Trung tướng Lê Xuân Lựu cùng vợ (thứ hai bên phải sang), con gái (ngoài cùng bên phải) cùng các cháu.

Trung tướng Lê Xuân Lựu sinh ra, lớn lên trên mảnh đất giàu truyền cách mạng, tại xã Sơn Lễ, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Sớm giác ngộ, ông đã tham gia hoạt động cách mạng trước tháng 8-1945. Đầu năm 1946, ông là huyện ủy viên và được cử đi học lớp Nguyễn Ái Quốc II tại Hà Đông. Sang năm 1947 ông được điều động vào quân đội, bổ nhiệm làm chính trị viên đại đội. Từ đó ông đã trực tiếp tham gia chiến đấu ở nhiều chiến trường. Là một cán bộ quân sự, chính trị song toàn, chỉ huy, lãnh đạo đơn vị chiến đấu ngoan cường, dũng cảm, sáng tạo, giành nhiều thắng lợi. Nhờ thực tiễn chiến đấu trên mặt trận, tinh thần đồng cam, cộng khổ với nhân dân và đồng đội nên ông được mọi người yêu mến, tin tưởng.

Kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Lê Xuân Lựu là Trung đoàn trưởng Long Châu Sa, được cử đi đào tạo tại Viện Hàn lâm khoa học xã hội Liên Xô (cũ). Với lý luận được trang bị và kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, những vấn đề lý luận và thực tế cuộc sống đặt ra chưa được giải đáp qua các lớp học ngắn trước đây đã được ông lý giải có lý, có tình và chính ông đã thường xuyên tự học tập, hoàn thiện mình để đóng góp tư duy khoa học và kinh nghiệm thực tiễn vào sự nghiệp xây dựng và chiến đấu của quân đội. Năm 1964, sau ba năm làm chủ nhiệm khoa Kinh tế - Chính trị của Trường trung cao Quân đội, ông được cử đi trên đoàn tàu không số, trở lại chiến trường miền Nam chiến đấu.

Thời kỳ gay go, quyết liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang diễn ra, ông đã tham gia chiến dịch Bình Giã với cương vị Phó chính ủy kiêm Chủ nhiệm chính trị chiến dịch. Tại Đồng Xoài, đơn vị ông đã đánh đòn đau vào "chiến tranh cục bộ" của kẻ thù. Kết thúc chiến dịch ông được điều về giữ chức chính ủy Sư đoàn 5, cùng đơn vị giành nhiều thành tích xuất sắc. Với cương vị Bí thư dân chính đảng phụ trách hướng Đông Bắc đánh vào Sài Gòn, đơn vị ông đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Cái tên thân thương Sáu An - tên thường gọi của Trung tướng Lê Xuân Lựu hồi đó tiếp tục giữ các trọng trách quan trọng khác: Phó chính ủy Trung đoàn 10, Mặt trận Đông Bắc Căm-pu-chia, Phó chính ủy Quân khu 7, Chính ủy Binh đoàn 232 trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Ông Lê Xuân Lựu đã có những đóng góp về quân sự, chính trị ở cấp chiến dịch - chiến lược góp phần cùng toàn Đảng, toàn quân, toàn dân đánh thắng "chiến tranh đặc biệt" và "chiến tranh cục bộ" trên chiến trường Nam Bộ, được đồng chí, đồng đội tin tưởng, quý mến.

Cuối thập niên 70, Giáo sư được giao giữ chức Giám đốc Học viện Chính trị quân sự. Trong 14 năm trên cương vị Giám đốc và Bí thư Đảng ủy Học viện Chính trị quân sự, Giáo sư Lê Xuân Lựu đã có những đóng góp xuất sắc cho sự nghiệp xây dựng Học viện, nhất là lĩnh vực nghiên cứu khoa học, giáo dục - đào tạo.

Giáo sư Lê Xuân Lựu là một trong những người không nhiều của các học viện, nhà trường đã đi tiên phong trong đổi mới tư duy, nắm bắt nhu cầu thực tiễn và sự phát triển bão táp của khoa học và công nghệ. Nhờ vậy, trong một thời gian ngắn, Học viện Chính trị quân sự đã trở thành lá cờ đầu của ngành giáo dục nước ta. Là người chỉ huy, lãnh đạo được dân mến, dân thương, đồng đội kính phục, nhưng ông không bao giờ lạm dụng lòng tốt của nhân dân và đơn vị. Truyền thống Quân đội luôn nhắc nhở ông: "Kính già, yêu trẻ, đứng đắn với phụ nữ". Chính sự thủy chung với vợ, con trong hàng ngàn ngày xa cách đã động viên cô giáo đẹp người, đẹp nết Đào Thị Thanh An sống, làm việc, nuôi dạy con với tất cả tình cảm, nghị lực để chồng yên tâm chiến đấu, công tác. Căn hộ tập thể là nơi cư trú, gắn đời ông với gia đình trong hàng chục năm. Trong hoàn cảnh đó, không phải một lần anh em chuyên trách của đơn vị đề nghị xây nhà riêng cho ông, nhưng ông một mực từ chối. Không phải ông "lên gân lập trường", mà ông chỉ nghĩ một điều đơn giản "trên cấp gì, cho gì dùng nấy"...

Tôi đã được nghe một số nhận xét của các đồng chí lãnh đạo cấp trên trực tiếp của đồng chí Lê Xuân Lựu qua các thời kỳ. Theo các đồng chí đó, giáo sư Lê Xuân Lựu là người cán bộ có đạo đức và tài năng tốt, song toàn về chính trị, quân sự, được học tập, đào tạo cơ bản, đã trải qua các cấp trong hoạt động thực tiễn, tích lũy được nhiều kinh nghiệm về nhiều lĩnh vực. Một con người có ý chí chiến đấu cao, tinh thần chịu trách nhiệm lớn nên đã dám đấu tranh chống lại các quan điểm thù địch, chống lại mọi sự hoài nghi, giao động trong nội bộ, kiên quyết đấu tranh với mọi biểu hiện suy thoái về đạo đức. Do vậy, cá biệt có lúc ông Lê Xuân Lựu bị một vài người ở cương vị cấp trên thiếu thiện cảm, một vài đồng chí cùng hoạt động đố kị. Trong hoàn cảnh như vậy, ông vẫn có lòng tin sắt đá vào "chân, thiện, mỹ", không định kiến với cá nhân con người. Chính quá trình thử thách và tôi luyện đó đã làm nhân cách của một vị tướng, một giáo sư, một nhà giáo trong sáng hơn, đẹp đẽ hơn và được người đời kính phục.

Trung tướng, Giáo sư, Nhà giáo ưu tú Lê Xuân Lựu đến nay đã 60 năm tuổi Đảng, 50 năm tuổi quân, được Đảng, Nhà nước, Quân đội tặng thưởng Huân chương Độc lập và nhiều phần thưởng cao quý khác.

GS.TS.NGND LÊ VĂN QUANG