Khâu đào tạo, sát hạch còn nhiều "lỗ hổng"
Theo số liệu thống kê của Ủy ban An toàn giao thông (ATGT) Quốc gia, 6 tháng đầu năm 2017, toàn quốc xảy ra 9.593 vụ TNGT, làm hơn 4.100 người chết, bị thương 7.900 người. Mặc dù có giảm cả 3 tiêu chí (số vụ, số người chết và bị thương) so với cùng kỳ năm 2016, nhưng số vụ TNGT đặc biệt nghiêm trọng, có liên quan đến xe công-ten-nơ, xe tải lớn, xe khách lại tăng cao bất thường. Chỉ tính riêng từ đầu tháng 4-2017 đến nay, trên địa bàn cả nước đã xảy ra 47 vụ TNGT có liên quan đến các loại xe nói trên, trong đó 19 vụ có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, làm chết 85 người và bị thương 128 người…
Một trong những nguyên nhân dẫn đến TNGT nghiêm trọng xảy ra thời gian qua, theo PGS, TS Phan Hải Bằng, nguyên Trưởng khoa Vận tải-Kinh tế, Trường Đại học Giao thông vận tải Hà Nội là khâu quản lý đào tạo, tổ chức sát hạch cấp giấy phép lái xe (GPLX) ô tô còn quá nhiều "lỗ hổng". Ông Phan Hải Bằng nêu dẫn chứng: “Hiện nay, để sở hữu một GPLX ô tô là quá dễ dàng. Các bạn chỉ cần vào internet gõ từ khóa “học bằng lái xe” là có thể thấy hàng trăm trang web với đầy đủ những lời mời, giới thiệu và các gói khuyến mại phù hợp cho các loại GPLX... Người có nhu cầu chỉ cần để lại số điện thoại ở mục bình luận là lập tức có nhân viên của các trung tâm, cơ sở đào tạo gọi lại, thậm chí đến tận nơi, trực tiếp tư vấn, hướng dẫn tỉ mỉ"...
Vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng của xe công-ten-nơ khiến 2 người thiệt mạng xảy ra ngày 15-6-2017 tại cầu Non Nước (Ninh Bình).
Theo dẫn chứng của ông Phan Hải Bằng, chúng tôi đã liên hệ với 5 cơ sở đào tạo có trang web quảng cáo trên mạng thì cả 5 cơ sở đều có nhân viên đến tận nơi để gặp gỡ, tư vấn. Ngoài những thỏa thuận về giá cả, chi phí của mỗi loại GPLX từ việc cấp mới đến nâng hạng, đổi hạng thì một điểm chung là các nhân viên này đều khẳng định, người học chỉ cần nộp tiền, ảnh chân dung cùng bản phô-tô chứng minh nhân dân (không cần công chứng). Các thủ tục còn lại như: Làm hồ sơ, khám sức khỏe, cấp chứng chỉ nghề… đều được các cơ sở này thực hiện.
Như vậy, nếu đăng ký sát hạch lấy GPLX tại các cơ sở này thì người học không phải trải qua khâu khám sức khỏe, không phải xét nghiệm máu. Và đồng nghĩa với điều này là một bộ phận lớn người không đủ sức khỏe, người có bệnh và người nghiện ma túy vẫn được tham gia đăng ký học và sở hữu các loại GPLX. Đây là một trong những câu trả lời cho câu hỏi vì sao trong một số vụ TNGT nghiêm trọng xảy ra gần đây lại có nhiều lái xe bị phát hiện là người nghiện ma túy.
Không chỉ ở khâu quản lý, sàng lọc sức khỏe đối với đội ngũ lái xe có nhiều “lỗ hổng” như đã nêu, theo tìm hiểu của chúng tôi, ở khâu sát hạch cũng bộc lộ rất nhiều bấp cập… Trong những ngày cuối tháng 6-2017, chúng tôi cùng anh Đặng Văn Thành (ở phường Bồ Đề, quận Long Biên, TP Hà Nội)-người đã có gần 20 năm làm nghề bổ túc lái xe ô tô-đến 9 trung tâm sát hạch cấp GPLX cơ giới đường bộ trên địa bàn TP Hà Nội và một số địa phương lân cận. Tại những nơi này, trong vai học viên chuẩn bị đến lịch sát hạch, chúng tôi đều không mấy khó khăn để “liên hệ” với các đối tượng “cò”, có thể “chống trượt” ở phần thi lý thuyết. Cá biệt, nhiều “cò” còn khẳng định “bao” luôn phần sát hạch thực hành. Theo lời một đối tượng “cò”, đồng thời cũng là chủ một quán ăn uống, giải khát tại khu vực cổng một trung tâm sát hạch lái xe cơ giới đường bộ nằm trên địa bàn huyện Sóc Sơn (TP Hà Nội): “Chị có thể “chống trượt” cho bọn em cả lý thuyết và thực hành… giá từ 3 đến 15 triệu đồng, tùy theo từng loại GPLX”.
