"Sao vuông" giữ biển miền Trung

Dân quân biển quận Sơn Trà (Đà Nẵng) tuần tra trên biển

Tháng tư, trời yên biển lặng. Chúng tôi theo chân một tổ dân quân phường Nại Hiên Đông, quận Sơn Trà đi tuần tra dọc theo con đường ra biển. Thiếu tá Trần Văn Sơn người đi cùng tôi cười rồi nhỏ nhẹ nói: Những hôm bão to, gió lớn như cơn bão số 6 hay cơn bão Chan-chu năm 2006 mới thấy hết sự vất vả của anh em dân quân như thế nào. Năm nay, lại sắp tới mùa bão nên anh em dân quân đã được đặt trong tình trạng "chiến đấu cao" rồi.

Trải dài hơn 70km theo dải bờ miền Trung, biển Đà Nẵng đặc biệt thuận lợi cho du lịch và vận tải. Vùng biển trù phú này cũng tạo ra ngư trường ổn định cho hàng vạn lao động của các địa phương trong hoạt động đánh bắt xa bờ. Từ khi cảng Tiên Sa trở thành cảng nước sâu đón những tàu có tải trọng hàng vạn tấn thì mỗi năm cũng có hàng nghìn tàu thuyền trong và ngoài nước vào Đà Nẵng theo cảng biển quốc tế này. Nhưng cửa ngõ để vào miền Trung qua Đà Nẵng lại có vị trí chiến lược về quốc phòng-an ninh. Bài học lịch sử rõ ràng nhất chính là những phát đại bác khai nòng mà thực dân Pháp bắn vào bán đảo Sơn Trà, mở đầu cho cuộc xâm lược Việt Nam năm 1858. Điều tất yếu, bài toán giữa công tác quốc phòng và phát triển kinh tế cũng đòi hỏi một lời giải thỏa đáng. Nếu công tác quân sự quốc phòng của Đà Nẵng là một bài toán lớn thì kinh nghiệm của địa phương này trong công tác xây dựng lực lượng dân quân tự vệ (DQTV) đã góp phần tìm ra lời giải đúng cho bài toán. Đây cũng là địa phương đầu tiên trên địa bàn Quân khu 5 thí điểm về "xây dựng lực lượng dân quân tự vệ biển gắn với tàu thuyền trên biển".

Chúng tôi tiếp tục theo chân tổ tuần tra của dân quân biển phường Nại Hiên Đông, quận Sơn Trà. Các tổ tuần tra của DQTV quận Sơn Trà vừa được cấp trên khen thưởng vì có thành tích xuất sắc trong truy bắt tội phạm. Đó là vụ bắt 3 đối tượng Lê Tiến Nhật, Nguyễn Văn Tiến, Đặng Quốc Bảo đã ăn cắp 8,2kg dây cáp ngầm trục đường Ngô Quyền. Ngay sau đó, họ tiếp tục bắt 3 đối tượng Mai Sang Mỹ, Đinh Văn Phương, Mai Văn Bình trộm sắt thép xây dựng của dân. Trước đó, tổ tuần tra 3 đồng chí DQTV phường Nại Hiên Đông đã truy đuổi 4 đối tượng có biểu hiện trộm cắp, buộc chúng phải bỏ lại 1 xe máy Wave biển kiểm soát: 43K6-7015 vừa lấy trộm. Giờ thì lực lượng DQTV đã là một bộ phận không thể thiếu trong công tác giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn. Tuần tra ven biển, giữ gìn an ninh trật tự địa bàn là một trong nhiều nhiệm vụ của lực lượng DQTV. Hoạt động này có sự phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an và Bộ đội Biên phòng. Nếu ở ngoài khơi sẽ có sự phối hợp với lực lượng Hải quân và Cảnh sát biển. Có những đợt cao điểm thì lực lượng DQTV, Biên phòng, Hải quân, Cảnh sát biển, Công an, Thủy sản cùng vào cuộc. Nội dung phối hợp hoạt động vừa được các cơ quan ký kết trong Quy chế 1473/QC-LN về việc quản lý, bảo vệ chủ quyền an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, tìm kiếm cứu nạn trên biển-bờ của Đà Nẵng. Trên quãng đường đi, trung đội trưởng dân quân Nguyễn Tiến Dũng nói với tôi khá thông thạo về Luật Biển quốc tế. Nội dung này tương đối khó nhưng những chiến sĩ dân quân biển nắm rất chắc. Anh Dũng tâm sự: "Có nắm chắc luật, hiểu luật thì mới có cách ứng xử đúng nguyên tắc. Vùng biển trên địa bàn Đà Nẵng là nơi khá phức tạp. Các hoạt động vi phạm lãnh hải Việt Nam của tàu nước ngoài thỉnh thoảng vẫn xảy ra. Hơn nữa, hoạt động buôn bán trái phép, đánh bắt trái phép trên biển khó lường trước". Cũng theo anh Dũng: "Tất cả anh em DQTV biển đều được trang bị rất kỹ những kiến thức ấy”.

