Người chắp cánh “hồn Việt” sang nước Nga

QĐND - Tôi gặp Daria Mishukova trong buổi họp báo của Hội Nhà văn Việt Nam nhân dịp cuốn sách “Việt Nam đất nước con Rồng cháu Tiên” của chị ra mắt bạn đọc Việt Nam bằng tiếng Việt. Đây là sự kiện tôi hằng ấp ủ cả tuần nay. Bởi trước khi đến dự cuộc họp báo này, tôi đã đọc cuốn sách trên của Daria do một người bạn ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia tặng.

Thật lòng mà nói, do áp lực công việc làm báo và bận bịu việc học hành liên miên, ngót năm rồi tôi hiếm khi cầm những cuốn sách dày mấy trăm trang. Nhưng chỉ trong một ngày nghỉ cuối tuần ở nhà, tôi đã “nuốt trọn” gần 300 trang sách “Việt Nam đất nước con Rồng cháu Tiên”. Và cũng phải nói thêm, cuốn sách này cũng không có gì đặc biệt, vì phần lớn những điều tác giả viết là những gì tôi đã được học, được đọc, được biết trong những năm qua. Tuy nhiên, cuốn sách làm tôi mê đắm vì hai lẽ. Thứ nhất, đó là cách viết, cách nhìn, cách cảm nhận về văn hóa Việt Nam của một người nước ngoài với những lời lẽ mộc mạc, giản dị và đằm sâu một tình cảm thân thiết, chân thành hiếm có. Thứ hai, tác giả là người đến từ nước Nga xa xôi, một đất nước mà tôi rất trân trọng, yêu mến, dẫu chưa một lần tôi được đặt chân lên mảnh đất ấy. Những năm tháng phổ thông được học tiếng Nga, được học văn học Nga, được xem những bộ phim Nga, tôi đã hiểu một phần tâm hồn Nga, tính cách Nga từng làm say đắm bao trái tim người Việt.

Bìa cuốn sách “Việt Nam đất nước con Rồng cháu Tiên”.

Trong khi họp báo, tôi vừa chăm chú nghe những lời đánh giá rất xác đáng của nhà thơ Hữu Thỉnh; dịch giả Thúy Toàn; GS.NGND Hà Minh Đức, nguyên Viện trưởng Viện Văn học; Nguyễn Ngọc Bình, nguyên Tổng lãnh sự Việt Nam tại Vladivostok… dành cho tác giả Daria và nội dung cuốn sách, tôi vừa cố gắng lục lọi trí nhớ nhằm huy động tối đa “vốn liếng tiếng Nga” của mình để hy vọng trò chuyện vài ba câu với Daria sau buổi họp báo. Nhưng may thay, Daria nói tiếng Việt thành thạo, thế nên cuộc trò chuyện giữa tôi và chị thật tự nhiên, cởi mở.

Trước mặt tôi là một cô gái Nga trẻ trung, dáng thon thả, khuôn mặt thanh tú, đôi mắt long lanh, mái tóc nâu vàng óng mượt, đôi môi lúc nào cũng tươi tắn như hoa với hai hàm răng trắng đều tăm tắp. Nói chuyện với tôi, Daria bày tỏ sự xúc động và biết ơn thầy Đức (GS. NGND Hà Minh Đức) đã giúp đỡ chị hoàn thành cuốn sách này bằng tiếng Việt. Tôi nói với Daria rằng, chính chúng tôi - những người Việt Nam phải cảm ơn chị mới hợp tình, hợp lẽ, vì chị là người Nga đầu tiên viết về văn hóa Việt Nam bằng chính tiếng Việt và đã mang đến cho bạn đọc Việt Nam không ít khám phá mới mẻ, thú vị mà chính người bản xứ chúng tôi ít khi nghĩ tới. Ví như khi viết về đồng tiền Việt Nam, chị rất kỳ công, tinh tế khi miêu tả: “Xem kỹ mỗi tờ tiền, chúng ta có thể biết thêm về các di tích lịch sử - văn hóa của đất nước Việt Nam. Tờ 500.000 đồng có màu ngọc lam kết hợp màu vàng hồng của quả mai, mặt sau in hình căn nhà lá, nơi Bác Hồ đã sống với gia đình thời thơ ấu tại làng Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An ở miền Trung Việt Nam. Tờ 200.000 đồng với hai màu chính, màu kem nhạt và màu xanh cốm, mặt sau in cảnh vịnh Hạ Long, là Di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận”…

