Kiểm tra đồ dùng trước khi huấn luyện ở Đoàn công binh H5

“Ông Đặng Văn Ngỡi là người thợ cơ khí già có đôi “Bàn tay vàng”. Nhiều cỗ máy “đắp chiếu” hàng chục năm, nhưng khi nhà máy giao, đều được ông làm sống lại, góp phần vào sự phát triển của nhà máy!” - Đại tá Phan Duy Thường, giám đốc nhà máy Z111, Anh hùng Lao động, tự hào nói về người thợ già của nhà máy.

Vâng! Ông Ngỡi, người đã có thâm niên gắn bó xây dựng nhà máy 40 năm nay. Ngay từ ngày nhập ngũ năm 1967, trong thời điểm khó khăn nhất, ông đã có mặt ở nhà máy. Ông nói: “Tôi luôn hài lòng với công việc của mình và phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao”. Nhiều đồng đội cùng nhập ngũ, nằm lại chiến trường, mình được như thế này là mừng lắm rồi”. Trưởng thành từ một người thợ cơ khí, với cấp hàm thiếu tá chuyên nghiệp, trợ lý kỹ thuật, chủ tịch công đoàn phòng cơ điện, ông luôn phấn đấu hết mình vì sự phát triển của nhà máy. Ông Ngỡi nhớ lại: “40 năm gắn bó xây dựng nhà máy, có những lúc thăng trầm, nhà máy đứng bên bờ vực phá sản, công nhân phải ra tận nhà máy thuốc lá Thanh Hóa, Nam Định sửa chữa máy, kiếm tiền nuôi nhau, chúng tôi “đau” lắm chứ. Nhưng đó là trước đây, còn bây giờ, nhìn cơ ngơi và sự phát triển của nhà máy, từ già đến trẻ, ai cũng mừng”.

“Ông Ngỡi là mẫu hình của người lính thợ tận tụy, hết mình vì nhà máy thân yêu”. Thượng tá Nguyễn Thái Bình, trợ lý giám đốc, nguyên là trưởng phòng kỹ thuật nói với tôi như vậy. Quả thực, trong những ngày làm việc ở nhà máy, không ít người ngợi ca về người trợ lý kỹ thuật Đặng Văn Ngỡi. Còn ông thì lại khiêm tốn nói rằng: “Tôi có chút ít đóng góp với nhà máy, nhưng chỉ làm theo ý đồ của giám đốc Thường thôi”. Chuyện kể rằng, có lần giám đốc nhà máy mời Đặng Văn Ngỡi lên phòng làm việc, bảo: “Giờ giao cho anh khôi phục máy bào giường, anh có làm được không?”. Ông vui vẻ nhận trách nhiệm nặng nề đó và hàng chục ngày “vùi đầu” vào công việc nghiên cứu tài liệu, xem lại từng chi tiết máy, lại được các kỹ sư trẻ ở phòng cơ điện giúp sức, tiếp thêm nghị lực, sau hơn ba tháng ông đã làm sống lại cỗ máy bào giường, được Ban giám đốc đánh giá cao.

Thiếu tá chuyên nghiệp Đặng Văn Ngỡi không muốn kể về mình, nhưng cán bộ, công nhân viên nhà máy, những người cùng thời với ông thì kể về ông với niềm tự hào. Mọi người còn nhớ, trung tâm gia công lắp đặt đầu dao DM-4322 của Mỹ, là thiết bị đầu tiên có ở Việt Nam, được nhập về khi nhà xưởng đã xây dựng xong, vị trí lắp đặt không đủ tầm với của cần cẩu. Thêm nữa, kết cấu của bệ máy không phù hợp với xe nâng hàng. Trong khi đó, hợp đồng với chuyên gia của hãng cung cấp sang chạy thử bàn giao đến gần. Thấy thế, Đặng Văn Ngỡi đã nghiên cứu, đề xuất phương án làm giàn treo lắp hai pa lăng phân lực giảm tải để đưa thiết bị vào vị trí theo kiểu sâu đo bước một. Kết quả hai pa lăng đã đưa thiết bị đồ sộ vào đúng vị trí trước sự chứng kiến của mọi người. Sáng kiến của ông không chỉ đưa thiết bị vào vị trí an toàn mà còn bảo đảm thời gian làm việc của chuyên gia nước ngoài, được nhà cung cấp thiết bị đánh giá cao. Lần khác, nhà máy được cung cấp máy rèn nòng SHK-10 do Cộng hòa Áo chế tạo. Đây là thiết bị đặc chủng có độ phức tạp cao. Khi chuyển về nhà máy, thiết bị được tháo rời thành từng cụm. Nhà cung cấp đã đưa bản vẽ móng máy để thi công, nhưng do sơ suất, không có vị trí lắp đặt bể dầu thủy lực ông đã nghiên cứu, đề xuất thay đổi vị trí bể dầu thủy lực cho phù hợp với mặt bằng của nhà xưởng. Đề xuất của ông được chuyên gia của hãng chấp thuận. Máy rèn nòng lắp đặt đúng tiến độ, bảo đảm các yêu cầu kỹ thuật. Chuyên gia hãng cung cấp thiết bị đánh giá cao trình độ chuyên môn kỹ thuật của cán bộ, công nhân nhà máy.

