QĐND Online - Chiếc bi đông của liệt sĩ có khắc ba chữ DAK. Có phải anh là Đặc, là Đắc? Có lẽ chữ C được khắc thành chữ K như một dấu hiệu riêng? Hay AK là biệt hiệu, còn tên anh bắt đầu bằng chữ D, như Dũng, Dân, Dương? 

Ngày “gặp” anh

Buổi tối nhập nhoạng vào tháng 9 năm 2012, giữa một thung lũng ở tỉnh Xiêng Khoảng, nước bạn Lào, nhóm phóng viên Trung tâm Phát thanh Truyền hình Quân đội đến được sở chỉ huy của Đoàn quy tập hài cốt liệt sĩ - Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh Nghệ An sau một ngày tác nghiệp vất vả. Cả ngày họ đã xuyên rừng, trèo đèo, lội suối, leo núi, cố gắng đến tất cả những nơi đoàn quy tập hài cốt liệt sĩ kiếm tìm.

Đêm đó, hai phóng viên nam, Việt Anh và Đức Minh nghỉ chung phòng ngoài. Còn phóng viên nữ Tùng Lâm ở phòng giữa. Cả đêm, phóng viên Tùng Lâm không tài nào ngủ được. Mắt chị cứ tỉnh như không. Chị cảm giác như có gì đó ở thật gần mình mà không thể gọi tên. Vừa nghe tiếng rừng, chị vừa thầm chuyện trò với các liệt sĩ và đợi trời sáng.

Sáng ra, chị mới hay, phòng bên cạnh, tối qua cũng có “một người”. Anh mới được đưa về đây. Kỷ vật cùng anh không có gì ngoài chiếc bi đông có khắc ba chữ DAK. Các anh trong Đoàn quy tập mộ liệt sĩ - Bộ CHQS tỉnh Nghệ An kể rằng, họ đã tìm thấy anh ở sân bay tỉnh Viên Chăn từ sự phát hiện của một người dân Lào khi đào móng xây nhà.

Thắp hương viếng liệt sĩ được quy tập về nơi tập kết tại Xiêng Khoảng, Lào. (PV Tùng Lâm - thứ nhất, PV Việt Anh - thứ 3, từ phải sang).

Cùng ăn, cùng ở, cùng đi, nhóm phóng viên được chứng kiến đoàn quy tập đã vất vả ra sao khi phải cố gắng lắm mới lên được đỉnh núi. Để rồi sau cả buổi nhẹ nhàng, cẩn trọng gạt, lọc, phân loại… kết quả các anh nhận được từ đất chỉ có duy nhất một chiếc bút máy. Nhiều năm qua, giữa rừng thiêng nước độc, các chiến sĩ của đoàn quy tập mộ liệt sĩ đã phải lặn lội khắp nơi. Có người cũng đã nằm lại, người lâm bệnh, hỏng mắt…

Còn phóng viên Tùng Lâm, chị đã có trên hai mươi năm từng đọc những câu có những từ: Liệt sĩ…hy sinh trên đất bạn Lào, trong các chương trình nhắn tìm đồng đội của Truyền hình Quân đội. Do vậy, nay được tận mắt thấy công việc tìm kiếm, được ở bên liệt sĩ như thế này là điều rất ý nghĩa, khiến chị không cầm được nước mắt.

Trong hơn chục ngày tiếp theo, chị cùng các anh Đức Minh, Việt Anh thường sang thắp hương, trò chuyện tại bàn thờ tưởng nhớ các liệt sĩ Việt Nam đã hy sinh trên nước bạn Lào và với riêng liệt sĩ mới tìm thấy. Có điều gì gặp trong ngày các anh chị đều kể và chia sẻ với các liệt sĩ qua khói hương.

Trong chuyến đi khó quên

Hành trình đến với cuộc “gặp” khó quên của nhóm phóng viên nói trên khởi nguồn từ các hoạt động kỷ niệm nhân ngày thành lập Liên minh chiến đấu chống đế quốc xâm lược, liên quân Lào - Việt Nam. Nhân dịp này, Trung tâm Phát thanh - Truyền hình Quân đội thực hiện một bộ phim tài liệu với tiêu đề “Tìm đồng đội trên đất bạn Lào anh em”. Nhóm làm phim sang Lào gồm có ba phóng viên: Trịnh Tùng Lâm, Phùng Việt Anh và Nguyễn Đức Minh.

Sau các thủ tục cần thiết, đoàn làm phim đã đến Đài tưởng niệm các anh hùng, liệt sĩ trên đường Bắc Sơn, Hà Nội, thắp nén hương rồi mới lên đường. Hôm đó trời mưa to. Hà Nội đang vào ngày bão.

Ngay ngày đầu, họ đã đi thẳng từ Hà Nội, tới Nghệ An, qua cửa khẩu Nậm Cắn rồi sang Xiêng Khoảng, Lào. Trước khi đi, các anh chị đã xác định: Đây là chuyến công tác đặc biệt, sẽ có nhiều vất vả, gian nan. Nhưng khó mấy cũng phải làm bằng được.