Không phải là một công trình nghiên cứu khoa học, cũng chưa phải là một cuốn sách toàn bích về văn hóa Việt, nhưng mỗi bài viết của Daria như một nét chấm phá nên có thể nói toàn bộ nội dung cuốn sách “Việt Nam đất nước con Rồng cháu Tiên” là một bức tranh “đầy màu sắc, đường nét” về văn hóa Việt Nam. Có thể kể vô vàn nét chấm phá đáng nhớ mà Daria đã phác họa vào bức tranh phong cảnh Việt như: Chị ví “Sa Pa là vương quốc của những đám mây, sương mù sữa trắng”; “Huế là thành phố của các khu nghỉ dưỡng ngập chìm trong cây xanh”; “Mỹ Sơn có những phiên đá cổ, những pho tượng đầy sức sống mê hoặc như sống lại, bừng tỉnh”; “Hội An như là một vương quốc nhỏ của những con phố, ngỏ hẻm hẹp và những nhà thấp dưới mái ngói rêu phong”; “Nha Trang có nhiều vịnh đẹp như tranh vẽ, nước biển xanh biếc và luôn ngập tràn ánh nắng”, “Đảo Phú Quốc nhìn từ trên cao như một chiếc lá xanh viền trắng ngọc rất đẹp”…

Nhà thơ Hữu Thỉnh tặng hoa Daria Mishukova trong buổi ra mắt cuốn sách.

Daria cũng tỏ ra là người quan sát tinh tế và có những nhận xét khá xác thực về con người Việt Nam mà chị gọi là “bổ sung vài nét cho bức chân dung dân tộc Việt” như: Cách hỏi xã giao với câu hỏi cá nhân mà người nước ngoài mới nghe thì tỏ ra hơi khó chịu, nhưng đó lại thể hiện tình cảm chân tình của người Việt; thứ tự ngồi trong xe ô tô thì người Việt có tuổi đời, vị trí xã hội cao bao giờ cũng ngồi hàng ghế trước để tỏ lòng tôn kính “có trước, có sau”; việc tổ chức lễ mừng thọ của người già ở Việt Nam luôn được xem trọng và gia đình nào có người sống lâu được coi là có phúc; kiểu ăn nhậu miệng hô “một, hai, ba…” khá vui nhộn của nhiều thanh niên Việt Nam trong quán ăn mà Daria gọi đó là một “nét văn hóa cộng đồng của người Việt”…

Tôi hỏi: “Daria ơi, sao chị có thể viết về nhiều nét văn hóa Việt Nam tinh ý thế”? Daria chia sẻ: “Tôi rất thích câu thành ngữ của người Việt Nam “Trăm nghe không bằng một thấy”. Tôi đi nhiều, chịu khó quan sát lối sống, nếp sinh hoạt, ứng xử hằng ngày của người Việt. Hơn nữa, tôi có vốn hiểu biết về văn hóa Việt Nam như vậy là nhờ các thầy các cô giảng dạy tiếng Việt, đồng nghiệp và bạn bè Việt Nam - những người đã giúp tôi cảm nhận được nét đẹp văn hóa Việt Nam”. Tôi hỏi tiếp: “Được biết Daria đã từng xuất bản cuốn “Việt Nam đất nước con Rồng cháu Tiên” bằng tiếng Nga năm 2007 và tái bản năm 2010, việc tự viết cuốn này bằng tiếng Việt hình như chị muốn gửi gắm thông điệp gì đến bạn đọc, đúng không ạ?". Daria trả lời: “Để cảm nhận đầy đủ cái đẹp, cái hay của phong cách tác giả trong cuốn “Việt Nam đất nước con Rồng cháu Tiên”, tôi có lời khuyên độc giả nên đọc cuốn sách này bằng tiếng Nga. Tuy nhiên, tôi muốn viết cuốn sách này bằng tiếng Việt để dành cho bạn đọc muốn tìm đến cái mới, muốn tiếp nhận những thông tin kiến thức riêng của mình một cách vui, đơn giản, dễ hiểu từ góc tiếp cận của một người nước ngoài”. Daria khiêm nhường nói vậy, nhưng rất nhiều bài viết trong cuốn sách - nói như Nhà thơ Hữu Thỉnh - vẫn có chất văn học vì người viết dạt dào xúc cảm và nhiều câu từ, ngữ nghĩa cũng rất bay bổng và đôi khi có cả “thơ, nhạc, họa” ở trong đó. 