Đại tá Phan Duy Thường, đánh giá cao vai trò của lớp kỹ sư trẻ nhưng cũng khẳng định đóng góp của lớp thợ già: “Nhà máy có lớp thợ già giỏi lắm, giao khôi phục máy móc thiết bị, lắp đặt các dây chuyền sản xuất, đều làm được cả. Việc gì giao cho lớp thợ già là chúng tôi yên tâm”. Thời gian gần đây, nhà máy được Bộ Quốc phòng cho phép chế tạo máy kéo rãnh khương tuyến nòng pháo với kinh phí 130 nghìn USD. Nhà máy đã phối hợp với Trung tâm công nghệ tổ chức thiết kế, chế tạo. Đây là nhiệm vụ hết sức khó khăn, bởi theo thiết kế ban đầu, máy chép hình bước xoắn theo cam hình điều chỉnh kiểu càng cua. Như vậy thiết bị có kết cấu cồng kềnh, sai số của bước xoắn rất lớn, chế tạo phức tạp. Đang triển khai chế tạo phần vỏ hộp giảm tốc, giám đốc Thường đề xuất ý tưởng thay đổi kết cấu máy từ dạng bản hình kiểu càng cua sang dạng bản hình kiểu trục xoắn. Như vậy kết cấu của máy gọn nhẹ và ưu việt hơn. Từ ý tưởng của giám đốc, Đặng Văn Ngỡi đã nghiên cứu, thiết kế lại toàn bộ phần chuyển động của máy theo cơ cấu chép hình trục xoắn. Kết quả máy hoạt động tốt.

Đặc biệt vào quý ba năm 2005, nhà máy tập trung chế tạo pháo phòng không. Giám đốc Thường đã giao nhiệm vụ cho Đặng Văn Ngỡi đến phân xưởng A1 trực tiếp phối hợp cùng phòng kỹ thuật-công nghệ chỉ đạo hàn cụm máng pháo. Đây là lĩnh vực “ngoại đạo” đối với ông. Song vốn có kinh nghiệm chế tạo thành công hộp giảm tốc máy kéo rãnh khương tuyến, lại được giám đốc nhà máy tin tưởng giao nhiệm vụ, ông đã “bám” phân xưởng A1 cùng đồng chí Giao trưởng phòng kỹ thuật và một số kỹ sư trẻ trao đổi với đồng chí Tuấn tổ trưởng sản xuất, cùng những người thợ hàn bàn phương pháp hàn định vị để chống biến dạng. Bởi nòng pháo có tiết diện cắt ngang kiểu chữ U nên khi hàn do co ngót của vật liệu phần trên nhỏ hơn phần đáy. Tổ trưởng Tuấn đề xuất phương án hàn thêm hai tấm giằng phía trên sau khi khử ứng xuất mối hàn. Phương án được mọi người thống nhất cao và bắt tay ngay vào công việc. Đến 23 giờ đêm, kết thúc công việc hàn chuyển sang khử ứng xuất. Sự cố xảy ra, bởi ủ trong lò giếng RJ 75 mô nô ray bị hỏng, không đưa được sản phẩm vào lò. Đặng Văn Ngỡi cùng trưởng phòng kỹ thuật Giao đo đạc và quyết định ủ trong lò bằng X45. Kết quả máng pháo bảo đảm các thông số kỹ thuật, tạo điều kiện thuận lợi cho các bước gia công sau này.

Đã từng làm công tác cơ điện nhiều năm, nên các chi tiết phụ tùng thiết bị của nhà máy để ở đâu đều được ông ghi chép để những khi cần thiết, đáp ứng được ngay cho sản xuất. Ví dụ như tháng 5 năm 2006, kế hoạch sản xuất vít gỗ của phân xưởng A4 có nguy cơ không bảo đảm do máy trục trặc. Đồng chí Cương, kỹ thuật viên phân xưởng đề xuất cách giảm hành trình của máy, không để vỡ chày cối và tán vít không tròn. Được tin, Đặng Văn Ngỡi đã tìm một động cơ tốc độ thấp hơn để thay thế, giảm hành trình của máy từ 120 lần/phút xuống còn 80 lần/phút, công việc hoàn tất trong thời gian 4 giờ. Kết quả máy hoạt động tốt, chi tiết gia công đạt yêu cầu kỹ thuật, bảo đảm tiến độ giao hàng cho khách. Theo Đặng Văn Ngỡi, thành công trong những năm qua chỉ là rất nhỏ, nhưng tôi thì lại cho rằng, ông thật xứng đáng là một trong những bông hoa đượm sắc trong rừng hoa thi đua Quyết thắng của nhà máy hai lần vinh dự được Nhà nước tuyên dương danh hiệu: Anh hùng LLVT nhân dân và Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Từ phong trào thi đua Quyết thắng, liên tục 12 năm liền (từ 1995 đến năm 2006), Đặng Văn Ngỡi được nhà máy bầu là chiến sĩ thi đua. Vinh dự hơn, năm 2000, ông được đi dự Đại hội thi đua Quyết thắng toàn quân. Hai lần được Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam tặng bằng lao động sáng tạo. Những thành tích đó thêm khẳng định đóng góp của ông đối với sự phát triển của nhà máy.

Trước lúc chia tay, Đặng Văn Ngỡi thông báo tin vui: “Tôi đang cùng phòng kỹ thuật-công nghệ hoàn chỉnh thiết bị điện giải quay để đưa vào khai thác phục vụ nhiệm vụ sản xuất quốc phòng. Phương án đã hoàn tất kết cấu thiết bị thử mỏi lò xo đẩy lên của pháo phòng không 37mm, đang chờ giám đốc nhà máy phê duyệt để tiến hành chế tạo”.

Niềm vui thể hiện trên gương mặt người lính già cả đời tâm huyết với nghề cơ khí chính xác, cùng mọi người đóng góp xây dựng nhà máy đứng vững và phát triển trong cơ chế thị trường.

Bài và ảnh: NGUYỄN HOÀNG