Tác chiến điện tử là loại hình vũ khí "mềm" trong tác chiến phòng không, được sử dụng phổ biến trong chiến tranh hiện đại. Bản chất là sử dụng các loại phương tiện vũ khí, khí tài, khoa học kĩ thuật của cả hai bên nhằm khống chế, tiêu diệt lẫn nhau… Phương pháp tiến hành rất đa dạng, nhưng chủ yếu là gây nhiễu làm “mù” các phương tiện trinh sát điện tử và phá nhiễu của đối phương. Kĩ thuật thực hiện rất phức tạp, tinh vi, đặc biệt nguy hiểm khi ứng dụng công nghệ cao, số hóa.

Con người là nhân tố cơ bản để giành thắng lợi trong cuộc đối đầu với kẻ thù trong chiến tranh công nghệ cao. Vì vậy, bộ đội phải được quán triệt sâu sắc nhiệm vụ, chủ động tiến công, kiên quyết, sáng tạo đánh địch bằng mọi thứ vũ khí hiện có, dám đánh, quyết đánh và biết đánh. Kết hợp uyển chuyển giữa kĩ thuật và chiến thuật, lấy chiến thuật làm nòng cốt để xây dựng thế trận, tương kế tựu kế, tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu, dùng chính thủ đoạn hoạt động của địch để đánh địch. Điều này đã được chứng minh trong chống chiến tranh phá hoại, đỉnh cao là chiến dịch phòng không 12 ngày đêm chống cuộc tập kích chiến lược của không quân Mỹ vào Thủ đô Hà Nội tháng 12-1972, tập trung mọi nguồn lực trong cuộc chiến điện tử của cả bộ máy chiến tranh khổng lồ của Mỹ ở Việt Nam.

Kíp chiến đấu Đoàn Phòng không B75 bước vào thực hiện nhiệm vụ. Ảnh: Xuân Giang

Về kĩ thuật, thành công to lớn của ta là đã phát huy cao độ trí tuệ tập thể, tập trung mọi nguồn lực phát hiện và tìm được phương pháp khắc phục, đánh thắng các loại hình tác chiến điện tử của địch, hình thành phong trào sâu rộng trong toàn quân. Bộ đội ta kế thừa và vận dụng những kinh nghiệm quý, chủ động tìm tòi, nghiên cứu sâu các thủ đoạn nhiễu, quy luật xuất hiện trên các dải tần khác nhau, làm cơ sở  huấn luyện thành thạo. Đặc biệt, ta đã nghiên cứu và cải tiến khí tài, khống chế hiệu quả tên lửa tự dẫn theo cánh sóng đánh phá ra-đa, nhạy bén, phát hiện nhanh quy luật của các dải nhiễu “đặc biệt” xuất hiện cùng B-52, nhiễu xuất hiện với cường độ không lớn vẫn phát hiện được mục tiêu, trong điều kiện không có thiết bị gây nhiễu trở lại, thiết bị để phá nhiễu của đối phương.

Về chiến thuật, ta đã chuẩn bị công phu, bài bản hệ thống phòng không nhân dân rộng khắp, liên hoàn, hiệp đồng binh chủng chặt chẽ, kết hợp nhuần nhuyễn thế trận tập trung với cơ động phục kích. Các trận địa ra-đa bố trí từ xa, bất ngờ, quản lí chặt chẽ vùng trời, bằng tất cả các loại máy, mạng, trên nhiều dải tần khác nhau, sử dụng triệt để các đài quan sát bằng mắt thường, tập trung trên hướng chủ yếu, phát hiện sớm, từ xa, thông báo kịp thời, chính xác. Bằng cách đó, ta tránh được địch gây nhiễu nặng toàn bộ hệ thống, trong nền nhiễu, ta vẫn phát hiện được mục tiêu, bảo đảm được tình báo dẫn đường cho không quân vượt qua hàng rào máy bay bảo vệ của địch, tiến vào công kích hiệu quả, đánh chặn từ xa, ngoài tầm hỏa lực của tên lửa, buộc chúng phải phân tốp và cơ động đối phó, làm bóc tách dải nhiễu, phân biệt thủ đoạn ngụy trang nghi binh của địch. Tên lửa phát sóng hợp lí, phát hiện mục tiêu, đánh tập trung, đánh chéo cánh sẻ, đánh trên nhiều hướng, tạo màn hỏa lực mạnh vào dải nhiễu đặc thù, kết hợp nhiều phương pháp điều khiển đạn, gạt tên lửa tự dẫn, bắn rơi tại chỗ máy bay B-52.

Thực tế chiến đấu, bằng nhiều biện pháp, ta đã nắm chắc mọi động thái của địch, xác định chính xác hướng chủ yếu, đội hình chiến dịch hợp lí, hiệp đồng binh chủng chặt chẽ. Chính vì vậy khi địch bắt đầu tiến công, ra-đa của ta bố trí ở biên giới phía tây đã phát hiện B-52 từ rất sớm khi chúng còn ở biên giới Lào-Thái Lan, thông báo kịp thời về trung tâm chỉ huy. Vừa vào đến vùng trời biên giới, chúng đã vấp phải không quân ta chặn đánh quyết liệt, làm đội hình rối loạn, các tốp máy bay F-4 ngụy trang giả B-52 phải cơ động vòng tránh liên tục, các tốp máy bay làm nhiệm vụ chặn kích phải lo đối phó với không quân ta, làm bóc tách các dải nhiễu, tạo điều kiện cho tên lửa phát sóng bắt dấu hiệu đặc trưng của B-52, trắc thủ tự tin, dũng cảm sử dụng tổng hợp các phương pháp điều khiển phóng đạn diệt địch trong điều kiện bị đánh phá ác liệt. Các trận địa pháo cao xạ 100mm dùng khí tài tổng hợp phát hiện và bắn rơi B-52, lưới lửa phòng không tầm thấp đánh trả quyết liệt máy bay bay thấp luồn tránh ra-đa phòng không, bảo vệ an toàn các mục tiêu trọng điểm, trận địa tên lửa, sân bay.

Tổng kết chiến dịch, các lực lượng phòng không đã bắn rơi 81 máy bay các loại, trong đó có 34 máy bay B-52. Chiến thắng cuộc tập kích bằng B-52 của Mỹ vào Hà Nội, Hải Phòng của quân và dân ta là đòn giáng trả chí mạng vào sức mạnh không lực Hoa Kỳ, góp phần buộc Mỹ phải ký kết vào Hiệp định Pa-ri, rút toàn bộ quân Mỹ ra khỏi miền Nam Việt Nam. 

TRẦN VĂN TOẢN