Bộ đội biên phòng đồn 649 cùng đón "Tết lúa mới" với đồng bào tại Nhà văn hóa thôn A-xan.

Hành trình "120km dắt trâu"

"Trước thực tế canh tác sản xuất lạc hậu của đồng bào, tôi nghĩ việc đầu tiên cần làm là phải bảo đảm cho dân có đủ cái ăn, không còn bị đói nữa". Đó là lời tâm sự của Đại úy Nguyễn Xanh, người có 10 năm đi tăng cường cơ sở tại các xã biên giới. Tại xã La Dê, huyện Nam Giang, anh Xanh được bầu giữ chức Phó chủ tịch UBND xã. Qua khảo sát, thấy địa phương có nhiều diện tích có thể khai hoang trồng lúa nước; bằng kiến thức thu được từ các lớp tập huấn khuyến nông, khuyến lâm của Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh và qua kinh nghiệm tiếp thu của một số đồn biên phòng các tỉnh phía bắc, Xanh trực tiếp vận động một số hộ gia đình, lựa chọn vùng đất trũng, có điều kiện về thủy lợi, dọn sạch cây rừng, cỏ rậm, cải tạo khử chua thông qua rắc vôi bột. Những vạt lúa nước thí điểm đầu tiên đã cho thu hoạch khá cao, nhiều bà con bắt đầu tin và thực hiện làm theo.

Thấy đồng bào dùng cuốc, cào làm đất quá vất vả, Xanh hướng dẫn đồng bào dùng trâu, bò làm sức kéo. Để thuyết phục dân, Xanh tham mưu Ban chỉ huy Đồn báo cáo UBND huyện, được Phòng Nông nghiệp huyện Nam Giang cấp vốn 6 triệu đồng. Xanh về tận quê mình ở huyện Đại Lộc tìm mua một con trâu, dắt bộ ngày đi, đêm ở nhờ nhà dân dọc đường. Khi vượt ngầm Tà Un, xã Chà Và bằng bè, vì quá nặng cả người và trâu suýt bị chìm xuống sông. Về đến xã La Dê mất 7 ngày qua đoạn đường khoảng 120km. Đồng bào không lạ gì con trâu, nhưng chưa bao giờ sử dụng trâu cày. Bằng sự kiên trì, Xanh hướng dẫn từng nhà cách cày, cách bừa. Có sức kéo, bà con dần đủ ăn và bây giờ đã có lương thực bán cho BĐBP.

Cách làm của Đại úy Nguyễn Xanh là một trong những phương thức mà BĐBP Quảng Nam đã kiên trì trong thực hiện "Dự án khai hoang trồng lúa nước" nhiều năm qua. Mức vốn rất thấp, chỉ hơn một tỷ đồng do UBND tỉnh cấp cho Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh làm chủ đầu tư, nhưng đã khai hoang được 193 héc-ta đất, năng suất lúa bình quân đạt 3,3 tấn/ha. Các cán bộ biên phòng được tăng cường về từng thôn, bản đã làm tất cả các quy trình từ khai hoang, dẫn nước, sử dụng phân chuồng bón lót, theo từng giai đoạn bón phân hóa học, sử dụng thuốc trừ sâu để chăm sóc lúa. Đến nay, dự án đạt kết quả tốt, đem lại phương thức sản xuất mới cho đồng bào, tăng nguồn lương thực, bảo đảm đời sống nhân dân. Có xã tiêu biểu như xã A-xan (huyện Tây Giang) năm 2007 đã thừa 6 tấn lúa dành để bán.

Giải bài toán về thông tin và dân trí

Chuyện "đồng bào cần cái cần câu" chúng tôi rất thấm thía. 12 xã biên giới của Quảng Nam có đặc điểm chung là bị chia cắt bởi rừng sâu, núi cao. Đời sống của đồng bào còn nghèo. 10 xã chưa có đường nhựa, 8 xã chưa có điện lưới. Cho nên, điều chúng tôi quan tâm là phá thế "cô lập về thông tin và góp phần mở mang dân trí". Đại tá, Tiến sĩ Đỗ Ích Báu, Phó chính ủy Bộ chỉ huy BĐBP Quảng Nam cho biết lý do vì sao nhiều năm nay các anh kiên trì thực hiện "Dự án phủ sóng truyền hình kết hợp với làm thủy điện nhỏ và xây dựng nhà văn hóa thôn, bản" ở khu vực biên giới.

Số vốn mà Dự án này sử dụng không nhiều. Chỉ với 4 tỷ đồng, BĐBP đã lắp đặt được 48 trạm phát sóng tại các thôn, bản. Mỗi trạm phát sóng đặt một ti-vi. Mỗi lần tổ chức cho đồng bào xem ti-vi, bộ đội kết hợp tổ chức sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, qua đó tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng; chính sách và pháp luật của Nhà nước, nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần; kêu gọi nhân dân đóng góp sức lực để mở mang giao thông miền núi. Từ hiệu quả của dự án, nhân dân đã mua sắm hàng trăm bộ phát sóng mới phục vụ nhu cầu từng nhóm hộ, nâng số gia đình được xem ti-vi ở 12 xã biên giới lên tới 80%. Hơn 200km đường giao thông nối các xã với huyện và hàng nghìn ki-lô-mét đường liên thôn đã được xây dựng xong với tổng giá trị tương đương 100 tỷ đồng.