Luật Giao thông đường bộ hiện hành có hiệu lực từ ngày 1-7-2009, quy định người điều khiển xe kéo rơ-moóc, sơ-mi-rơ-moóc (cả xe công-ten-nơ) bắt buộc phải có GPLX hạng FC. Luật cũng quy định cụ thể điều kiện để được cấp GPLX hạng FC, đó là: Người đủ 24 tuổi trở lên, đã được cấp GPLX hạng C, D, E và có đủ thâm niên cũng như số ki-lô-mét lái xe an toàn theo quy định (3 năm và 50.000km lái xe an toàn), có thời gian liên tục điều khiển ô tô đầu kéo đủ 2 năm trở lên thì được miễn tham gia khóa học lái xe công-ten-nơ phần lý thuyết, miễn sát hạch lý thuyết và sát hạch thực hành lái xe trên đường, mà chỉ phải dự sát hạch thực hành lái xe trong sa hình theo nội dung quy trình sát hạch lái xe FC.
Về việc thực hiện các quy định để được cấp GPLX hạng FC như đã nêu ở trên, chúng tôi được anh Vũ Văn Hiếu, giám đốc một công ty chuyên về lĩnh vực vận tải công-ten-nơ (xin được giấu tên công ty) trên địa bàn TP Hải Phòng chia sẻ: Việc giám sát thâm niên cũng như số ki-lô-mét lái xe an toàn đối với các lái xe có GPLX hạng C, D, E theo quy định để được miễn thi phần lý thuyết khi đăng ký sát hạch cấp GPLX hạng FC hiện nay rất lỏng lẻo. Nhiều lái xe chưa đủ điều kiện theo quy định nhưng vẫn được các công ty, doanh nghiệp cấp giấy chứng nhận về thâm niên và số ki-lô-mét lái xe an toàn để lái xe được miễn sát hạch lý thuyết. Mặt khác, nhiều doanh nghiệp vận tải do thiếu lái xe nên đã "nhắm mắt cấp bừa" giấy chứng nhận đủ điều kiện để lái xe được đi dự sát hạch cấp GPLX hạng FC…
Siết chặt quản lý, đề cao trách nhiệm
Tại Hội nghị đánh giá tình hình TNGT 6 tháng đầu năm 2017 của Chính phủ tổ chức ngày 24-6 vừa qua, khi bàn về biện pháp ngăn ngừa tình trạng tai nạn do các loại xe công-ten-nơ, xe tải lớn, xe khách, phần lớn đại biểu đều kiến nghị cần có biện pháp siết chặt khâu đào tạo và sát hạch cấp GPLX. Các đại biểu cũng đề nghị, khi nâng hạng GPLX, các lái xe nhất thiết phải trải qua các khóa học tập trung về các luật, bộ luật: Dân sự, Hình sự, Bảo hiểm, Giao thông đường bộ; các nghị định, thông tư về quản lý giao thông vận tải, xử phạt hành chính và phải thi hết học phần như thi tốt nghiệp các trường chuyên nghiệp. Ngoài ra, cần bổ sung quy định thời gian đã lái xe thực tế trước khi cấp GPLX có số ghế và tải trọng lớn. Việc khám sức khỏe lái xe phải thực hiện định kỳ và lái, phụ xe khách từ 29 chỗ trở lên phải tham gia các khóa tập huấn định kỳ. Đặc biệt, khi đào tạo lái xe ô tô, các giáo viên dạy lái xe cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ tiêu cây số thực hành cho học viên lái xe ô tô trên đường.
Mặt khác, theo Nghị định số 86/2014/NĐ-CP ngày 10-9-2014 của Chính phủ quy định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, các doanh nghiệp vận tải phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình trên xe, đồng thời bố trí, cắt cử nhân viên theo dõi hoạt động của tài xế 24/24 giờ để kịp thời cảnh báo và ngăn chặn vi phạm. Tuy nhiên, qua nhiều vụ TNGT xảy ra gần đây có thể thấy, phía doanh nghiệp, chủ xe đã không có sự can thiệp nào khi để tài xế chạy nhanh trong một khoảng thời gian dài trước khi gây tai nạn. Như vậy, cần đề cao trách nhiệm của doanh nghiệp, chủ xe bởi sự thiếu trách nhiệm của doanh nghiệp cũng là nguyên nhân không nhỏ dẫn tới những tai nạn thương tâm...
Bài và ảnh: MAI CHU ANH