Đã có khá nhiều công trình khoa học của người nước ngoài nghiên cứu về văn hóa Việt Nam. Nhưng theo GS. Hà Minh Đức, hiếm có một tác giả nào lại dành nhiều tâm huyết, trí tuệ, thời gian như Daria để tìm hiểu, nghiên cứu, khám phá văn hóa Việt Nam bền bỉ như vậy. Là sinh viên thực tập tại Khoa Việt Nam học và Tiếng Việt (Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn) năm 2002, từ đó đến nay, Daria vừa miệt mài học tiếng Việt, vừa dành trọn tuổi trẻ của mình để “sống” cùng văn hóa Việt. Chị đã không ngại gian khó, vất vả, tự mình đi xuyên Việt trên hành trình hàng nghìn cây số, “lọ mọ” đến hầu khắp các tỉnh, thành phố trên mọi vùng miền đất nước để vừa trải nghiệm, vừa quan sát, phát hiện, ghi chép tỉ mỉ những điều mắt thấy, tai nghe. Kết hợp với đọc tham khảo nhiều tư liệu về Việt Nam bằng các tiếng Việt, Anh, Nga, Pháp và học hỏi từ chính người Việt, chị đã có những trang viết chân thực, sinh động về văn hóa Việt Nam. Ngoài cuốn sách “Việt Nam đất nước con Rồng cháu Tiên”, Daria đã có hơn 40 bài viết về văn hóa Việt bằng tiếng Nga, tiếng Anh đăng trên báo chí nước ngoài.

Daria bộc bạch rằng, tôi yêu Việt Nam vì người Việt từ lâu rất gần gũi với người Nga, tình bạn Việt - Nga đã được vun đắp, khẳng định trong lịch sử và ngày càng phát triển tốt đẹp. Hơn thế, tôi yêu Việt Nam vì đây là một đất nước có bề dày truyền thống lịch sử mấy ngàn năm, đất nước bắt nguồn từ huyền thoại con Rồng cháu Tiên, đất nước của những trang sử vàng chói lọi trong công cuộc đánh giặc giữ nước, đất nước của những sắc màu văn hóa đa dạng và danh lam thắng cảnh tươi đẹp. Vì vậy, thông qua cuốn sách này, Daria muốn bắc thêm một nhịp cầu văn hóa Việt - Nga, làm cho người Nga hiểu sâu sắc hơn truyền thống lịch sử, phong tục, tập quán, bản sắc văn hóa, đất nước và con người Việt Nam, coi Việt Nam là một điểm đến thân thiện, an toàn.

Từng nhiều năm là Tổng lãnh sự Việt Nam tại Vladivostok, Cộng hòa Liên bang Nga, ông Nguyễn Ngọc Bình “bật mí” với tôi: Từ khi xuất bản năm 2007 đến nay, nhiều công ty du lịch và hãng lữ hành ở Nga đã coi cuốn sách “Việt Nam đất nước con Rồng cháu Tiên” của Daria là cẩm nang hữu ích của du khách Nga khi đi du lịch ở Việt Nam và muốn tìm hiểu văn hóa Việt Nam.

Trong khi một bộ phận người Việt, trong đó có không ít người Việt trẻ có tư tưởng sùng ngoại, sống lai căng, ít chú trọng tìm hiểu văn hóa Việt, thì có một người con gái Nga xa xôi hơn mười năm qua đã dành trọn tình yêu, dốc cả tâm, trí, lực để tìm hiểu, nghiên cứu, xuất bản sách về văn hóa Việt bằng chính tiếng Việt, quả là điều rất đáng trân trọng. Đúng như nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đã nói: Daria Mishukova không chỉ là người góp phần chắp cánh “hồn Việt” sang nước Nga, mà cô đang lặng lẽ ươm mầm văn hóa Việt dần bén rễ, xanh cây ở xứ sở bạch dương.

Bài và ảnh: NGUYỄN VĂN HẢI