Bài 3: Mở rộng chương trình hỗ trợ nhà chống lũ

QĐND Online - Cùng với việc đầu tư xây dựng nhà cộng đồng, gần đây, thực hiện Quyết định số 716/QĐ-TTg, ngày 14-6-2012 (sau đây gọi là Quyết định 716) về việc triển khai thí điểm giải pháp hỗ trợ hộ nghèo nâng cao điều kiện an toàn chỗ ở, ứng phó với lũ, lụt vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung, một số địa phương đã và đang đẩy mạnh hỗ trợ nhà phòng tránh lũ, lụt (PTLL) tặng các hộ nghèo (Chương trình). Cách làm này bước đầu khẳng định tính thiết thực giúp người dân miền Trung “sống chung” với bão lụt.

Ngôi nhà hai chức năng

Mới đây, gia đình bà Nguyễn Thị Quế (88 tuổi) ở thôn Định Trung 3 (An Định, Tuy An, Phú Yên) đón tin vui lớn. Nhờ sự hỗ trợ của chính quyền, cộng với số vốn dành dụm và sự giúp đỡ của người thân, gia đình bà xây dựng được ngôi nhà hai tầng kiên cố. Bà Quế phấn khởi:

- Trước kia, vào mùa mưa lũ, có thời điểm nhà tôi bị ngập đến 2,5m nước. Điều kiện kinh tế gia đình khó khăn, tôi chỉ biết cầu mong sao cho trời ít mưa, nhà không ngập chứ không dám mơ có ngôi hai tầng khang trang như thế này. Bây giờ có nhà mới, gia đình tôi không còn lo sợ trước mùa bão lũ. Xin cảm ơn Chính phủ đã có chính sách đúng đắn vì người nghèo.

Ngôi nhà chống lũ của gia đình bà Nguyễn Thị Quế ở xã An Định (Tuy An, Phú Yên)

Trường hợp gia đình bà Quế là 1 trong số 700 hộ nghèo tại 14 xã bị ảnh hưởng nặng bởi lũ lụt thuộc 7 tỉnh (Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Phú Yên) được hỗ trợ nhà PTLL trong quá trình thực hiện Quyết định số 716. Theo thông tin từ Bộ Xây dựng, sau một năm thí điểm, đến nay các địa phương đã xây dựng được 697 chòi PTLL. Chất lượng chòi tương đương gian nhà ở kiên cố (khung bê tông cốt thép, sàn và mái đổ bê tông…).

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam, nhìn chung, mô hình chòi PTLL được các địa phương xây dựng có nhiều ưu điểm nổi trội so với các mô hình khác vì tính thực tiễn và giá trị sử dụng của nó. Ngoài chức năng PTLL, ngôi nhà còn có chức năng “xóa đói, giảm nghèo”, tạo chỗ ở ổn định cho người nghèo.

Nhận định đó của đồng chí Thứ trưởng rất sát với thực tiễn các địa phương. Ví như ở thôn Định Trung 3 (An Định, Tuy An, Phú Yên), trong số 10 hộ được hỗ trợ xây dựng nhà PTLL, có đến 3 hộ phá bỏ nhà cũ tạm bợ xây nhà hai tầng (trị giá từ 70 đến 100 triệu đồng).

Ông Trần Quang Nhất, Phó chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên, khẳng định:

- Như vậy Chương trình đã đạt được mục tiêu kép. Ở Phú Yên, Chương trình đã giúp hàng trăm hộ nghèo có nhà tránh lũ an toàn. Đây cũng là mái ấm để người dân "an cư" lập nghiệp.

Về các địa bàn vùng lũ thuộc các xã An Định, An Dân (Tuy An), Xuân Sơn Nam, Xuân Sơn Bắc (Đồng Xuân) trong những ngày này, chúng tôi tận mắt chứng kiến các “chòi” PTLL được người dân xây dựng thành những ngôi nhà hai tầng khang trang, vững chắc. Mỗi nhà có diện tích sàn từ 12 - 30m2 (tương đương với diện tích sử dụng từ 24-60m2). Những ngôi nhà này đã góp phần tạo nên diện mạo mới cho những vùng quê nghèo khó của Phú Yên. Lãnh đạo các tỉnh triển khai thí điểm Chương trình ghi nhận: Mặc dù Chương trình mới chỉ thực hiện thí điểm nhưng đã mang lại ý nghĩa chính trị - xã hội to lớn, là hướng đi sát đúng với thực tiễn miền Trung, nhận được sự đồng thuận của toàn xã hội.

 Gỡ khó… để mở rộng chương trình!    

Tại Hội nghị tổng kết Chương trình triển khai thí điểm giải pháp hỗ trợ hộ nghèo nâng cao điều kiện an toàn chỗ ở, ứng phó với lũ, lụt vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung theo Quyết định 716 (diễn ra tại Phú Yên vào tháng 4-2013), Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đánh giá cao hiệu quả Chương trình, đồng thời nhất trí với đề nghị của Bộ Xây dựng, cho phép triển khai Chương trình trên diện rộng ở 14 tỉnh, thành phố, với khoảng 60.000 hộ nghèo được thụ hưởng chính sách.

Ủng hộ chủ trương của trên, lãnh đạo các địa phương bày tỏ quyết tâm mở rộng chương trình. Tuy vậy, trước đòi hỏi của thực tiễn, chính quyền các tỉnh miền Trung cũng nhận thức rõ những khó khăn, vướng mắc, kiến nghị với cơ quan chức năng, nhằm sớm có giải pháp tháo gỡ, đẩy nhanh tiến độ mở rộng chương trình.

