Ngay sau khi nước nhà giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng đã tập hợp đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phục vụ kháng chiến, quan tâm xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật, nhất là cán bộ khoa học phục vụ quân đội.

Để có nền khoa học-công nghệ (KH-CN) quân sự tiên tiến, phát triển bền vững cần phải có đội ngũ cán bộ KH-CN được đào tạo cơ bản, đồng bộ, có trình độ cao, nắm bắt được thực tế để nghiên cứu, thiết kế, chế tạo những sản phẩm mới, hiện đại trang bị cho quân đội, phục vụ nền kinh tế quốc dân, đồng thời giải quyết các nhiệm vụ do thực tiễn công tác kỹ thuật và sản xuất quốc phòng đặt ra. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Đảng, Nhà nước, Quân đội đã đào tạo một đội ngũ trí thức quân sự hùng hậu. Nhiều nhà khoa học, sinh viên các trường đại học, cao đẳng đã gia nhập quân đội, qua rèn luyện từ thực tiễn chiến tranh ngày càng trưởng thành, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Nhiều công trình nghiên cứu, tìm các giải pháp đối phó với vũ khí trang bị công nghệ cao của địch; các hoạt động nghiên cứu thiết kế chế tạo mới, cải tiến, sửa chữa vũ khí, khí tài và bảo đảm kỹ thuật... góp phần duy trì, nâng cao sức mạnh chiến đấu, đánh địch hiệu quả, được Đảng, Nhà nước ghi nhận, tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước và các phần thưởng cao quý khác.

Cán bộ Trung tâm khoa học kỹ thuật và công nghệ quân sự tại phòng thí nghiệm siêu cao tần. Ảnh: Đình Xuân
Trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thực hiện công cuộc đổi mới, đội ngũ cán bộ KH-CN quân sự tiếp tục phát triển cả về số lượng, chất lượng; hầu hết được đào tạo cơ bản, có bản lĩnh chính trị vững vàng, tiếp cận nhanh với những thành tựu và sự phát triển mạnh mẽ của KH-CN. Tuy nhiên, những năm qua, đội ngũ cán bộ KH-CN quân sự còn mất cân đối về cơ cấu, thiếu hụt đội ngũ cán bộ kế cận, kế tiếp; chưa có chuyên gia đầu ngành giỏi để đảm nhiệm vai trò công trình sư, tổng công trình sư về thiết kế, nghiên cứu công nghệ chế tạo vũ khí trang bị kỹ thuật theo các chương trình, dự án KH-CN quân sự trọng điểm. Thực tế trên một phần do tác động của cơ chế thị trường, do chậm đổi mới về cơ chế quản lý, chính sách đãi ngộ đối với lực lượng làm công tác nghiên cứu khoa học; việc quy hoạch sử dụng chưa hợp lý. Một bộ phận đơn vị, cán bộ KH-CN lấy việc đăng ký đề tài là mục tiêu, bảo vệ xong là hoàn thành nhiệm vụ, chưa thực sự quan tâm đến chất lượng sản phẩm, phát triển khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Sự phối hợp, hợp tác giữa các cơ quan khoa học, các nhà khoa học trong và ngoài quân đội còn những bất cập, chưa thực sự hiệu quả.

Đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ KH-CN là một trong những mục tiêu quan trọng để thực hiện thắng lợi Nghị quyết Trung ương 7 (Khóa X) của Đảng về xây dựng đội ngũ trí thức trong tình hình mới, cần được thực hiện theo hướng đồng bộ, bám sát thực tiễn, đáp ứng yêu cầu trước mắt và chiến lược phát triển lâu dài; bảo đảm đủ năng lực tổ chức thực hiện những chương trình nghiên cứu lớn, trọng điểm, dài hạn mang tầm quốc gia, giải quyết các vấn đề từ thực tiễn huấn luyện, SSCĐ của quân đội. Các cơ quan chức năng, các đơn vị, tổ chức KH-CN cần bám sát định hướng, chiến lược phát triển KH-CN để nghiên cứu, quy hoạch đào tạo, sử dụng cán bộ KH-CN trong toàn quân, bảo đảm tính liên tục, kế thừa và phát triển vững chắc, có cơ cấu hợp lý; chú trọng gửi cán bộ đi đào tạo ở nước ngoài, trên các lĩnh vực mũi nhọn. Cán bộ đào tạo từ các học viện, nhà trường khi tốt nghiệp, ngoài việc được trang bị kiến thức cơ bản, cần phải có trình độ ngoại ngữ, tin học tốt để phục vụ nghiên cứu khoa học.

Đào tạo cán bộ KH-CN từ thực tế, gắn với thực tiễn cần được chú trọng, thực hiện thường xuyên; có kế hoạch chiến lược, tầm nhìn xa, định hướng các chương trình, sản phẩm trọng điểm để các viện, cơ sở nghiên cứu khoa học triển khai thực hiện. Khi có chương trình, dự án trọng điểm, cần tổ chức đào tạo đội ngũ cán bộ, hợp tác với nước ngoài để đào tạo thông qua chuyển giao công nghệ và tập huấn. Trên cơ sở chương trình, dự án thực tiễn, cán bộ khoa học tích lũy kinh nghiệm, trưởng thành, trở thành các kỹ sư trưởng, công trình sư, tổng công trình sư... Đào tạo cán bộ khoa học sau đại học (gồm nghiên cứu sinh tiến sĩ và cao học) cần thông qua các đề tài, dự án thực tiễn, tránh tình trạng chỉ giỏi lý thuyết, kém năng lực thực hành. Đào tạo phải gắn với thực tiễn, bám sát thực tiễn, xuất phát từ nhu cầu, mục tiêu nghiên cứu của các chương trình, dự án KH-CN, đưa những thành tựu, tiến bộ KH-CN cao nhất vào sản phẩm. Các chương trình nghiên cứu KH-CN cần đề ra mục tiêu sản phẩm, giải pháp công nghệ cụ thể, giải quyết các "bài toán" chỉ huy, tác chiến, bảo đảm kỹ thuật cho sản xuất quốc phòng. Cần triệt để khắc phục bệnh thành tích, lấy số lượng đề tài làm chính; yêu cầu cán bộ KH-CN phải có trách nhiệm đến cùng với kết quả nghiên cứu đề tài và sản phẩm ứng dụng trong lĩnh vực quốc phòng-an ninh.

Cùng với giáo dục, bồi dưỡng lập trường giai cấp công nhân, mục tiêu, lý tưởng của Đảng, tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ KH-CN quân sự, Đảng, Nhà nước, Bộ Quốc phòng... cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để thu hút nhân tài, tạo môi trường hoạt động, nghiên cứu thuận lợi, để cán bộ KH-CN quân sự phát huy hết tiềm năng, lao động sáng tạo, cống hiến tốt nhất cho quân đội và đất nước.

Thiếu tướng, TSKH Nguyễn Quang Bắc (Giám đốc Trung tâm KHKT-CNQS, Bộ Quốc phòng)