QĐND - Dự án định canh, định cư (ĐCĐC) cho 44 hộ dân buôn Lách Ló, xã Nam Kar, huyện Lắk (Đắc Lắc) tiêu tốn đến hơn 53 tỷ đồng và phải chuyển đổi hàng trăm héc-ta rừng đặc dụng, vậy mà chưa đạt hiệu quả như mong muốn và đang nảy sinh những vấn đề phức tạp.

Từ buôn nghèo giữa rừng đặc dụng

Những ngày này, đi vào buôn Lách Ló vô cùng vất vả. Để đến được Lách Ló, chúng tôi phải nhờ đến sự hỗ trợ của cán bộ kiểm lâm Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar. Từ bìa rừng, chúng tôi phải đi xe máy theo con đường mòn xuyên 7km đường rừng với đá cuội lổn nhổn, cây cối nhằng nhịt mới tới được khu ĐCĐC của buôn Lách Ló. Đường vào Lách Ló, mùa khô còn có thể vật lộn bằng xe máy, chứ mùa mưa thì chỉ có nước “lội bộ” cho an toàn.

Tới đầu buôn, chúng tôi dừng chân ở Trạm kiểm lâm số 7 thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar. Sở dĩ, Ban quản lý rừng đặc dụng Nam Kar phải đặt hẳn một trạm kiểm lâm trong buôn Lách Ló và tăng cường thêm một chốt kiểm lâm ngoài bìa rừng là bởi: Từ khi UBND tỉnh Đắc Lắc có quyết định triển khai dự án ĐCĐC buôn Lách Ló nằm trong rừng đặc dụng, thì tình trạng vi phạm lâm luật diễn biến phức tạp. Một số đối tượng từ nơi khác đến trà trộn trong dân phá rừng, giành đất, tổ chức sang nhượng đất rừng và khai thác lâm thổ sản trái phép.

Phá rừng để làm rẫy ở Lách Ló.

Buôn Lách Ló nằm biệt lập giữa rừng sâu, nên cuộc sống của 44 hộ với 178 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào M’nông, thiếu thốn trăm bề: Không điện, không đường, không nước, không trạm, không chợ. Nông sản làm ra, do đường giao thông cách trở, nên thường phải bán rẻ; trong khi đó lại phải “mua đắt” những nhu yếu phẩm cần thiết khác cho sinh hoạt hằng ngày. Tâm sự với chúng tôi, già làng H’Đrao Kmăn và buôn trưởng Y Win H’Druê cho biết: "Trong tổng số 44 hộ, hiện nay còn tới 40 hộ nghèo. Muốn giúp bà con thoát nghèo, phải làm rất nhiều việc, phải đầu tư toàn diện, vô cùng tốn kém, nhất là buôn lại nằm lọt thỏm giữa rừng thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar".

Theo lời buôn trưởng Y Win, do buôn ở sâu trong rừng, cách trung tâm xã hơn 10km đường mòn, đồi núi dốc nên việc học hành của học sinh trong buôn vô cùng bất lợi. Buôn đã được đặt một điểm trường, nhưng cũng chỉ bảo đảm cho các cháu học lớp 1 và lớp 2. Từ lớp 3 trở lên phải ra trọ học ở trường ngoài trung tâm xã. Vì vậy, việc học của con em buôn Lách Ló thường phải bỏ dở. Cả buôn chỉ có y tá Y Mry đảm trách, nên mỗi khi có người bị đau ốm vượt quá khả năng điều trị ở buôn, bà con phải “cáng hoặc cõng” người bệnh lội bộ hơn 10km rừng để ra trạm y tế xã. Vì vậy, nhiều gia đình còn giữ hủ tục “cúng để chữa bệnh”. Có thể nói, tình trạng đói nghèo, thất học cùng những hủ tục lạc hậu đã làm cho Lách Ló lạc lõng và tụt hậu.

