Phân khúc vũ khí này được xác định có phạm vi hoạt động từ 150km đến 1.000km, được các kỹ sư Iran thiết kế với những tiến bộ về vật liệu, động cơ để mang theo tải trọng đột phá và mở rộng tầm bay. Mục tiêu của chúng được chuyển dịch sang các cơ sở hạ tầng trọng yếu, kho tàng hậu cần, nhà máy năng lượng hoặc các căn cứ quân sự được bảo vệ nghiêm ngặt.

Thực tiễn các cuộc xung đột gần đây đã biến những thông số kỹ thuật khô khan trên giấy thành những đòn đánh rung chuyển cục diện chiến trường. Sự chuyển dịch từ cấp độ chiến thuật lên cấp độ chiến dịch đòi hỏi các phương tiện bay phải có độ bền bỉ cơ học cao hơn, mang được lượng nổ lớn hơn và hệ thống dẫn đường phải có khả năng kháng nhiễu cực tốt để tồn tại trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp.

“Tân binh” Hadid-110

Gần đây nhất, một trong những bước tiến công nghệ đáng kể nhất của Iran trong phân khúc này là sự xuất hiện của dòng UAV cảm tử Hadid-110 (thường được biết đến với tên gọi Dalahu hoặc Dalaho). UAV này được Tehran đưa vào thực chiến trong Chiến dịch Lời hứa chân thực IV nhằm tấn công trả đũa các cuộc tấn công phối hợp giữa Mỹ và Israel từ ngày 28-2.

Hadid-110 được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phát triển và công bố tại triển lãm quốc phòng do Bộ Quốc phòng Iran tổ chức năm 2025. Đây là UAV có nhiệm vụ tấn công cảm tử vào các mục tiêu quân sự hoặc cơ sở hạ tầng trọng yếu từ xa.

UAV cảm tử Hadid-110 của Iran. Ảnh: Iran Defense 

Dựa trên cơ sở dữ liệu phân tích vũ khí ODIN của Lục quân Mỹ công bố vào tháng 3-2026, Hadid-110 có các bề mặt phẳng sắc cạnh và hình dạng cánh tam giác không đuôi (delta-wing) để tán xạ tín hiệu radar. Thiết kế này lấy cảm hứng từ các tên lửa hành trình hiện đại và máy bay tàng hình phương Tây, với cấu trúc nhẹ và chiều dài ước tính khoảng 2,5 - 3m, làm cho nó trở thành một nền tảng tàng hình định hướng, tăng khả năng sống sót trong môi trường phòng thủ dày đặc.

Dù là một hệ thống nhỏ gọn, Hadid-110 có thể đạt tốc độ bay trên 500km/giờ cùng tầm hoạt động 350km, trần bay hơn 9.000m, thời gian bay khoảng 1 giờ và mang theo được đầu đạn phân mảnh sức nổ cao nặng 30kg. Sức mạnh này có được là nhờ việc Iran mạnh dạn từ bỏ động cơ cánh quạt truyền thống để trang bị một khối động cơ phản lực cỡ nhỏ (micro-turbojet). Máy bay được thiết kế để phóng bằng đạn phản lực hỗ trợ từ các bệ phóng dã chiến cực kỳ cơ động.

Hai chiếc UAV Hadid-110 của Iran được sơn màu đỏ và đen tại khu vực thử nghiệm. Ảnh: Odin

Vũ khí này được cho là đã được Iran đưa vào thực chiến ngay trong đợt leo thang xung đột đang diễn ra với liên minh Mỹ-Israel. Tốc độ bay xấp xỉ 142m/giây của nó đã giảm thiểu thời gian phản ứng của các hệ thống radar cảnh báo sớm, biến nó thành công cụ xuyên phá lưới phòng không tầm thấp cực kỳ hiệu quả, vượt qua làn đạn của các hệ thống đánh chặn tầm gần như C-RAM được bố trí tại các căn cứ của Mỹ ở Trung Đông.

Sự phát triển của Hadid-110 nằm trong bối cảnh Iran mở rộng công nghệ UAV từ các mẫu trinh sát nhỏ ban đầu đến các hệ thống tấn công tốc độ cao, bổ sung cho dòng Shahed chậm hơn như Shahed-136 bằng cách tập trung vào các nhiệm vụ thâm nhập nhanh chóng.

Các “lão tướng” Meraj-532 và Shahed

Nằm ở dải cự ly xa hơn Hadid-110 là UAV cảm tử Meraj-532, sở hữu tầm hoạt động rơi vào khoảng 450km. Được IRGC chính thức công bố vào tháng 4-2023, máy bay có tầm hoạt động 450km, trần bay tối đa khoảng 3.700m, có thể hoạt động liên tục trong 3 giờ đồng hồ; sử dụng khối động cơ piston truyền thống gắn ở mũi và mang theo khối lượng nổ lên tới 50kg. Thiết kế phần đuôi của Meraj-532 có sự tương đồng với UAV Lancet của Nga. Tuy vậy, UAV của Iran có kích thước lớn hơn và sức công phá lớn hơn rất nhiều so với Lancet.