Anh A Lăng Lúp (làng Đắc Ốc, xã La Dê, huyện Nam Giang) cho biết: "Nhờ dự án của BĐBP mà cả 5 kênh của đài Truyền hình Việt Nam đã đến được làng Đắc Ốc. Dân làng tôi nói thạo tiếng phổ thông hơn, nắm được nhiều thông tin hơn, dân trí cũng nhờ đó mà được nâng dần lên. Nhà nào cũng tiết kiệm để mua một chiếc ti-vi".

Giải bài toán về vốn

Sau khi đồng bào đã "thoát đói" và từng bước xây dựng hệ thống hạ tầng điện-đường-trường-trạm, đời sống văn hóa được nâng một bước thì vấn đề đặt ra là phải có vốn để đồng bào tính chuyện làm giàu. Bên cạnh các nguồn hỗ trợ vốn của Chính phủ, của UBND tỉnh, BĐBP tỉnh đã có sáng kiến trợ giúp vốn rất hiệu quả giúp đồng bào qua Dự án "Ngân hàng bò". Đại tá Đỗ Ích Báu cho biết, tổng số vốn của dự án chỉ có 950 triệu đồng. Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh đã chỉ đạo các đồn, các cán bộ tăng cường cơ sở khảo sát thật kỹ, xác định chính xác 280 hộ gia đình dọc biên giới cần cấp vốn nuôi bò. 280 con bò sinh sản được cấp, nhờ sự hướng dẫn chăm sóc của cán bộ, chiến sĩ đến từng hộ, sau 5 năm, đã sinh sản được 226 bê con. Sau khi bê con trưởng thành thì chuyển bò mẹ cho gia đình khó khăn khác. Dự án này đã đem lại nguồn thu nhập đáng kể, góp phần xóa đói, giảm nghèo cho nhân dân biên giới, nhất là các hộ có hoàn cảnh khó khăn.

Thấy được hiệu quả của dự án trên. Ngân hàng Chính sách Xã hội đã phát triển "Ngân hàng bò" tại khu vực biên giới Quảng Nam. Có nơi, Ngân hàng Chính sách Xã hội phối hợp cùng BĐBP để tăng nguồn vốn làm giàu cho dân. Như ở Đồn Biên phòng 645 đã phối hợp với địa phương tiến hành khảo sát, nắm danh sách hộ đói nghèo ở từng thôn, bản. Qua đó, chọn ra những hộ có đủ điều kiện như nguồn nhân lực, có quyết tâm thực hiện dự án... để thành lập nhóm hộ gồm 5-6 gia đình, bầu ra tổ trưởng, tổ phó quản lý, hướng dẫn, giúp đỡ các hộ làm thủ tục, hồ sơ vay vốn làm ăn. Số tiền mỗi hộ được vay gần 20 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện và Dự án “Ngân hàng bò”. Cán bộ Đồn biên phòng 645 trực tiếp cùng các hộ dân đi chọn mua con giống, đồng thời cử cán bộ, chiến sĩ hướng dẫn bà con cách làm chuồng, chăm sóc... Mô hình làm kinh tế gia đình triển khai chưa lâu nhưng bước đầu đã đem lại hiệu quả thiết thực. 5 hộ được chọn làm thí điểm ở xã A-nông (mỗi hộ được đầu tư 3 con bò sinh sản, 3 sào ruộng lúa nước và một ao thả cá với 1.000 con cá giống) sau một năm đã có thêm 5 con bê, số bò còn lại đều phát triển tốt. Riêng diện tích lúa nước năng suất tăng gấp đôi so với trước. Hiện mô hình này đang được nhân rộng tại xã Bhalêê.

Đại tá Nguyễn Văn Đức, Chính ủy Bộ chỉ huy BĐBP tỉnh Quảng Nam đánh giá: "Với một số vốn nhỏ nhưng chúng tôi đã góp phần tạo ra động lực giúp đồng bào thoát nghèo. Có được điều đó trước hết là nhờ tinh thần hết lòng vì dân, thực hiện chủ trương "cầm tay chỉ việc" của đội ngũ cán bộ, chiến sĩ biên phòng tăng cường cơ sở. Cũng từ thành công bước đầu này, có thể rút ra bài học kinh nghiệm là các chương trình, dự án, mô hình giúp dân phải phù hợp với điều kiện địa lý tự nhiên của địa phương; phù hợp với phong tục, tập quán của đồng bào".

Bài và ảnh: HỒNG HẢI - TRẦN HOÀNG