứu các giải pháp để khai thác hiệu quả vũ khí, khí tài trang bị, nhất là trong chiến tranh công nghệ cao đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.

Các chế độ trước đây ở nước ta đều rất coi trọng việc “chiêu hiền, đãi sĩ”. Ngay khi nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh với tài thao lược của mình đã cùng Trung ương Đảng tập hợp, bố trí sử dụng rất nhiều nhân sĩ yêu nước, trí thức có tài tham gia gánh vác việc nước. Những nhân sĩ, trí thức như Huỳnh Thúc Kháng, Bùi Bằng Đoàn, Ngô Gia Khảm, Trần Đại Nghĩa, Tôn Thất Tùng, Lương Định Của... được Bác Hồ tập hợp, đã phát huy hết khả năng, tâm huyết của mình phụng sự đất nước. Hòa bình lập lại trên miền Bắc, Đảng, Nhà nước ta đã thành lập những trung tâm đào tạo trí thức lớn như: Đại học Bách khoa, Tổng hợp, các viện nghiên cứu; tập hợp trí thức vào các hội nghề nghiệp; tuyển chọn cán bộ, thanh niên, học sinh, sinh viên tiêu biểu gửi đi đào tạo ở nước ngoài... Sau khi thống nhất đất nước, đặc biệt là từ năm 1986 đến nay, thực hiện công cuộc đổi mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng, đội ngũ trí thức phát triển nhanh về số lượng, chất lượng. Trí thức nước ta đã có những đóng góp tích cực vào việc xây dựng luận cứ khoa học, hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; nghiên cứu tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng cao, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc.

Đối với quân đội ta, trong cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, có rất nhiều nhà trí thức giỏi từ nước ngoài trở về, được đào tạo từ các trường trong và ngoài nước bổ sung vào quân đội. Đảng và Nhà nước quan tâm, cử nhiều cán bộ, chiến sĩ đi đào tạo ở trong nước và nước ngoài, nhờ đó đã hình thành đội ngũ trí thức trong quân đội ngày càng phát triển cả về số lượng, chất lượng. Trí thức quân đội đã nghiên cứu, sáng tạo cách đánh phù hợp với điều kiện nước ta; khai thác hiệu quả VKTBKT do bạn viện trợ để đánh địch, đồng thời nghiên cứu chế tạo nhiều loại vũ khí đặc thù Việt Nam, tạo ra nhiều sản phẩm, vật tư kỹ thuật phục vụ công tác bảo đảm kỹ thuật. Hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới đất nước, đội ngũ trí thức quân đội tiếp tục phát triển, được bổ sung từ nhiều nguồn, chất lượng tốt, có những chuyên ngành mũi nhọn không chỉ của quân đội mà còn ở cấp quốc gia và khu vực.

Kế thừa và phát triển trong đào tạo trí thức quân sự

 

Hướng dẫn học viên sử dụng xe điều khiển tên lửa tại Học viện Phòng không-Không quân. Ảnh: T.H

 
Đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong giai đoạn cách mạng mới, việc đào tạo đội ngũ trí thức quân đội có vai trò đặc biệt quan trọng. PGS-TS, Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Dương khẳng định: Cán bộ, sĩ quan quân đội trước hết phải là những nhà trí thức kiểu mẫu. Để xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại Quân đội ta luôn chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ đức, tài, “vừa hồng, vừa chuyên”, lấy bản lĩnh chính trị, chất lượng đội ngũ cán bộ, sĩ quan làm trung tâm, coi trọng nâng cao trình độ người lính kết hợp với VKTBKT hiện đại để hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, tham gia phát triển kinh tế đất nước. Phần lớn tiến bộ khoa học - công nghệ mới trên thế giới xuất phát từ nghiên cứu phục vụ quân sự và thành tựu nghiên cứu khoa học-công nghệ đều được ứng dụng vào hoạt động quân sự. Do vậy, đào tạo đội ngũ cán bộ chỉ huy có trình độ cao, nắm vững quy luật, hình thái chiến tranh và chỉ huy, làm chủ, khai thác hiệu quả VKTBKT tiên tiến là yêu cầu khách quan, tất yếu của quân đội ta. Trong đào tạo cán bộ quân đội, cần kế thừa kinh nghiệm trước đây, kết hợp giữa đào tạo trong nước và nước ngoài, đào tạo sát thực tế của quân đội, phù hợp điều kiện trong nước. Bên cạnh việc gửi cán bộ đào tạo ở các nước truyền thống, cần chủ động hợp tác, gửi cán bộ đào tạo ở các nước khác có trình độ khoa học - công nghệ quân sự tiên tiến.

