Từng có thời kỳ chao đảo trước cơ chế thị trường, nghề làm giấy ở xã Phong Khê (huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh) dần phục hồi và bắt đầu “tăng tốc”, phát triển từ năm 1994. Đến nay, xã có tới 179 doanh nghiệp chuyên sản xuất giấy trên những dây chuyền hiện đại, trị giá từ vài chục đến hơn trăm tỉ đồng.

Khu công nghiệp thu nhỏ

Vừa bước chân vào địa phận Phong Khê, đập vào mắt tôi cơ man nào là giấy. Từ giấy vụn xếp ở đường làng cho đến giấy xuất xưởng chất kín trên hàng chục chiếc ô tô tải (loại xe 5 tấn). Trò chuyện với anh Lê Văn Bậc, Phó chủ tịch UBND xã Phong Khê phụ trách về mảng công nghiệp, được biết, xã có 1964 hộ thì đã có 179 doanh nghiệp chuyên sản xuất giấy công nghiệp; hơn 600 hộ làm công tác dịch vụ như buôn bán, cơ khí; số hộ làm công tác vận tải chiếm đến 236 hộ… Tựu chung lại, cả xã Phong Khê như một khu công nghiệp của tỉnh Bắc Ninh. Một năm, cung cấp cho thị trường trong Nam ngoài Bắc, nước ngoài khoảng 120.000 tấn giấy.

Doanh nghiệp nước ngoài đến Phong Khê đặt hàng.

Mặt hàng chủ lực của Phong Khê là giấy bao bì, tiếp đến là giấy dó và cũng có một số nhà làm vàng mã. Nhịp sống của xã từ hàng trăm nay đã gắn liền với giấy và chính mặt hàng này đã làm thay đổi cuộc sống của người dân nơi đây. Cả xã hiện chỉ có 48 hộ nghèo (và 146 hộ chính sách), những hộ trên thường xuyên được các cấp chính quyền chăm lo về đời sống, y tế, tìm giúp việc làm.

“Thực sự ở Phong Khê, tìm việc làm cho lao động không khó, nhất là khi những doanh nghiệp trong xã trả lương tối thiểu cho lao động khoảng 800.000-900.000 đồng/tháng. Những hộ thuộc diện nghèo là do vợ hoặc chồng bị bệnh tật, mất sức lao động”, anh Nguyễn Văn Chuyển, Phó chủ tịch UBND xã Phong Khê cho tôi hay.

Quả đúng như lời anh Chuyển nói, đi một vòng quanh xã, tôi bắt gặp đâu đâu cũng là cảnh công nhân đang vận chuyển giấy vụn vào kho chế xuất, chuyển hàng thành phẩm ra xe, cắt xén giấy cuộn, A4… Thấp thoáng đâu đó một vài người khách đến từ Nhật Bản, Trung Quốc đang đặt hàng ngay tại xưởng sản xuất.

Nâng cao chất lượng sản phẩm

Với việc các cơ sở sản xuất giấy trong xã bung ra ngày một nhiều như nấm mọc sau mưa rào, chính quyền địa phương quyết tâm quy hoạch lại làng nghề, kiên quyết không cho các doanh nghiệp mở rộng việc cơ sở kinh doanh ngay tại gia đình (ở Phong Khê, nhà ở đi liền với nhà xưởng và nhà kho).
Các doanh nghiệp ở Phong Khê rất tích cực trong việc đổi mới dây chuyền sản xuất.
Theo anh Lê Văn Bậc, xã đang tiến hành triển khai giai đoạn 1 quy hoạch khu công nghiệp rộng hơn 12ha, gọi là cụm công nghiệp làng nghề. Theo đó sẽ dần chuyển các doanh nghiệp sản xuất giấy ra đây để tiện cho việc làm ăn, kinh doanh cũng như bảo vệ môi trường. Xã cũng đang tiếp tục đẩy nhanh giai đoạn 2 quy hoạch khu công nghiệp rộng 15ha. Với chủ trương trên, chính quyền xã Phong Khê kiên quyết không cho phát triển các hộ sản xuất nhỏ lẻ, tạm bợ trong vùng như trước đây.

Phong Khê chủ yếu sản xuất mặt hàng giấy bao bì, rồi xuất cho các bạn hàng ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và một số doanh nghiệp nước ngoài nên người sản xuất thu được lợi nhuận không cao. Nhìn ra điểm yếu này, một số doanh nghiệp trong xã như HTX cổ phần Hợp Tiến, HTX cổ phần Việt Nhật, Công ty Đông Á đã đầu tư vài chục tỉ cho đến hơn trăm tỉ đồng để nhập về dây chuyền, máy móc hiện đại, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường về chất lượng sản phẩm.