Đến dự án tốn kém và gây nhiều hệ lụy

Quan điểm của những người lập dự án ĐCĐC buôn Lách Ló ngay trong rừng đặc dụng cho rằng: Đây là buôn cũ của bà con, lại vốn là vùng căn cứ cách mạng nên phải giữ lại để bảo tồn văn hóa và lịch sử. Mặt khác, các cấp chính quyền đã vận động, thuyết phục nhiều lần, nhưng bà con không chịu di dời ra vùng quy hoạch mới.

Những em nhỏ ở Lách Ló trước nguy cơ thất học.

Ngày 3-9-2009, UBND tỉnh Đắc Lắc có Quyết định số 2338/QĐ-UBND “Về việc phê duyệt Dự án thực hiện định canh, định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ buôn Lách Ló”. Tiếp đó, ngày 20-8-2010, UBND tỉnh Đắc Lắc ban hành Quyết định số 4233/UBND-VHXH, nhằm điều chỉnh, bổ sung một số nội dung của dự án trên. Theo các quyết định trên, tổng diện tích quy hoạch vùng dự án là 970,3ha rừng và đất lâm nghiệp, thuộc các tiểu khu 1288, 1296 và 1306 thuộc Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar. Trong 970,3ha thì 899,3ha có rừng nằm trong vùng lõi rừng đặc dụng; trong10,9km đường giao thông vào khu quy hoạch có 6km đi ngang qua phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Tổng mức đầu tư thực hiện dự án là 53 tỷ 709 triệu đồng; trong đó có 3 hạng mục đã được phê duyệt là đầu tư cho 10,9km đường giao thông 26 tỷ 965 triệu đồng, đầu tư cho thủy lợi 17 tỷ 512 triệu đồng, đầu tư công trình điện 5 tỷ 114 triệu đồng. Dự kiến, dự án sẽ hoàn thành vào năm 2015. Tính đến tháng 4-2013, dự án ĐCĐC buôn Lách Ló đã được cấp tổng cộng hơn 15,67 tỷ đồng. Qua tìm hiểu thực tế tiến độ và các bước triển khai dự án, chúng tôi nhận thấy có những vấn đề cần phải xem xét lại.

Thứ nhất: Dự án ĐCĐC cho 44 hộ dân buôn Lách Ló quá tốn kém. Với tổng mức đầu tư 53 tỷ 709 triệu đồng, thì bình quân mỗi hộ dân buôn này được đầu tư tới 1 tỷ 220 triệu đồng. Chúng tôi cho rằng, nếu lập một khu tái ĐCĐC mới ở vị trí gần trung tâm xã Nam Kar để di dời 44 hộ dân ra khỏi rừng, thì chắc chắn hiệu quả về kinh tế-xã hội sẽ cao hơn, và giảm được đáng kể chi phí đầu tư, mà không ai dám chắc là sau khi định cư bà con thoát được đói nghèo. Tài nguyên rừng cũng chưa chắc đã được bảo vệ.

Thứ hai: Tổng diện tích quy hoạch vùng dự án là 970,3ha, trong đó có 899,3ha có rừng thuộc vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar. Và ngày 20-8-2010, UBND tỉnh Đắc Lắc đã đồng ý chủ trương thu hồi 137ha đất thuộc Khu bảo tồn là không đúng thẩm quyền. Bởi, diện tích, quy mô nói trên thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Ông Nguyễn Văn Nhật, Giám đốc Khu bảo tồn thiên nhiên Nam Kar lo ngại: “Nếu để buôn Lách Ló định canh, định cư giữa vùng lõi của khu bảo tồn như dự án đã phê duyệt, thì không thể tránh khỏi tác động tiêu cực đến tài nguyên, môi trường sinh thái. Khi có đường thì lâm tặc và bà con di cư tự do sẽ kéo vào để phá rừng; tình trạng lấn chiếm đất rừng, sang nhượng đất trái phép sẽ không tránh khỏi. Chúng tôi cho rằng, UBND tỉnh Đắc Lắc cần phải xem xét lại việc triển khai Dự án ĐCĐC buôn Lách Ló.

Bài và ảnh: KIỀU BÌNH ĐỊNH