Theo phóng viên Việt Anh, chuyến đi tiềm ẩn nhiều hiểm nguy, lúc xuyên rừng, khi leo núi. Bom mìn từ thời chiến tranh còn sót lại khó biết thế nào. Cứ phạt lá cây rừng, mở đường mà đi. Phóng viên Đức Minh đã có lần bị ngã lúc trèo lên đỉnh núi để ghi hình. Mình mẩy thâm tím, chân tay bị cây rừng cào nhưng máy quay không bị hư do Minh cố gắng ôm máy quay vào lòng.

Sau những ngày xuyên rừng, vượt núi, nhóm làm phim đã hoàn thành các cảnh quay của bộ phim “Đi tìm đồng đội trên đất bạn Lào anh em”. Phim đã được phát lần đầu vào 21 giờ 30 phút, ngày 15-10-2012, trên kênh VTV1, Đài Truyền hình Việt Nam, nhân kỷ niệm 67 năm thành lập Liên minh chiến đấu chống đế quốc xâm lược, liên quân Lào - Việt Nam (1945 - 2012).

Nhóm phóng viên chụp ảnh với các em học sinh phổ thông tại tượng đài liệt sĩ Liên minh chiến đấu Việt - Lào tại tỉnh Xiêng Khoảng, Lào.

Bộ phim nói về tình đoàn kết đặc biệt giữa hai nước; về sự giúp đỡ chí nghĩa, chí tình của Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân Lào trong việc tìm kiếm, cất bốc, hồi hương liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào trong các thời kỳ chiến tranh. Sau khi phát sóng, nhóm làm phim đã nhận được những phản hồi tích cực của công chúng và được tặng Bằng khen trong Liên hoan Phim Truyền hình toàn quốc năm 2012.

Phóng viên Tùng Lâm chia sẻ: “Quả thực, chuyến đi đã gây ấn tượng rất mạnh với chúng tôi. Có đi thực tế như thế, chúng tôi mới thấy mối tình đoàn kết Việt - Lào sâu đậm như thế nào, mới thấy những người lính đi tìm đồng đội năm xưa giữa thời bình tận tâm ra sao. Họ quá vất vả mà cũng quá dũng cảm. Chuyến đi cho chúng tôi thấm thía, cái giá của những ngày hòa bình hôm nay, thấu hiểu sự anh dũng hy sinh của bao liệt sĩ năm xưa. Dường như chúng tôi được các anh hùng, liệt sĩ chứng giám và phù hộ. Các anh như cũng đi cùng và nâng đỡ chúng tôi. Suốt hành trình làm phim, trải qua rất nhiều chặng đường, có lắm khi gian nan và nguy hiểm rình rập, nhưng rồi mọi việc khá hanh thông. Chúng tôi cầu gì là được đó. Như có hôm, giữa trời nắng, thấy các anh trong đoàn quy tập mắc võng nghỉ ngơi, em quay phim liền đưa máy lại. Tôi buột miệng, với cảnh quay này, giá mà có mưa thì thành công hơn. Vậy mà chỉ một lát sau, trời đổ mưa liền”.

Cùng những điều trăn trở

Cuối năm 2012, hài cốt liệt sĩ có chiếc bi đông khắc ba chữ DAK đã được đưa về Việt Nam cùng nhiều liệt sĩ khác khi đợt tìm kiếm tạm dừng. Sau những ngày làm phim, nhóm phóng viên vẫn liên lạc với đoàn quy tập, hy vọng có thêm thông tin về liệt sĩ chưa rõ được tên ấy.

Giờ đây, đã gần một năm trôi qua kể từ đêm thật dài trong rừng Lào đó, nhóm làm phim vẫn chưa thôi ám ảnh. Họ thường hay tự hỏi: Người liệt sĩ ấy tên là gì mà khắc chữ DAK trên bi đông? Anh từng ở đơn vị nào? Gia đình anh ở đâu? Có ai biết thông tin gì về người liệt sĩ ấy? Bao giờ anh và gia đình sẽ được gặp lại nhau? Phóng viên Việt Anh bày tỏ, nhóm làm phim thực lòng mong mỏi tiếp tục được thực hiện những tác phẩm về mối tình Việt - Lào, về những người đi tìm hài cốt liệt sĩ.

Nhắc đến chuyến đi và liệt sĩ đã nghỉ cùng giữa rừng Lào, phóng viên Tùng Lâm thi thoảng lại rơm rớm nước mắt. Chị nói: Sau chuyến đi và cuộc “gặp” người liệt sĩ ấy, tôi có một khát vọng là khi nào còn làm việc tại Trung tâm Phát thanh Truyền hình Quân đội sẽ được dành toàn bộ tâm sức để thực hiện những chương trình về các liệt sĩ. Hy vọng góp phần vào việc tìm và trả lại tên cho các liệt sĩ một cách nhanh nhất. Khi họ lên đường đi chiến đấu, tất cả đều có tên, có tuổi, vậy mà…

QUỲNH LÂM