QĐND - Với đại đa số các đại biểu tán thành, Kỳ họp thứ chín, Quốc hội khóa XIII vừa thông qua Luật Nghĩa vụ quân sự (sửa đổi), tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc thực hiện quyền và nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc của công dân. So với luật hiện hành, Luật Nghĩa vụ quân sự (sửa đổi) có nhiều điểm mới, bảo đảm công bằng, nghiêm minh khi thực hiện nghĩa vụ quân sự. Đây cũng là nội dung mà nhiều bạn đọc của Báo Quân đội nhân dân đề nghị tòa soạn giải đáp.

Luật Nghĩa vụ quân sự qua những lần sửa đổi

Luật Nghĩa vụ quân sự (NVQS) ban hành năm 1960, đã qua 6 lần sửa đổi, bổ sung (năm 1962, 1965, 1981, 1990, 1994, 2005). Các lần sửa đổi đều đã góp phần từng bước tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện tốt hơn quyền và nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc của công dân.

Việc sửa đổi, bổ sung luật lần này nhằm thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ Tổ quốc và cụ thể hóa quy định của Hiến pháp năm 2013 về quyền và nghĩa vụ của công dân, đáp ứng yêu cầu đổi mới, khắc phục những vướng mắc, bất cập, bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, cải cách hành chính trong thực hiện chế độ NVQS phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa-hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Dự án Luật NVQS (sửa đổi) đã được đưa vào Nghị quyết số 45/2013/QH13 ngày 18-6-2013 của Quốc hội. Dự án Luật được giao cho Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội chủ trì thẩm tra; đã được Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ tám (tháng 11-2014), trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ chín và sẽ có hiệu lực từ ngày 1-1-2016.

Bổ sung các trường hợp được coi là thực hiện NVQS

Ngoài việc kế thừa hai hình thức thực hiện NVQS của luật hiện hành là phục vụ tại ngũ và phục vụ trong ngạch dự bị, Luật NVQS (sửa đổi) lần này đã bổ sung các trường hợp được coi là thực hiện NVQS tại ngũ và được công nhận hoàn thành NVQS tại ngũ trong thời bình tại Điều 4. Theo đó, quy định công dân phục vụ trong Lực lượng Cảnh sát biển và thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân được coi là thực hiện NVQS tại ngũ (tại khoản 3) và công dân thuộc một trong các trường hợp sau đây được công nhận hoàn thành NVQS tại ngũ trong thời bình (tại khoản 4) gồm: Dân quân tự vệ nòng cốt đã hoàn thành nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ, trong đó có ít nhất 12 tháng làm nhiệm vụ dân quân tự vệ thường trực; Hoàn thành nhiệm vụ tham gia công an xã liên tục từ đủ 36 tháng trở lên; Cán bộ, công chức, viên chức, sinh viên tốt nghiệp đại học trở lên, đã được đào tạo và phong quân hàm sĩ quan dự bị; Thanh niên đã tốt nghiệp đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp tình nguyện phục vụ tại Đoàn Kinh tế-Quốc phòng từ đủ 24 tháng trở lên; Công dân phục vụ trên tàu kiểm ngư từ đủ 24 tháng trở lên.

Việc bổ sung các hình thức nói trên căn cứ vào các tiêu chí hoạt động trong các lĩnh vực này gắn với xây dựng lực lượng vũ trang và nhiệm vụ quốc phòng, an ninh theo quy định của pháp luật. Tại khoản 2, Điều 42 của luật đã bổ sung thẩm quyền chỉ huy trưởng ban CHQS cấp huyện quyết định công nhận đối với công dân quy định tại khoản 4, Điều 4 hoàn thành NVQS tại ngũ.

Thanh niên huyện Mai Châu (Hòa Bình) lên đường nhập ngũ. Ảnh: THÀNH NAM

Tạo thuận lợi hơn cho công dân đăng ký NVQS

Luật NVQS hiện hành quy định việc đăng ký NVQS được tiến hành tại nơi cư trú theo hai cấp là cấp xã và cấp huyện. Để tạo điều kiện thuận lợi cho công dân, luật sửa đổi đã chỉnh lý theo hướng ban CHQS cấp xã đăng ký cho công dân cư trú tại địa phương và ban CHQS cơ quan, tổ chức ở cơ sở đăng ký cho công dân công tác tại cơ quan, tổ chức (nơi không có ban CHQS thì người đứng đầu hoặc người đại diện hợp pháp của cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tổ chức cho công dân thực hiện đăng ký NVQS tại nơi cư trú). Việc đăng ký di chuyển NVQS cũng được quy định chặt chẽ hơn theo hướng làm rõ những việc phải làm đối với công dân cũng như trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong việc tổ chức cho công dân đăng ký NVQS và chuyển đăng ký NVQS.

Để quản lý tốt công dân trong độ tuổi thực hiện NVQS, luật sửa đổi đã bổ sung quy định cơ quan công an cấp huyện, cấp xã có trách nhiệm kịp thời thông báo cho ban CHQS cùng cấp nơi công dân trong độ tuổi thực hiện NVQS đang cư trú về việc họ bị truy cứu trách nhiệm hình sự; thông báo cho ban CHQS cùng cấp thay đổi về nơi thường trú, tạm vắng, tạm trú, lưu trú của công dân trong độ tuổi thực hiện NVQS để quản lý việc đăng ký NVQS và phối hợp với cơ quan quân sự địa phương và các cơ quan liên quan khác kiểm tra, xử lý những người vi phạm quy định về đăng ký NVQS.

