QĐND - Với thắng lợi to lớn giải phóng toàn tỉnh, trong đó có Thành cổ Quảng Trị (1972) đã tạo ra thế và lực mới về so sánh lực lượng căn bản giữa ta và địch trên Chiến trường Trị-Thiên, ngày càng có lợi cho ta. Để bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng, cuối tháng 6-1972, Quân ủy Trung ương chỉ thị cho Bộ tư lệnh chiến dịch Trị-Thiên chủ động tổ chức, bố trí lực lượng phù hợp, kiên quyết chiến đấu bảo vệ vùng giải phóng, trong đó có Thành cổ Quảng Trị.

Chấp hành chỉ thị của Quân ủy Trung ương và mệnh lệnh của Bộ Quốc phòng, Bộ tư lệnh chiến dịch quyết định tổ chức lực lượng bảo vệ Thành cổ gồm: Trung đoàn Bộ binh 48 (Sư đoàn Bộ binh 320B), hai tiểu đoàn: 3, 8 bộ đội địa phương tỉnh Quảng Trị. Tiếp đó, ta tăng cường thêm Trung đoàn Bộ binh 95 (Sư đoàn Bộ binh 325), Tiểu đoàn 8, Trung đoàn Bộ binh 64 (Sư đoàn Bộ binh 320B), Đại đội Công binh thuộc Trung đoàn Công binh 299. Ở các khu vực bên ngoài, Bộ tư lệnh chiến dịch bố trí các sư đoàn bộ binh: 308, 304, 325, 320B (thiếu) trấn giữ trên các hướng Tây, Tây Nam và Đông, tạo thành thế trận vững chắc bảo vệ, hỗ trợ đắc lực cho các đơn vị bảo vệ Thành cổ.

Bộ đội ta chiến đấu chiếm giữ Thành cổ Quảng Trị năm 1972. Ảnh tư liệu

Cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị diễn ra rất gay go, quyết liệt, chia làm 5 đợt: Đợt 1, từ ngày 3 đến 13-7-1972, dựa vào công sự và chướng ngại vật có sẵn, bộ đội ta chiến đấu dũng cảm, ngăn chặn các đợt tiến công của địch. Đợt 2, từ ngày 14 đến 27-7-1972, các đơn vị ta ở trong và ngoài Thành cổ hiệp đồng tác chiến, đánh bại từng đợt tiến công của địch, giữ vững trận địa. Đợt 3, từ ngày 28-7 đến 10-8-1972, ta dựa vào hệ thống công sự trận địa, hầm hào được củng cố kiên cường đánh trả, đẩy lùi nhiều đợt tiến công “lấn dũi” của địch. Đợt 4, từ ngày 11-8 đến 31-8-1972, ta củng cố thế trận trên các hướng, tổ chức hiệp đồng chiến đấu chặt chẽ trong và ngoài Thành cổ, làm thất bại nhiều đợt tiến công của địch. Đợt 5, từ ngày 1-9 đến 16-9-1972, bộ đội ta bám trận địa chiến đấu giành giật với địch từng mô đất, từng mảnh tường, góc hầm, đẩy lùi các đợt tiến công của chúng.

Quá trình chiến đấu bảo vệ Thành cổ, cũng như thị xã Quảng Trị, ta đã tổ chức lực lượng lúc cao nhất tập trung tới 13 tiểu đoàn bộ binh, pháo cao xạ và súng máy phòng không, cùng một số đại đội xe tăng, thiết giáp trấn giữ ở các vị trí trọng yếu; đồng thời bố trí ở tả ngạn sông Thạch Hãn 3 trung đoàn và một tiểu đoàn pháo chi viện. Xét tương quan so sánh lực lượng, địch còn mạnh hơn, ta chưa thể tổ chức lực lượng đánh trực diện với địch, thì việc tổ chức và bố trí một bộ phận lực lượng tác chiến bảo vệ Thành cổ Quảng Trị là một quyết định sáng suốt, táo bạo chưa từng có tiền lệ kể từ khi tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Trong điều kiện chiến trường diễn ra hết sức khẩn trương, bộ đội ta vừa củng cố, xây dựng và dựa vào công sự trận địa đánh chặn địch ở phía trước, vừa chủ động sử dụng lực lượng tập kích, phục kích, luồn sâu đánh vào phía sau, bên sườn quân địch với quy mô khác nhau. Đồng thời, ta tổ chức, sử dụng lực lượng linh hoạt, sáng tạo đánh ban ngày và phát huy sở trường đánh đêm; kết hợp tác chiến của bộ phận lực lượng nhỏ với các hoạt động tác chiến tập trung của lực lượng lớn để tiêu diệt, đẩy lùi các đợt tiến công của địch, giữ vững trận địa của ta.

Một trong những điểm nổi bật nữa của ta trong chiến đấu bảo vệ Thành cổ là đã tổ chức hiệp đồng tác chiến chặt chẽ giữa lực lượng của các đơn vị. Những người lãnh đạo, chỉ huy căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ, đối chiếu với cách đánh của địch để chủ động tổ chức hiệp đồng tác chiến chặt chẽ giữa các lực lượng bảo vệ trong Thành cổ với các sư đoàn bộ binh, các đơn vị binh chủng, nhất là các đơn vị pháo binh chiến dịch ở vòng ngoài, tạo nên thế trận hiểm hóc, kết hợp trong ngoài cùng đánh, vừa đánh trả các mũi tiến công của địch, vừa chủ động tìm các phân đội bám ở vành ngoài mà tập kích tiêu diệt chúng.

Việc bộ đội ta chiến đấu giữ được Thành cổ 81 ngày đêm đã tăng thời gian quyết tái chiếm của địch lên 8 lần so với thời hạn ban đầu của chúng, làm thất bại những cố gắng cao nhất của Mỹ và chính quyền Sài Gòn trong âm mưu tái chiếm toàn tỉnh Quảng Trị. Ta đã hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ bảo vệ Thành cổ và thị xã Quảng Trị trong thời điểm có tính chất quyết định của cuộc đấu tranh chính trị, đấu tranh ngoại giao giữa ta và Mỹ, góp phần buộc Mỹ phải ký Hiệp định Pa-ri (27-1-1973), tiến tới chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.

Đại tá, TS DƯƠNG ĐÌNH LẬP