Tuy vậy, chúng ta cần khắc phục những điểm yếu của trí thức quân đội hiện nay. Đó là trình độ ngoại ngữ bất cập, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào công việc còn hạn chế. Trong điều kiện hội nhập quốc tế, ngoại ngữ giữ vai trò quan trọng, là phương tiện tốt nhất để cán bộ trao đổi, học tập kinh nghiệm từ các nước bạn để nâng cao trình độ cho mình. Cần xây dựng xã hội học tập và phong trào học tập, rèn luyện thường xuyên trong quân đội. Mặt khác cần khắc phục sự mất cân đối trong đào tạo giữa các ngành nghề hiện nay, đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu sử dụng của các ngành. Có nhiều ngành đào tạo, phát triển trí thức trình độ cao như cán bộ quản lý cấp cao; đào tạo chưa thực chất, mới chỉ quan tâm đến bằng cấp mà chưa quan tâm đến tri thức.

Bố trí sử dụng trí thức trong quân đội bảo đảm tính hiệu quả

Thiếu tướng Nguyễn Ngọc Dương kể: Tôi làm nghiên cứu sinh ở Trường pháo binh Pen-gia (Liên Xô trước đây). Nhà trường này có học viên của 24 nước theo học, kết quả học tập của học viên Việt Nam luôn nằm trong tốp đầu. Nhưng khi về nước, do bố trí không phù hợp hoặc môi trường, điều kiện công tác khó khăn, học viên không phát huy được khả năng. Nhiều chuyên gia của bạn sang nước ta làm việc, họ rất thán phục về sự tiếp thu và sức sáng tạo của các nhà khoa học quân đội ta. Để phát huy năng lực của các nhà trí thức quân đội, cơ quan chức năng phải bố trí sử dụng cán bộ vào nơi có môi trường làm việc phù hợp, tin tưởng ở các nhà khoa học, đặc biệt là có chế độ, chính sách đãi ngộ bảo đảm sự tôn vinh, tôn trọng nhà khoa học, đánh giá đúng sự cống hiến của trí thức. Cần sử dụng trí thức quân đội theo nhiệm vụ, mạnh dạn giao phụ trách các chương trình, đề tài trọng điểm, cụ thể, như thế mới đạt hiệu quả cao.

Hiện nay, quân đội ta còn hành chính hóa chức danh, có trường hợp giao đề tài cho cán bộ quản lý phụ trách, tuy làm chủ nhiệm đề tài nhưng chưa thật đúng chuyên môn đã đào tạo. Để thu hút trí thức bên ngoài vào quân đội, cần cải tiến chế độ, chính sách và xây dựng phụ cấp chức danh khoa học hợp lý. Qua các cuộc kháng chiến và thực hiện công cuộc đổi mới, quân đội ta đã xây dựng, rèn luyện được đội ngũ trí thức rất quý giá, có nhiều người vì giới hạn độ tuổi đã nghỉ công tác quản lý, nhưng trí tuệ và kinh nghiệm còn rất phong phú. Đảng, Nhà nước, quân đội cần nghiên cứu, tổ chức cho các nhà khoa học có điều kiện cống hiến, tham gia hoặc chủ nhiệm các đề tài, chương trình nghiên cứu, tạo điều kiện để các nhà trí thức có điều kiện phát huy trí tuệ, kinh nghiệm và toàn tâm cho hoạt động nghiên cứu của mình.

HƯƠNG HỒNG THU (thực hiện)