Trò chuyện với đại tá Bùi Chí Loan, Chính ủy Bộ CHQS thành phố Đà Nẵng mới thấy việc xây dựng và tổ chức hoạt động của DQTV biển không thể nơi nào cũng giống nhau. Muốn có lực lượng mạnh, tinh thông phải có những chiến sĩ dân quân am hiểu địa bàn, nhiệt huyết, có đầy đủ các yếu tố, phẩm chất, đặc biệt quan trọng là truyền thống cách mạng của từng vùng để có sự lựa chọn đúng đưa vào DQTV. Quan điểm này được quán triệt xuyên suốt trong xây dựng lực lượng DQTV của địa phương. Thành phố Đà Nẵng có 8 quận, huyện thì 6 quận, huyện có vùng biển với 19 phường ven biển. Vài năm trở lại đây, trước sự phát triển mạnh của du lịch và kinh tế biển thì việc lựa chọn dân quân rất thận trọng. Thành phố đã chọn và xây dựng được 9 trung đội và 7 tiểu đội dân quân biển. Sự lựa chọn rất gắt gao và không hạ thấp tiêu chí đề ra. Sau khi tiến hành rà soát và thâm nhập cơ sở, cơ quan quân sự các cấp đã chọn ra từ những chủ tàu, thuyền trưởng, máy trưởng của hơn 2.000 tàu, thuyền gắn động cơ đánh bắt trên biển. Lực lượng lao động trên các phương tiện đánh bắt trên biển của Đà Nẵng rất đông. Tuy nhiên, việc chọn vào lực lượng DQTV không dễ. Tiêu chuẩn phải là người địa phương, có hộ khẩu ổn định, lý lịch trong sạch, rõ ràng, sức khỏe tốt. Riêng quận Sơn Trà, lựa chọn chiến sĩ dân quân biển trong số thuyền trưởng, máy trưởng rồi đưa đi đào tạo bổ sung vào lực lượng dân quân. Chính quan điểm lựa chọn đó khiến mỗi chiến sĩ dân quân có trách nhiệm hơn với nhiệm vụ. Hơn nữa, chiến sĩ dân quân là thuyền trưởng, máy trưởng giúp cho khả năng huy động lực lượng dân quân thực hiện nhiệm vụ dễ hơn. Tất nhiên, khâu đào tạo phải được thực hiện bài bản, chặt chẽ. Cách lựa chọn nhân sự để xây dựng lực lượng DQTV của Bộ CHQS thành phố Đà Nẵng có cơ sở. Những dân quân là các chủ tàu đã đưa tàu của mình thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ. Đó là dân quân Nguyễn Thanh Hùng, chủ tàu ĐNa 90259, công suất 380CV; chủ tàu Lê Thị Huệ đưa 3 tàu ĐNa 90053, 130CV, ĐNa 90354, 520CV, ĐNa 90345, 165 CV; chủ tàu Lê Thị Phượng đưa 2 tàu ĐNa 90148, 90 CV, tàu ĐNa 90154, 110 CV... tham gia vào nhiệm vụ đặc biệt mà thành phố huy động để bảo vệ vùng biển của Tổ quốc. Chúng tôi cho rằng đây là một hướng đi đúng và cần được nghiên cứu nhân rộng.