UAV Meraj-532 được gắn trên xe bán tải. Ảnh: Eurasian Times 

Viện Washington về Chính sách Cận Đông (WINEP) có trụ sở tại Washington D.C. (Mỹ) nhận định rằng điểm cốt lõi tạo nên hiệu quả thực chiến của Meraj-532 nằm ở khả năng răn đe cơ động. Hệ thống này có thể được tháo rời và lắp ráp hoàn chỉnh trong thời gian dưới 15 phút, được phóng đi từ bệ ray trượt đặt trên xe bán tải.

Khả năng “đánh nhanh, rút gọn” (shoot-and-scoot) này cho phép các tổ đội khai hỏa liên tục thay đổi trận địa, hòa lẫn vào dòng xe cộ dân sự ngay sau khi phóng đạn. Chiến thuật này vô hiệu hóa hoàn toàn các hệ thống radar phản pháo và các nỗ lực không kích tìm diệt của đối phương, biến Meraj-532 thành một “bóng ma” hỏa lực thường trực trên chiến trường.

Clip phía Iran thử nghiệm Meraj-532. Nguồn: MenchOsint 

Đặc biệt, sự phát triển về mặt công nghệ của UAV tầm trung Iran được thể hiện qua cái tên Shahed-101. Theo đánh giá từ chuyên san quân sự The Defender, Shahed-101 là vũ khí sở hữu thiết kế cánh cố định kết hợp đuôi hình chữ X, đạt tầm bắn từ 600 - 800km, trần bay 3.000m, tốc độ hành trình 120km/giờ và mang đầu đạn nặng 8kg. UAV này được phóng từ các giá đỡ nhỏ gọn, cho phép triển khai linh hoạt tại nhiều địa hình mà không cần đường băng chuyên dụng, không được trang bị bất kỳ thiết bị tự tìm mục tiêu nào, cho thấy nó có thể được điều khiển bằng hệ thống dẫn đường quán tính (INS) có sự hỗ trợ của hệ thống định vị vệ tinh GPS dân sự.

Các góc nhìn của một UAV Shahed-101. Ảnh: Army Recognition

Các nhóm vũ trang đồng minh của Iran trong khu vực Trung Đông đã tích cực sử dụng Shahed-101 trong suốt năm 2024 và 2025 để lặng lẽ bay qua phòng tuyến đối phương vào ban đêm, tập kích chính xác vào các điểm đóng quân mà lính gác không hề nghe thấy tiếng động cơ từ xa.

Cũng thuộc dòng Shahed nhưng đã tạo ra tiếng vang trên quy mô toàn cầu là UAV Shahed-131 với tốc độ hành trình 180km/giờ, trần bay 4.000m và tầm hoạt động khoảng 900km. Theo phân tích cấu trúc vật liệu của Viện các quân chủng Hoàng gia Anh (RUSI), Shahed-131 mang thiết kế cánh delta không đuôi tích hợp các cánh ổn định dọc ở đầu mút cánh. Khung thân của nó được chế tạo từ các vật liệu composite nhẹ như sợi thủy tinh và sợi carbon bọc quanh khung tổ ong, giúp giảm triệt để diện tích phản xạ radar. 

UAV Shahed-131 (màu đen) đứng cạnh UAV Shahed-136 lớn hơn. Ảnh: Shahryar Pasandide

Là UAV tấn công một chiều, Shahed-131 có đầu đạn nặng khoảng 15kg được tinh chỉnh cho từng mục tiêu cụ thể. Các phiên bản khác nhau của đầu đạn cũng được ghi nhận, từ loại chỉ có đầu nổ xuyên cấu trúc cho đến phiên bản có thêm phân mảnh và xuyên nổ tự định hình (EFP). Với thiết kế tập trung vào việc phá hoại cơ sở hạ tầng năng lượng, đầu đạn của Shahed-131 không chỉ phá hủy thiết bị mà còn gây khó khăn lớn cho các nỗ lực sửa chữa. Theo các chuyên gia vũ khí, Iran có nhiều kinh nghiệm trong việc phát triển các loại đầu đạn kiểu này, đặc biệt là khi từng hỗ trợ các nhóm vũ trang sử dụng mìn EFP chống lại xe thiết giáp Mỹ tại Iraq.

Bảng thành tích thực chiến của Shahed-131 thực sự làm giới quân sự chú ý. Hiệu quả đầu tiên của nó được chứng kiến trong vụ tập kích vào các nhà máy lọc dầu khổng lồ của Tập đoàn Saudi Aramco (Saudi Arabia) vào tháng 9-2019. Với khả năng bay luồn lách bám địa hình ở độ cao siêu thấp, nó dễ dàng qua mặt các hệ thống cảnh báo sớm tối tân, đánh trúng các van điều áp với sai số chỉ tính bằng mét.