Ở thôn 6 xã Nghĩa Dũng (TP Quảng Ngãi, Quảng Ngãi), gia đình anh Đặng Quế, vừa được xây tặng ngôi nhà PTLL khá kiên cố. Đây là mẫu nhà lý tưởng ở nông thôn giúp người dân “sống chung” với bão lũ. Tuy nhiên, giá thành của ngôi nhà khá cao (85 triệu đồng), so với mức sống của người dân nông thôn Quảng Ngãi thì nhiều hộ dân không thể xây dựng được.

Người dân Quảng Ngãi vốn nghèo khó, với mức hỗ trợ 10 triệu đồng từ ngân sách Trung ương, vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng chính sách xã hội 10 triệu đồng, huy động từ cộng đồng và đóng góp của gia đình tối thiểu 10 triệu đồng… thì nhiều hộ nghèo khó có thể xây dựng được căn nhà PTLL theo mong muốn. Thực tế cũng cho thấy, hầu hết các hộ dân khi nhận hỗ trợ của Chương trình, tiến hành xây dựng chòi PTLL đều phải “thêm” kinh phí, với tổng giá thành xây dựng vào khoảng 60 - 120 triệu đồng. Anh Nguyễn Tình, xóm Khê Hòa (Tịnh Hòa, Sơn Tịnh, Quảng Ngãi) chia sẻ:

- Không phải người dân không muốn làm nhà PTLL, mà vì điều kiện còn quá khó khăn không thể xây nổi. Huy động từ cộng đồng và người thân 10 triệu đồng với người nghèo là việc không hề dễ dàng... Hơn nữa, nếu huy động được, thì mức kinh phí 30 triệu đồng dùng để đầu tư nâng cấp, xây “chòi” trên cơ sở những ngôi nhà cấp 4 vốn đã xập xệ sẽ khó đạt được yêu cầu về kỹ thuật và kiến trúc, không đáp ứng được chức năng PTLL.

Ở một số tỉnh khác, mức hỗ trợ, mức vay và mức huy động khoảng 30 triệu đồng/chòi về cơ bản đáp ứng yêu cầu xây dựng được chòi PTLL theo tiêu chí quy định. Tuy nhiên, tại những thôn (bản) đặc biệt khó khăn thì mức hỗ trợ như trên còn thấp, do phải chi phí nhiều hơn cho công vận chuyển vật liệu, và việc huy động ở người thân các hộ nghèo hầu như không có. Trước những khó khăn đó, người dân đề xuất: Cần nghiên cứu nâng cao mức hỗ trợ và mức vay ưu đãi cho các đối tượng cư trú tại vùng đặc biệt khó khăn. Đồng thời bố trí thêm kinh phí quản lý thực hiện Chương trình cho các địa phương để việc triển khai đạt mục tiêu, yêu cầu đề ra.

Với chính quyền các địa phương, “điểm vướng” trong quá trình triển khai Chương trình thể hiện rõ nhất ở việc giải ngân gặp khó khăn. Nhiều địa phương phải bố trí vốn từ ngân sách địa phương, do chưa huy động được các nguồn vốn khác, như: Quảng Nam 250 triệu đồng, Quảng Ngãi 600 triệu... Hơn nữa, mức huy động các nguồn vốn khác tuy khả quan (Quảng Bình: gần 2,5 tỷ đồng, Quảng Nam: hơn 3 tỷ đồng, Phú Yên: gần 4,8 tỷ đồng...) nhưng so với yêu cầu thực tiễn, số kinh phí trên chỉ đáp ứng yêu cầu hỗ trợ trước mắt, việc huy động tiếp theo gặp không ít khó khăn.

Đề xuất giải pháp “dài hơi” giải quyết thực trạng này, một số địa phương kiến nghị, nên nghiên cứu lồng ghép, kết hợp các chương trình với nhau. Bởi lẽ, hiện tại có quá nhiều chương trình “vì người nghèo” được triển khai cùng lúc, ảnh hưởng đến hiệu quả huy động mọi nguồn lực cho chương trình hỗ trợ nhà PCBL cho người nghèo.

Ngoài ra, theo nhiều kiến trúc sư, chuyên gia xây dựng, việc “giao” cho địa phương tự tổ chức thiết kế mẫu chòi PTLL, giới thiệu để người dân tham khảo, lựa chọn trước khi triển khai xây dựng là chưa thật hợp lý. Trên thực tế, người dân không “làm theo” mẫu kiến trúc có sẵn mà tự “sáng tạo” ra các mẫu nhà theo ý thích, với các yếu tố kiến trúc không đảm bảo chức năng PTLL. Bởi vậy, cơ quan chức năng và chính quyền địa phương cần làm tốt công tác giám định, kiểm định chất lượng xây dựng với từng công trình. Có như vậy thì mỗi mái nhà được xây dựng mới đáp ứng được tiêu chí nhà PTLL.

Bài và ảnh: TẤN TUÂN-MINH MẠNH

Bài 1: Phổ biến kinh nghiệm phòng, chống bão, lụt

Bài 2: Đẩy mạnh xây dựng “nhà cộng đồng” chống bão, lụt

Bài 4: “Lực lượng nòng cốt” phải thật sự tinh nhuệ