Kinh doanh thời hội nhập

10 năm trước, nếu trong xã Phong Khê có người thi đỗ đại học là chuyện nổi đình đám thì trong vòng 5 năm trở lại đây, năm nào địa phương cũng có khoảng 30 sĩ tử thi đỗ đại học. Ông Nguyễn Văn Minh, chủ xí nghiệp giấy Minh Quân tâm sự với tôi: “Để có được cuộc sống khấm khá như ngày hôm này, gia đình tôi và các cở sở sản xuất trong vùng đã phải trả một giá không nhỏ. Chúng tôi không biết tính toán, thiếu kiến thức do không được đào tạo bài bản; vừa làm vừa mầy mò, tự khắc phục những khó khăn, sự cố xẩy ra. Nay thì gia đình nào trong xã cũng cho con em ăn học đến nơi đến chốn để sau này đem kiến thức về phụ giúp công việc kinh doanh của gia đình”.
Giấy đã giúp cho cuộc sống người dân Phong Khê ngày càng khấm khá.

Con trai, con dâu nhà ông Minh đều tốt nghiệp đại học Thương Mại. Được sự giúp sức của hai người con, ông Minh tự tin hẳn trong công việc làm ăn kinh doanh. Sắp tới, xí nghiệp giấy Minh Quân sẽ đầu tư mới thiết bị kiểm soát định lượng giấy, hệ thống kiểm soát nồng độ bột giấy tự động và thiết bị điều khiển hơi sống… để đáp ứng yêu cầu của bạn hàng.

Vừa qua, ông Minh đã sang Thái Lan (cùng với đoàn của Cục Bảo vệ môi trường) thăm quan, học hỏi mô hình thu gom, tái chế, xử lý rác thải. Gia đình ông cũng được Viện Khoa học công nghệ các chất thiên nhiên đầu tư và hỗ trợ một hệ thống xử lý nước thải (đi vào hoạt động đầu năm 2007). Theo ông Minh, với việc nâng cấp cơ sở vật chất về mọi mặt cũng như đổi mới một phần dây chuyền sản xuất, tỉ lệ hao hụt sản phẩm chắc chắn sẽ giảm đi rất nhiều. Điều quan trọng hơn cả sản phẩm của doanh nghiệp sẽ được bạn hàng tín nhiệm hơn.

Hướng tới sản xuất bền vững

Đến Phong Khê, việc đầu tiên tôi phải làm là… đeo khẩu trang tránh bụi cũng như mùi nước thải bốc lên từ một vài hố ga mất nắp.

Ngoài bụi, một nguyên nhân gây ra những căn bệnh về đường hô hấp của người dân trong xã là khói xe ô tô, xe công nông. Như trên đã nói, xã Phong Khê có tới 236 hộ làm công tác vận tải, mỗi hộ có vài đầu xe. Đó là chưa kể tới số lượng xe tải của 179 doanh nghiệp sản xuất giấy công nghiệp trong xã cũng không phải là nhỏ. Một ngày người dân Phong Khê ngoài việc phải hứng chịu bụi từ giấy ở những kho chế xuất, còn phải hít vào phổi không biết bao nhiêu là khói, bụi từ đường làng và đội xe vận tải hùng hậu của chính người dân địa phương.

Một vấn đề khiến người dân Phong Khê phải chịu đựng khá lâu trong thời gian vừa qua là nạn ô nhiễm nước thải công nghiệp. Chính quyền xã Phong Khê cũng tiến hành nhiều biện pháp làm sạch môi trường nhưng xem ra chưa đủ sức mạnh để ngăn chặn những dòng nước thải đen, bốc mùi ngày ngày vẫn chảy ra hồ sinh học.

Trao đổi với tôi về vấn đề này, anh Lê Văn Bậc tâm sự: “Xã đã phối hợp với Trung tâm phát triển hội nhập của Phần Lan tiến hành công tác giáo dục cộng đồng, nhằm nâng cao sự hiểu biết của người dân về việc bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, xã cũng bỏ ra 700 triệu hợp tác với một doanh nghiệp của Cộng hoà Séc (phía bạn hỗ trợ trang thiết bị xử lý môi trường), xây dựng hệ thống kênh dẫn, hồ chứa nước thải và nhà điều hành, trạm bơm xử lý. Ngoài ra, chính quyền xã đã đầu tư 1,8 tỉ đồng làm mới hệ thống kênh thoát nước dẫn ra hồ sinh học.

Để xảy ra tình trạng ô nhiễm trên có một phần trách nhiệm của địa phương. Hy vọng, những biện pháp khắc phục cũng như việc di dời các doanh nghiệp vào khu công nghiệp sẽ sớm cải tạo được môi trường ở Phong Khê”.

Bài và ảnh: Đình Hùng