Luật NVQS hiện hành quy định độ tuổi gọi nhập ngũ đối với công dân nam trong thời bình từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi. Luật sửa đổi quy định thêm đối với công dân có trình độ cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ thì độ tuổi gọi nhập ngũ kéo dài đến hết 27 tuổi. Quy định này nhằm khắc phục tình trạng trước đây hằng năm tỷ lệ công dân nhập ngũ có trình độ cao đẳng, đại học ít vì phần lớn số công dân này sau khi tốt nghiệp đã gần hết độ tuổi gọi nhập ngũ, bảo đảm công bằng hơn trong việc thực hiện NVQS của công dân, đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhập ngũ, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng quân đội.

Thời hạn phục vụ tại ngũ của hạ sĩ quan, binh sĩ là 24 tháng

Luật NVQS (sửa đổi) quy định thống nhất thời hạn phục vụ tại ngũ của hạ sĩ quan, binh sĩ là 24 tháng để đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, trong đó Quân chủng Hải quân, Quân chủng Phòng không-Không quân và một số binh chủng, đơn vị tiến thẳng lên hiện đại với nhiều vũ khí, trang bị kỹ thuật tiên tiến. Mặt khác, các lực lượng khác cũng đang từng bước được hiện đại hóa nên đòi hỏi bộ đội phải được huấn luyện đủ thời gian để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ nâng cao khả năng huấn luyện, làm chủ các trang thiết bị, vũ khí, khí tài hiện đại, sẵn sàng chiến đấu, đối phó với phương thức, thủ đoạn tác chiến của địch ngày càng tinh vi, sử dụng nhiều loại vũ khí hiện đại. Bên cạnh đó, quân đội hiện nay còn phải thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng khác do Đảng và Nhà nước giao như: Cứu hộ, cứu nạn, phòng tránh thiên tai, khắc phục hậu quả chiến tranh, công tác dân vận... Với thời gian 24 tháng, hạ sĩ quan, binh sĩ sẽ được huấn luyện cơ bản, có kỹ năng, có bản lĩnh chính trị, kỷ luật tốt, được rèn luyện sức khỏe, thể lực tốt, khi xuất ngũ sẽ nâng cao chất lượng quân nhân dự bị, khi có tình huống cần thiết phải huy động vào lực lượng thường trực sẽ tham gia tác chiến được ngay mà không phải qua huấn luyện; hằng năm không phải tập trung huấn luyện bổ sung, giảm được ngân sách đảm bảo. Ngoài ra, việc thống nhất một mức thời hạn phục vụ tại ngũ sẽ khắc phục được tình trạng mất công bằng khi có 2 thời hạn phục vụ tại ngũ 18 tháng và 24 tháng theo luật hiện hành...

Thu hẹp diện tạm hoãn gọi nhập ngũ đối với học sinh, sinh viên

Ngoài việc bổ sung một số đối tượng tạm hoãn nhập ngũ so với Luật NVQS hiện hành, luật sửa đổi lần này đã thu hẹp diện tạm hoãn gọi nhập ngũ đối với học sinh, sinh viên, chỉ còn “Đang học tại cơ sở giáo dục phổ thông; đang đào tạo trình độ đại học hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục đại học, trình độ cao đẳng hệ chính quy thuộc cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong thời gian một khóa đào tạo của một trình độ đào tạo”. Việc thu hẹp diện tạm hoãn như vậy chủ yếu là do Luật NVQS hiện hành quy định tạm hoãn gọi nhập ngũ trong thời bình đối với đối tượng là học sinh, sinh viên quá rộng, trong khi số lượng công dân tham gia học tập ngày càng tăng, số lượng tạm hoãn chiếm tỷ lệ lớn so với tổng số công dân trong độ tuổi gọi nhập ngũ, gây khó khăn trong quá trình xét duyệt gọi nhập ngũ; việc gọi công dân tốt nghiệp cao đẳng, đại học vào phục vụ tại ngũ trong quân đội không nhiều. Nhiều công dân đã lợi dụng chính sách tạm hoãn gọi nhập ngũ để trốn tránh thực hiện nghĩa vụ phục vụ tại ngũ, gây bất bình trong nhân dân, ảnh hưởng đến chất lượng công dân nhập ngũ...

Bổ sung chế độ, chính sách đối với hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ

Luật NVQS (sửa đổi) bổ sung thêm chế độ, chính sách đối với hạ sĩ quan, binh sĩ phục vụ tại ngũ, xuất ngũ và thân nhân. Ngoài việc quy định rõ hơn về chế độ, chính sách nói chung đối với các đối tượng trên và trách nhiệm của chính quyền các cấp, cơ quan, tổ chức trong việc bảo đảm thì việc bổ sung quy định đối với hạ sĩ quan, binh sĩ tại ngũ “Được tạm hoãn trả và không tính lãi suất khoản vay từ ngân hàng chính sách xã hội mà trước khi nhập ngũ là thành viên hộ nghèo, học sinh, sinh viên theo quy định của pháp luật”. Đây là chính sách quan trọng vừa tạo điều kiện giảm bớt khó khăn để yên tâm phục vụ trong quân đội, đồng thời cũng góp phần thu hút thanh niên nhập ngũ.

Thạc sĩ ĐOÀN PHÚC THỊNH (Phó vụ trưởng Vụ Quốc phòng và An ninh, Văn phòng Quốc hội)