QĐND - Luật Cư trú hiện hành đang tạo ra nhiều kẽ hở dẫn tới tình trạng nhập cư ồ ạt, gây quá tải dân cư ở các thành phố trực thuộc Trung ương. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú mới được Chủ tịch nước ký lệnh công bố ngày 28-6 vừa qua, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2014, được kỳ vọng sẽ “bịt” những kẽ hở ấy.

Những hành vi bị cấm của bộ ba chủ thể

Lâu nay, vấn đề làm giả điều kiện để được nhập khẩu vào các thành phố trực thuộc Trung ương vẫn âm thầm diễn ra trong thực tế khiến việc quản lý tình trạng nhập cư trở nên mang nặng tính hình thức, kém hiệu quả. Để làm được điều này, khó có thể không có sự “bắt tay” của ít nhất bộ ba chủ thể: Người có nhu cầu nhập hộ khẩu, chủ hộ và người có thẩm quyền giải quyết việc cho nhập hộ khẩu. Để bẻ gãy “trục liên minh” này, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú đưa thêm một số hành vi bị cấm rõ ràng đối với từng chủ thể.

Hà Nội đang phải đối mặt với tình trạng gia tăng dân số cơ học mạnh dẫn tới quá tải về cơ sở hạ tầng.

Cụ thể, chủ hộ và người có nhu cầu nhập hộ khẩu bị cấm thực hiện hành vi thuê, cho thuê, làm giả, sửa chữa, làm sai lệch nội dung sổ hộ khẩu, sổ tạm trú, giấy tờ khác có liên quan đến cư trú; sử dụng giấy tờ giả mạo về cư trú; cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật về cư trú; giả mạo điều kiện để được đăng ký thường trú.

Chủ hộ bị cấm thực hiện hành vi đồng ý cho người khác đăng ký cư trú vào chỗ ở của mình để vụ lợi hoặc trong thực tế người đăng ký cư trú không sinh sống ở chỗ đó.

Người có thẩm quyền giải quyết đăng ký cư trú bị cấm thực hiện hành vi giải quyết cho đăng ký cư trú khi biết rõ người được cấp đăng ký cư trú không sinh sống tại chỗ ở đó.

Việc bổ sung những hành vi bị nghiêm cấm này sẽ khắc phục được tình trạng giả mạo điều kiện để được đăng ký thường trú vào các thành phố trực thuộc Trung ương ở một số trường hợp. Chẳng hạn, nếu một chủ doanh nghiệp thực hiện hành vi ký hợp đồng lao động không xác định với người khác chỉ với mục đích để người đó đủ điều kiện được nhập hộ khẩu vào thành phố, hay nếu ai đó có hành vi giả mạo kết hôn để đăng ký thường trú là vi phạm và sẽ bị xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Siết điều kiện để hạn chế “dòng chảy” dân cư

Ngoài việc quy định bổ sung những hành vi bị cấm, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú cũng siết lại điều kiện để được nhập hộ khẩu vào thành phố trực thuộc Trung ương, với kỳ vọng sẽ tạo thành một nút thắt lớn hơn để hạn chế “dòng chảy” dân cư từ các khu vực nông thôn sang các khu vực thành thị vốn đang bị quá tải nghiêm trọng.

Cụ thể, theo quy định mới, thời gian tạm trú để được đăng ký thường trú vào các quận thuộc thành phố trực thuộc Trung ương được nâng lên 2 năm, thay vì 1 năm như trước đây. Các nhà làm luật tin rằng, với việc bổ sung quy định này, tình trạng tăng dân số cơ học ở khu vực nội thành các thành phố trực thuộc Trung ương sẽ giảm mạnh, qua đó giảm sức ép cho các thành phố này trong việc quản lý trật tự, an toàn xã hội, cơ sở hạ tầng và dịch vụ công. Nhờ vậy, chính quyền địa phương cũng sẽ có thêm thời gian, điều kiện về vật chất để đầu tư cơ sở hạ tầng, các dịch vụ công phục vụ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân đang cư trú ở địa phương.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú cũng bổ sung một số điều kiện chặt chẽ hơn để khắc phục tình trạng nhiều hộ, nhiều người nhập hộ khẩu vào một chỗ ở quá chật hẹp. Theo đó, chỉ những trường hợp đáp ứng đủ điều kiện về diện tích bình quân theo quy định của Hội đồng nhân dân thành phố và việc đủ điều kiện ấy phải được sự xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã, được chủ hộ đồng ý bằng văn bản thì mới được cơ quan chức năng giải quyết việc cho đăng ký thường trú, (quy định này áp dụng đối với việc đăng ký thường trú vào chỗ ở do thuê, mượn, ở nhờ). Như vậy, tùy theo tình hình thực tế ở địa phương, Hội đồng nhân dân thành phố được toàn quyền quyết định diện tích nhà ở bình quân tối thiểu để đủ điều kiện nhập hộ khẩu trong phạm vi thành phố ấy. Riêng với Hà Nội, do Luật Thủ đô đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ ngày 1-7-2013, nên Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú bổ sung quy định dẫn chiếu: “Việc đăng ký thường trú vào nội thành thành phố Hà Nội thực hiện theo quy định tại Khoản 4, Điều 19, Luật Thủ đô”.

Mở rộng diện nhập cư đoàn tụ

Không phải mọi sửa đổi trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú đều theo hướng siết chặt điều kiện nhập cư vào khu vực nội thành các thành phố trực thuộc Trung ương. Thực tế, luật này cũng mở rộng điều kiện nhập cư theo diện đoàn tụ gia đình.

Theo quy định cũ, người thành niên độc thân chỉ được đăng ký thường trú vào thành phố trực thuộc Trung ương khi họ về sống với ông, bà nội, ngoại. Theo quy định mới, người thành niên độc thân có thể được nhập cư để đoàn tụ với cả anh, chị, em ruột; cô, dì, chú, bác, cậu ruột; hoặc ông, bà nội, ngoại về ở với cháu ruột. Tất nhiên, để đủ điều kiện nhập cư, người có nhu cầu nhập cư còn phải có sự đồng ý bằng văn bản của người có sổ hộ khẩu.

Ngoài những bổ sung nêu trên, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú còn sửa đổi, bổ sung một số nội dung khác, như thời hạn đăng ký thường trú mới khi thay đổi nơi thường trú, việc cấp và thời hạn trong sổ tạm trú, đăng ký lưu trú cho khách đến lưu trú ở gia đình, nhà ở tập thể, cơ sở chữa bệnh, khách sạn, nhà nghỉ…

Tuy Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cư trú sắp có hiệu lực thi hành, nhưng nhiều người cho rằng, quy định trong luật mới chỉ giải quyết được phần ngọn. Phần gốc của vấn đề là phải tạo được môi trường sống, làm việc thuận lợi để người dân yên tâm sinh sống ở những địa phương không phải là thành phố trực thuộc Trung ương. Nếu chưa giải quyết được phần gốc ấy, việc hạn chế tăng dân số cơ học ở khu vực thành thị sẽ chỉ có giá trị trên giấy tờ, còn trên thực tế, dân số cơ học ở các thành phố lớn vẫn tăng như thường.

Bài và ảnh: MINH THẮNG