Trung đoàn vận tải ô tô 512 (Sư đoàn 571) chở bộ đội Quân đoàn 2 vượt xa lộ Sài Gòn-Biên Hòa tiến vào giải phóng Sài Gòn (tháng 4-1975). Ảnh tư liệu
Vốn là chủ nhiệm quân y Quân khu 4, thời gian chiến tranh phá hoại lần thứ nhất, trong chiến dịch 12 ngày đêm năm 1972, Giám đốc Sở Y tế Hà Nội Trịnh Văn Khiêm cùng các đồng nghiệp đã chủ động phối hợp chặt chẽ với cơ quan Cục Quân y và một số cơ sở quân y nội-ngoại thành lập phương án bảo đảm kết hợp quân-dân y khá cụ thể.

Những đợt huấn luyện kỹ thuật cấp cứu cho toàn dân được tiến hành gấp: Sơ đồ hầm hố dựa vào người địa phương quen thuộc địa hình; vật chuẩn làm mốc; còi thổi báo hiệu dưới hầm… giúp cho việc tìm kiếm nạn nhân, cứu sập được khẩn trương. Khi đào bới sập hầm, phải khai thông ngay lỗ thông hơi, tìm cách chuyển băng cá nhân xuống hầm để nạn nhân có thể tự cấp cứu trong khi chờ đào bới; thấy nạn nhân thì định hướng ngay vị trí đầu, mặt, ngực để nhanh chóng làm sạch đất, cát trong mồm, mũi; thổi ngạt và xoa bóp tim ngoài lồng ngực.

Đêm 18-12-1972, một mạng lưới tổ chức cấp cứu chiến thương dày đặc bao gồm lực lượng y tế, hội chữ thập đỏ và các ngành, các giới đã bình tĩnh, vững vàng phục vụ cấp cứu chuyển thương hàng loạt, từ tuyến một đến tuyến bốn. 117 đội y tế cơ động được huy động xuống phục vụ cấp cứu nạn nhân tại hiện trường. Nhiều mũi xung kích, phần lớn là y tá khối phố, y tá hợp tác xã, hội viên chữ thập đỏ từ nhiều hướng lao đến cứu nạn nhân trong khói bom mù mịt, ngổn ngang cây cối, hầm hào, tường gạch đổ nát giữa trời đêm giá lạnh. Các đội cấp cứu cơ động tuyến hai của các trạm y tế tiểu khu, y tế xã, các bệnh viện, phòng y tế khu-huyện, y tế các cơ quan xí nghiệp, y tế quân đội; học sinh, sinh viên Trường trung học Y tế, Đại học Y khoa phối hợp chặt chẽ với y tế tuyến một, băng bó, cầm máu, cố định gãy xương, cứu ngạt, sơ bộ hồi sức chống choáng và chuyển thương về tuyến sau. Bởi vậy, trong 3 đến 4 giờ đã cơ bản cấp cứu ban đầu cho phần lớn nạn nhân.

Các xe ô tô quân đội, đoàn xe khách Thống Nhất, các đội xe xích lô... ngoan cường chạy hàng nghìn chuyến, cấp cứu và vận chuyển nạn nhân (riêng phòng cấp cứu của cơ sở y tế thành phố đã chạy 230 chuyến xe, vận chuyển 301 nạn nhân).

Các kíp mổ của các bệnh viện luôn sẵn sàng cơ động chi viện cho tuyến trước hoặc đơn vị bạn. Bệnh viện Hữu nghị Việt-Đức, Bệnh viện Xanh Pôn đảm nhiệm giải quyết cấp cứu hơn 52% số nạn nhân vào viện và thực hiện phẫu thuật cho hơn 61% số ca mổ của toàn thành phố. Riêng bệnh viện Bạch Mai đã giải quyết tốt nhiệm vụ tuyến bốn phụ trách khu vực phía nam Hà Nội cho đến ngày 21-12 là ngày bệnh viện bị đánh phá phải ngừng hoạt động.

Những thực tiễn và kinh nghiệm của Sở Y tế Hà Nội trong 12 ngày đêm bảo đảm cứu chữa, vận chuyển nạn nhân có ý nghĩa và giá trị y học cao trong việc tổ chức điều hành, thực hành kỹ thuật cụ thể khi xảy ra thương vong lớn trên nhiều điểm, liên tục, dồn dập trong một thời gian ngắn ở nhiều cơ sở y tế.

PHẠM XƯỞNG