Việc xây dựng lực lượng DQTV biển của Đà Nẵng khá linh hoạt. Ở tuyến lộng và tuyến khơi tàu thuyền hoạt động lẻ, lực lượng DQTV được tổ chức thành tiểu đội. Nhiều địa bàn như quận Sơn Trà, quận Thanh Khê... thực hiện việc ghép lực lượng từng tàu thuyền trong cùng một phường thành tiểu đội, trung đội. Ở những khu vực có từ hai tàu thuyền trở lên cùng hoạt động trong một ngư trường thì lực lượng DQTV được tổ chức từ tiểu đội tới trung đội. Trong số hơn 2.000 tàu, thuyền gắn động cơ của Đà Nẵng thì các tàu thuyền từ 20 CV đến 45 CV lực lượng DQTV lại được xây dựng theo mô hình dân quân tuyến bờ ghép vào lực lượng dân quân các tàu thuyền cùng tổ dân phố trong một phường thành tổ, tiểu đội do Ban CHQS phường quản lý. Ngoài lực lượng dân quân biển đã xây dựng gắn với tàu thuyền trên biển, lực lượng lao động còn lại đủ điều kiện mỗi phường xây dựng từ một tiểu đội tới một trung đội để sẵn sàng bổ sung cho các tàu đi làm nhiệm vụ khi cần. Đối với tự vệ biển thuộc các doanh nghiệp thì tiêu chuẩn bắt buộc phải là có hộ khẩu tại địa phương, có lịch sử chính trị gia đình và bản thân rõ ràng, xác định là lao động thường trực trên biển, có trình độ văn hoá tốt nghiệp cấp 2 trở lên, xác định rõ nhiệm vụ. Chúng tôi cho rằng đây là một tiêu chuẩn cao nhưng nó phù hợp với đặc điểm của Đà Nẵng, một trong những địa phương có trình độ dân trí, điều kiện kinh tế xã hội khá cao. Qua trao đổi với các cơ quan chức năng tôi được biết, việc thực hiện nền nếp sinh hoạt với lực lượng DQTV rất nghiêm túc. Khi hoạt động trên biển thực hiện sinh hoạt 2 tuần/lần; cấp trung đội sinh hoạt 1 tháng/lần. Khi không hoạt động trên biển thì việc sinh hoạt như lực lượng cơ động trên bờ.

Không thể thống kê hết số vụ vi phạm của các tàu nước ngoài, các đối tượng xâm phạm lãnh hải Việt Nam, các tình huống thiên tai, bão lũ, thảm họa trên biển... được DQTV Đà Nẵng phát hiện, xử lý hoặc báo về cho cơ quan chức năng. Tuy nhiên, có thể thấy lực lượng DQTV thực hiện nhiệm vụ rất hiệu quả. Trong cơn bão Chan-chu, lực lượng tàu thuyền trên biển của ngư dân cũng là DQTV biển đã cứu được nhiều ngư dân khác và giảm đi rất nhiều thiệt hại cả về người và tài sản. Dân quân trên các tàu thuyền này là những người cung cấp thông tin nhanh nhất, sớm nhất cho Hải quân, Biên phòng, Thủy sản để có biện pháp ứng cứu. Từ cơ sở này, việc cơ quan chức năng giao thêm cho DQTV Đà Nẵng nhiệm vụ tham gia phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, môi trường, dịch bệnh và tìm kiếm cứu nạn trên biển là rất phù hợp. Nó cũng thể hiện lòng tin của Nhà nước và nhân dân với DQTV.

Tìm hiểu thực tế ở phường Nại Hiên Đông chúng tôi ghi nhận cách thức làm hết sức sáng tạo là khi hoạt động trên biển, mỗi DQTV phải có biển tên và nhật ký ghi chép, theo dõi tình hình thực hiện nhiệm vụ. Tôi xem kỹ nhật ký của Ngô Đức Tùng, trung đội trưởng dân quân, thấy thể hiện khá chi tiết ngày giờ, công việc làm, địa điểm, tọa độ... Với cách ghi như vậy, cơ quan chức năng dễ dàng hơn trong việc quản lý và chỉ đạo lực lượng khi có yêu cầu. Ghi nhật ký đã trở thành quy định bắt buộc đối với mọi DQTV biển của Đà Nẵng. Làm việc với các cơ quan chức năng của Bộ CHQS thành phố Đà Nẵng chúng tôi được biết thêm, khi hoạt động tại vùng nội thủy, lãnh hải Việt Nam, lực lượng DQTV biển được độc lập hoặc phối hợp với các lực lượng khác phát hiện, ngăn chặn, bắt giữ các đối tượng đang có hành động cướp phá thuyền, ngư cụ, phá hoại môi trường biển, buôn bán hàng lậu, hàng cấm gây mất trật tự an ninh trên biển. Lực lượng này cũng hiệp đồng chặt chẽ với lực lượng khác để bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ. Khi hoạt động tại vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam, DQTV quan sát, phát hiện và thông báo kịp thời cho cơ quan chức năng tất cả các hành vi vi phạm chủ quyền tại vùng thuộc đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam.

Qua thực tế của thành phố Đà Nẵng chúng tôi thấy rõ khi được giao nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng, DQTV luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ. Những chiến sĩ "sao vuông" thể hiện vai trò là lực lượng đi đầu nếu được tổ chức và xây dựng một cách nghiêm túc và bài bản.

Bài và ảnh: NGUYỄN ANH TUẤN